Το τρελοκομείο της κρίσης. Η «ανάσα» τους κόπηκε γρήγορα

«Ισχυρές ανοδικές τάσεις επικρατούν στο Χρηματιστήριο την Δευτέρα, καθώς το κλίμα στις αγορές βελτιώθηκε μετά τη συμφωνία στήριξης της Ιρλανδίας με 85 δισ. ευρώ από ΕΕ-ΔΝΤ. Στις 12:05 ο γενικός δείκτης ήταν υψηλότερα κατά 1,31%... Ο κλαδικός δείκτης των τραπεζών ήταν υψηλότερα κατά 2,06%».

Ο ίδιος πανηγυρικός τόνος υπήρχε και στα πρωτοσέλιδα των περισσότερων εφημερίδων. "Πήραμε βαθιά ανάσα" έγραφαν στον κεντρικό τίτλο Τα Νέα και συνέχιζαν:

Το «πράσινο φως» για την παράταση του χρόνου αποπληρωμής των δανείων από την Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταµείο έλαβε χθες η Ελλάδα...

Όπως εξηγούσε διπλωματική πηγή, ενώ µέχρι τώρα η εξόφληση των δανείων επρόκειτο να αρχίσει τον Μάιο του 2013 και να ολοκληρωθεί τον Μάιο του 2015, τώρα η αποπληρωμή θα αρχίσει τον Μάιο του 2014 και θα ολοκληρωθεί το 2021. Η ίδια πηγή µιλούσε για «βαθιά ανάσα» που θα απομακρύνει τους φόβους των αγορών.

Οι αγορές, σε όλη την Ευρώπη, ηρέμησαν πραγματικά εκείνο το πρωί. Για δυο ώρες. Και ύστερα ο χορός ξεκίνησε και πάλι, αλλά αυτή τη φορά όχι στο ρυθμό του πανηγυριού αλλά στον συνηθισμένο εδώ και δυο χρόνια ρυθμό των δαιμονισμένων. Τα χρηματιστήρια πήραν ξανά την κάτω βόλτα, ενώ την ίδια ώρα τα επιτόκια και τα ασφάλιστρα "'έναντι χρεωκοπίας" των κρατικών ομολόγων των χωρών της Ευρωπαϊκής "περιφέρειας" άρχισαν και πάλι να ανεβαίνουν. "Το ράλι των αγορών εξανεμίζεται" έγραφε στις 4 το απόγευμα (ελληνική ώρα) η εφημερίδα Financial Times:

«Η αρχική ηρεμία των αγορών που προήλθε από το πακέτο σωτηρίας των 85 δισεκατομμυρίων Ευρώ της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ιρλανδία εξανεμίστηκε γρήγορα τη Δευτέρα καθώς οι φόβοι των επενδυτών για την εξάπλωση της κρίσης χρέους σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, επανήλθαν.

Το Ευρώ έπεσε πάνω από 1% και οι αποδόσεις των κυβερνητικών χρεών της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Ιταλίας κινήθηκαν προς τα πάνω...»

Γιατί δεν πείθονται οι «αγορές»; Η πιο συνηθισμένη ερμηνεία ρίχνει τις ευθύνες των αποτυχιών στη στάση της Γερμανίας. Οι αναλυτές λένε ότι οι λεπτομέρειες του πακέτου σωτηρίας της Ιρλανδίας δείχνουν ότι τα σκληροπυρηνικά μέλη της Ευρωζώνης σαν τη Γερμανία δεν είναι διατεθειμένα να στηρίξουν μια πλήρη διάσωση.

Η διαπίστωση αυτή έχει μια δόση αλήθειας. Η Μέρκελ ήταν αυτή που επέμενε όλες τις προηγούμενες μέρες που παιζόταν το Ιρλανδικό δράμα, σε έναν μηχανισμό διάσωσης στον οποίο δεν θα συμμετέχουν μόνο οι κυβερνήσεις, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και οργανισμοί σαν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αλλά και οι ιδιωτικές τράπεζες-δανειστές -έτσι ώστε να επωμίζονται, από τη μια, ένα κομμάτι της ζημιάς, αλλά και να έχουν λόγο για τα μέτρα λιτότητας που θα επιβληθούν στη χώρα με στόχο να εξασφαλίσουν ότι θα εισπράξουν πραγματικά αυτά που θα έχουν συμφωνήσει. Ο τελικός συμβιβασμός στον οποίο κατέληξαν την περασμένη Κυριακή οι ηγέτες της Ευρώπης προβλέπει μεν τη συμμετοχή των ιδιωτών, «κατά περίπτωση», όμως, μόνο.

Ταυτόχρονα, όμως, η άποψη που ρίχνει τις ευθύνες στην απροθυμία της Μέρκελ περιέχει και ένα μεγάλο ψέμα: δεν πρόκειται απλά για απροθυμία, αλλά για αδυναμία. Αυτό που «πάσχει» δεν είναι μόνο το τραπεζικό σύστημα της μιας ή της άλλης χώρας. Είναι ο καπιταλισμός ολόκληρος.

Τρέμουν

Οι ηγέτες της Ευρώπης τρέμουν μπροστά στον κίνδυνο να εξαπλωθεί η κρίση του δημόσιου χρέους στις κεντρικές οικονομίες της Ευρώπης. Και αυτό δεν είναι καθόλου μακρινό σενάριο. Αν η κρίση χτυπήσει την Πορτογαλία και την αναγκάσει να μπει και αυτή στη μηχανισμό στήριξης είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα την ακολουθήσει πολύ γρήγορα η Ισπανία -από τη μια γιατί έχουν πολύ στενούς εμπορικούς δεσμούς και από την άλλη γιατί το ισπανικό τραπεζικό σύστημα βρίσκεται εδώ και καιρό στο χείλος του γκρεμού.

Σε αντίθεση με την Ελλάδα, την Ιρλανδία ή την Πορτογαλία η Ισπανία δεν είναι μια μικρή «περιφερειακή» χώρα: είναι η 9η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου. Το δημόσιο χρέος της είναι μόνο 43% του ΑΕΠ, πράγμα που σημαίνει, όμως, σε πραγματικούς αριθμούς 460 δισεκατομμύρια Ευρώ. «Η Ισπανία», γράφει η εφημερίδα Financial Times, «είναι πολύ μεγάλη για να αφεθεί να καταρρεύσει αλλά και πολύ μεγάλη για να διασωθεί».

Και δεν είναι μόνο η Ισπανία. Την περασμένη βδομάδα η Ιταλία «βγήκε στις αγορές» για να πουλήσει 10ετή ομόλογα και παρόλο που προσέφερε επιτόκια μεγαλύτερα από κάθε άλλη φορά δυσκολεύτηκε να βρει αγοραστές.

Με τις ελπίδες τους για σωτηρία από την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ή το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο κλειστές οι άρχουσες τάξεις της Ευρώπης στρέφονται στην παλιά και δοκιμασμένη συνταγή των αρχόντων όλων των εποχών: στο πλιάτσικο σε βάρος των ίδιων των πληθυσμών τους. Την περασμένη βδομάδα η κυβέρνηση της Πορτογαλίας πέρασε ένα άγριο πακέτο περικοπών που φιλοδοξεί να κατεβάσει τα ελλείμματα μέσα σε ένα χρόνο από το 7.3% του ΑΕΠ το 2010 στο 4.3% το 2011.

Πρόκειται για ένα σχέδιο κυριολεκτικά χωρίς τέλος. Και το χειρότερο παράδειγμα είναι η Ελλάδα: η παράταση της αποπληρωμής του «πακέτου σωτηρίας» -για το οποίο τόσο πανηγύριζαν τη Δευτέρα οι εφημερίδες συνοδεύεται και από ένα δεύτερο μέτρο «εξίσωσης των όρων με την Ιρλανδία»: την αύξηση των επιτοκίων από το 5% (περίπου) που ήταν μέχρι τώρα στο 6.2% (περίπου) που θα ισχύσει για την Ιρλανδία.

Οι οικονομολόγοι εκτιμούσαν ήδη ότι το 5% είναι «μη διατηρήσιμο» για την Ελλάδα. Το 6.2% σημαίνει ένα πράγμα: σχεδόν βέβαιη χρεοκοπία. Η κυβέρνηση θα προσπαθήσει να αποφύγει αυτή την προοπτική -παρατείνοντας τα μέτρα του μνημονίου μέχρι το 2021 -και βλέπουμε.

Ο Παπακωνσταντίνου έτρεξε να δηλώσει ότι «το μνημόνιο λήγει το 2013» για να συμπληρώσει, όμως, ότι  «θα αναληφθούν μια σειρά από πρωτοβουλίες που θα επιτρέψουν το 2014 να έχουμε πρωτογενή πλεονάσματα». Το τι θα είναι αυτές οι πρωτοβουλίες δεν χρειάζεται και μεγάλη φαντασία για να το αντιληφτεί κανείς. Για να πάρει κανείς μια γεύση μόνο από αυτά που ετοιμάζουν αρκεί μια ματιά στις ειδήσεις της Δευτέρας:

«Μείωση αποδοχών στον ιδιωτικό τοµέα έως 25%, κατάργηση των κλαδικών συµβάσεων και αύξηση των ατομικών συμβάσεων φέρνουν οι νέες ρυθµίσεις που θα καταθέσει το υπουργείο Εργασίας εντός του Δεκεµβρίου...»

«Λουκέτο μπαίνει στον νέο ξενώνα για υπερήλικες άστεγους της οδού Πατησίων, όπως επίσης και στο Πολύκεντρο για ΑΜΕΑ στην Κολοκυνθού και στο Κοινωνικό Φαρμακείο στη Βαρβάκειο...»

Την περασμένη βδομάδα οι εργάτες της Πορτογαλίας κατέβηκαν σε γενική απεργία για πρώτη φορά ύστερα από 22 ολόκληρα χρόνια. Στη Βρετανία οι φοιτητές εισβάλουν στα γραφεία του κυβερνώντος κόμματος και συγκρούονται με την αστυνομία. Στην Αυστρία τα συνδικάτα διαδηλώνουν ενάντια στα μέτρα λιτότητας.

Η οικονομία της Ευρώπης βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού. Για να πείσουν τους κερδοσκόπους οι κυβερνήσεις εξαπολύουν απανωτές επιθέσεις ενάντια στους εργάτες, τη νεολαία και τους φτωχούς. Αλλά με αυτό τον τρόπο διακινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με ένα «φάντασμα» πολύ πιο επικίνδυνο για το σύστημά τους από την οικονομική κρίση: με την οργή της εργατικής τάξης.