Πολιτισμός

Το 65ο κινηματογραφικό φεστιβάλ του Βερολίνου ολοκληρώθηκε στις 16 Φλεβάρη. Ήταν πραγματικά μια λαμπερή συνάντηση δημιουργών και αστεριών του σινεμά. Πολλά παράλληλα προγράμματα και θεάματα, από το «επίσημο» διαγωνιστικό, μέχρι πιο εναλλακτικούς κύκλους, όπως το «Πανόραμα» και τα «Φόρουμ», έδωσαν την ευκαιρία σε μεγάλους και μικρούς δημιουργούς να δοκιμαστούν μπροστά στο ακροατήριο χωρίς τον εκβιασμό του αν θα βρουν εμπορική διανομή. Όλα αυτά ασφαλώς συνυπάρχουν δίπλα στο κόκκινο χαλί, στους κραταιούς σπόνσορες και ασφαλώς στο εμπορικό τμήμα της διοργάνωσης. 

 

Η παρουσία της πολιτικής ήταν εμφανής, τόσο στο περιεχόμενο των ταινιών, όσο και στην παρουσίασή τους, όπου η πολιτικολογία έδινε κι έπαιρνε (ένα στοιχείο που παρατηρήσαμε και στην απονομη των φετινών όσκαρ). Σημάδι της εποχής που ζούμε;

 

Το καλύτερο παράδειγμα είναι το πρώτο βραβείο που πήρε πανάξια το «Ταξί» του Ιρανού Τζαφάρ Παναχί. Και μόνο η ύπαρξη αυτής της ταινίας αποτελεί επίτευγμα, αν αναλογιστεί κανείς ότι ο δημιουργός της βρίσκεται εδώ και πέντε χρόνια σε κατ’οίκον περιορισμό στη χώρα του και του έχει απαγορευτεί να γυρίζει ταινίες. Ο λόγος; Με το έργο και τις δηλώσεις του αντιπολιτεύεται το καθεστώς.

 

Ο Παναχί, μαθητής του Αμπάς Κιαροστάμι, έγινε  γνωστός με τις ταινίες «Λευκό μπαλόνι», «Ο κύκλος», και βέβαια το «Οφσάιντ» όπου σχολιάζει καυστικά τον αποκλεισμό των γυναικών από την παρακολούθηση αγώνων στο γήπεδο και από πολλούς τομείς της δημόσιας ζωής στο Ιράν.

Έτσι, χωρίς επίσημη άδεια, χωρίς παραγωγή και χωρίς χρηματοδότηση, ο Παναχί γύρισε μια ταινία μέσα σε ένα ταξί, με τον ίδιο στη θέση του σωφέρ και διάφορους επιβάτες που δίνουν ένα μωσαϊκό της Ιρανικής κοινωνίας και των αντιφάσεών της: Μια δασκάλα που κατατροπώνει έναν φανατικό ισλαμιστή, ένα ιδιότυπο ζευγάρι που έχει χτυπήσει με το μηχανάκι, ένας πλανόδιος πωλητής πειρατικών dvd, μια δικηγόρος ακτιβίστρια για τα πολιτικά δικαιώματα που κινδυνεύει να χάσει την άδεια εξάσκησης επαγγέλματος (όπως ο σκηνοθέτης) και τέλος, η μικρή ανηψιά του, που εκθέτει όλη την παράνοια των κανόνων που βάζει το καθεστώς για να ελέγξει την κατάσταση.

 

Με την κάμερα στο χέρι ελαφρώς «κουνημένη» και ερασιτέχνες ηθοποιούς, ο Παναχί αποδεικνύει ότι όταν έχεις να πεις πράγματα, υπάρχει τρόπος. Πολλοί μίλησαν για πολιτική σκοπιμότητα της βράβευσης, όμως η ταινία αξίζει σαν ένας ύμνος στην τέχνη της δημιουργίας και στην τέχνη του σινεμά.

 

Από τις ταινίες που βραβεύτηκαν, ξεχωρίσαμε το «Κλαμπ» του Πάμπλο Λαρέν, που ξεμπροστιάζει αλύπητα τα έργα διεφθαρμένων παστόρων της καθολικής εκκλησίας, οι οποίοι έχουν τεθεί σε περιορισμό λόγω σκανδάλων. Από τη Χιλή επίσης, ο Πατρίσιο Γκουσμάν, δημιουργός του «Αλιέντε» έφτιαξε ένα ντοκιμαντέρ όπου συνδέει περίτεχνα τον αφανισμό των αυτόχθονων Ινδιάνων της Γης του Πυρός με την «εξαφάνιση» χιλιάδων αγωνιστών από τη χούντα του Πινοσέτ. 

 

Κάπως αδικημένα κατά τη γνώμη μας ήταν «Ο Αϊζενστάιν στο Γκουαναχουάτο», μια εξαιρετική δουλειά του Πίτερ Γκρίναγουεϊ που ζωντανεύει τις εμπειρίες του πρωτοπόρου Ρώσου κινηματογραφιστή στο Μεξικό και το «Έλζερ», η ιστορία του ανθρώπου που έκανε την πρώτη απόπειρα κατά του Χίτλερ το 1939, ανοίγει ξανά το κεφάλαιο του Ναζισμού, όχι αναφορικά με τους ηγέτες του, αλλά από τη σκοπιά αυτών που αντιστάθηκαν. 

 

Στα ντοκιμαντέρ να σημειώσουμε επίσης δυο πολύ καλές βιογραφίες, του Γερμανού κινηματογραφιστή Ρ.Β.Φασμπίντερ και της αξεπέραστης μουσικού Νίνα Σιμόν, που δίνουν την ευκαιρία να ξαναθυμηθούμε το έργο αλλά και τις ιδέες τους.

 

Τέλος, στον πλούτο του φεστιβάλ, αξίζει να αναφερθεί ένας ολόκληρος κύκλος από ΛΟΑΤΚΙ ταινίες που διαγωνίστηκαν για τα βραβεία «Teddy». Το «Nasty Baby», με θέμα μια τεκνοθεσία από ένα γκέι ζευγάρι πήρε το βασικό βραβείο και μας θύμισε επίμονα το ζήτημα για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ σε όλο τον κόσμο και τους αγώνες γι’αυτά. Άλλωστε η οικουμενική ματιά είναι κομμάτι της μαγείας του σινεμά!