20 χρόνια μετά. Ο Τεμπονέρας Ζεί

Η Νέα Δημοκρατία είχε καταφέρει να κερδίσει την πλειοψηφία στις εκλογές μετά από τρεις απανωτές αναμετρήσεις τον Απρίλη του 1990. Το πρόγραμμά της ήταν ακραία νεοφιλελεύθερο και είχε κεντρικούς στόχους τις πλατιές ιδιωτικοποιήσεις, τις μειώσεις σε μισθούς και συντάξεις, τις περικοπές στις δημόσιες δαπάνες. Όλα αυτά τα μέτρα συνδυάζονταν με προπαγάνδα για «κάθαρση» και «διαφάνεια» από τα σκάνδαλα του Ανδρέα Παπανδρέου και της διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ από το 1981. Το «αόρατο χέρι της αγοράς» θα έλυνε όλα τα προβλήματα που εμπόδιζαν την ελληνική οικονομία να ανοίξει τα φτερά της.

Οι πρώτες επιθέσεις έγιναν στις αποκαλούμενες «προβληματικές» εταιρίες. Το κλείσιμο αυτών των επιχειρήσεων σήμανε μαζικές απολύσεις για 6500 εργαζόμενους που δούλευαν στα εργοστάσια. Οι εργάτες δεν έμειναν με σταυρωμένα τα χέρια. Απάντησαν με μαχητικές καταλήψεις, όπως στην ΠΥΡΚΑΛ, στην Πειραϊκή-Πατραϊκή, στην Ολύμπικ Κέτερινγκ.

Το Σεπτέμβρη ο Μητσοτάκης αποφάσισε να περάσει σε μια ακόμα μεγαλύτερη επίθεση. Κατέβασε νομοσχέδιο για το ασφαλιστικό που ανέβαζε τα όρια ηλικίας και μείωνε τις συντάξεις. Η απάντηση ήταν ξανά απεργίες από τα συνδικάτα, πολλές από τις οποίες εξελίχτηκαν σε διαρκείας, ειδικά στις ΔΕΚΟ.

Τον Οκτώβρη ήρθε η σειρά της Παιδείας. Ο Υπουργός του Μητσοτάκη, Βασίλης Κοντογιαννόπουλος, έφερε για φήφιση στη Βουλή ένα «Πολυνομοσχέδιο για την Παιδεία», όπως ετοιμάζεται να κάνει σήμερα η Διαμαντοπούλου. Ήταν ένα νομοσχέδιο που συμπύκνωνε την πολιτική του νεοφιλελευθερισμού και της αγοράς. Για τα πανεπιστήμια προέβλεπε περικοπές, κατάργηση του δικαιώματος της δωρεάν σίτισης και στέγασης, σύνδεση με τις επιχειρήσεις, μείωση των εισακτέων, επιβολή χρονικού ορίου στις σπουδές, περιστολή του πανεπιστημιακού ασύλου, λειτουργία ιδιωτικών ΑΕΙ παρά την ύπαρξη του άρθρου 16. Για τα σχολεία προέβλεπε κατάργηση της επετηρίδας του διορισμού των εκπαιδευτικών, εντατικοποίηση στην διδασκαλία με την καθιέρωση «πόιντ-σύστεμ», ενώ με προεδρικά διατάγματα θα επιβάλλονταν η κατάργηση των «αδικαιολόγητων απουσιών», η ομοιόμορφη ενδυμασία, ο υποχρεωτικός εκκλησιασμός, η προσευχή και η έπαρση της σημαίας.

Οι πρώτες αντιδράσεις ξέσπασαν στις σχολές. Με αφορμή το κτιριακό πρόβλημα που αντιμετώπιζε η σχολή του Παιδαγωγικού, παίρνεται απόφαση για κατάληψη. Μαζί με την Σχολή Καλών Τεχνών που βρισκόταν σε κατάληψη για τον ίδιο λόγο για 8 μήνες καλούν σε κινητοποίηση στις 8 του Νοέμβρη και γίνεται η πρώτη πορεία ενάντια στο πολυνομοσχέδιο. Από εκεί και μετά θα ξεκινήσει μπαράζ συνελεύσεων και καταλήψεων σε όλη την Ελλάδα.

Η κυβέρνηση πίστευε ότι θα μπορούσε να συγκρατήσει το φοιτητικό κίνημα επειδή η ΔΑΠ ήταν πρώτη δύναμη εκλογικά στις σχολές και επειδή η ΕΦΕΕ είχε συμβιβαστική στάση. Οι εξελίξεις την διέψευσαν πανηγυρικά.

Πρωτοβουλίες

Η επαναστατική αριστερά πήρε πρωτοβουλίες που σμπαράλιασαν τον απεργοσπαστικό μηχανισμό της ΔΑΠ, τράβηξαν τις δυνάμεις του τότε Ενιαίου Συνασπισμού και την ΠΑΣΠ. Οι καταλήψεις απλώνονταν με ραγδαίο ρυθμό.

Στις 15 Νοέμβρη γίνεται μαζική διαδήλωση που είχε καλέσει η ΕΦΕΕ κάτω από την πίεση των καταλήψεων και στην διαδήλωση του Πολυτεχνείου υπάρχουν χιλιάδες φοιτητές στο δρόμο που απαιτούν κλιμάκωση των κινητοποιήσεων. Παρά το κλείσιμο κάποιων καταλήψεων λόγω των προτάσεων για «οικονομία δυνάμεων» από ΠΑΣΠ και Ενιαίο Συνασπισμό, το μέτωπο της Παιδείας παίρνει φωτιά.

Οι καταλήψεις απλώνονται στα σχολεία. Οι πρώτες γίνονται στις αρχές Δεκέμβρη, ενώ πραγματοποιούνται πορείες κάθε εβδομάδα. Κοινή διαδήλωση φοιτητών και μαθητών δέχεται επίθεση από την Αστυνομία έξω από το Υπουργείο Παιδείας στις 14 Δεκέμβρη.

Μέσα σε λίγες μέρες, οι καταλήψεις πανελλαδικά φτάνουν στο 70% των σχολείων. Στις 18 Δεκέμβρη 50 χιλιάδες διαδηλώνουν στην Αθήνα. Το σύνθημα που δίνει τον τόνο στη διαδήλωση είναι «Λιτότητα - ανεργία - τρομοκρατία, κάτω η Νέα Δημοκρατία». Ξεκινάει από τους αγωνιστές των ΕΣΟΦ-Σ (την φοιτητική παράταξη της ΟΣΕ) και απλώνεται σε όλη την πορεία.

Οι γιορτές των Χριστουγέννων βρίσκουν πάνω από 1800 σχολεία σε κατάληψη πανελλαδικά και όλες σχεδόν τις σχολές κατειλημμένες. Οι δυνάμεις που μιλάνε για κλείσιμο των καταλήψεων βρίσκονται απομονωμένες από τη διάθεση των μαθητών και των φοιτητών να συνεχίσουν μέχρι τη νίκη. Οι ελπίδες της κυβέρνησης ότι οι γιορτές θα φέρουν εκτόνωση στις σχολές και στα σχολεία διαψεύδονται.

Σε πολλά σχολεία γίνονται εκδηλώσεις μέσα στα Χριστούγεννα από μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς που συζητούν για τη συνέχεια του αγώνα μόλις τελειώσει η εορταστική περίοδος και υπάρξει επιστροφή στα σχολεία.

Η κυβέρνηση από τη μεριά της χρησιμοποιεί ό,τι έχει και δεν έχει για να λασπολογήσει τις καταλήψεις. Τα «παπαγαλάκια» της εποχής φρόντιζαν καθημερινά να έχουν…ρεπορτάζ από τα διαλυμένα σχολεία, από τα όργια βιασμών και ναρκωτικών με πρωταγωνιστές τους μαθητές. Επίσης, οι δικαστικές διώξεις κατά μαθητών έπεφταν σύννεφο.

Παρόμοια ήταν και η επίθεση στις φοιτητικές καταλήψεις που μιλούσε για «μειοψηφίες» που κάνουν κουμάντο στις σχολές με τη βία, ενώ η ΔΑΠ ήταν πρώτη στις εκλογές. Η αλήθεια ήταν ότι η ΔΑΠ δεν εμφανιζόταν στις σχολές αφού είχε απομονωθεί πολιτικά πάνω σε όλα τα ζητήματα. Χαρακτηριστικό σύνθημα της εποχής λόγω της εμπλοκής της ελληνικής κυβέρνησης στον πρώτο πόλεμο στον Κόλπο ήταν «Να φύγουν οι Δαπίτες από δω να πάνε πεζοναύτες στον Περσικό».

Στις 7 του Γενάρη θα άνοιγαν τα σχολεία. Η κυβέρνηση αποφασίζει ότι «οι καταλήψεις είναι παράνομες, οι ανακαταλήψεις από οποιονδήποτε είναι νόμιμες». Έτσι, βάζει σε κίνηση την Αστυνομία, τραμπούκους της ΟΝΝΕΔ και «αγανακτισμένους πολίτες» να προσπαθήσουν να διαλύσουν τις καταλήψεις. Σε πολλές περιοχές οι ίδιες οι Νομαρχίες αναλαμβάνουν να καθοδηγήσουν την «επιχείρηση».

Δολοφονία

Τη νύχτα 8 προς 9 Γενάρη γίνεται η δολοφονία του Νίκου Τεμπονέρα στην Πάτρα. Μία ομάδα ΟΝΝΕΔιτών με επικεφαλής τον Γιάννη Καλαμπόκα, πρόεδρο της ΟΝΝΕΔ και δημοτικό σύμβουλο προσπαθεί να ανακαταλάβει με τη βία το 3ο Γυμνάσιο-Λύκειο Πάτρας. Ο Νίκος είναι εκεί για να δώσει στήριξη στους μαθητές του. Οι τραμπούκοι επιτίθενται και ο Καλαμπόκας καρφώνει ένα λοστό στο κεφάλι του αγωνιστή καθηγητή.

Στις 9 Γενάρη η Πάτρα φλέγεται. Πάνω από 20 χιλιάδες συγκρούονται με την Αστυνομία μέχρι τα ξημερώματα έξω από τη Νομαρχία. Ζητούν την παραδειγματική τιμωρία των δολοφόνων. Η κυβέρνηση με κάθε τρόπο προσπαθεί να καλύψει φυσικούς και ηθικούς αυτουργούς.

Στις 10 Γενάρη γίνεται η κηδεία του Νίκου Τεμπονέρα που μετατρέπεται σε μια οργισμένη διαδήλωση από την οποία δεν λείπει κανείς. Από τους μαθητές μέχρι τους εργάτες της Πειραϊκής-Πατραϊκής.

Ο Κοντογιαννόπουλος έχει ήδη παραιτηθεί και αναλαμβάνει ο Γιώργος Σουφλιάς. Η κατάσταση είναι ίδια στην Αθήνα και σε πολλές πόλεις. Στις 9 Γενάρη διαδήλωσαν 40 χιλιάδες μετά από κάλεσμα της ΟΛΜΕ, ενώ την επόμενη μέρα η πρωτεύουσα κατακλύζεται από 150 χιλιάδες μαθητές, φοιτητές και εργαζόμενους.

Το σύνθημα που ακούγεται από παντού είναι: «Κάτω η κυβέρνηση των δολοφόνων». Η Αστυνομία χτυπάει βάναυσα την πορεία με δακρυγόνα και ασφυξιογόνα. Ρίχνει ακόμα και καπνογόνα. Ένα από αυτά προκαλεί πυρκαγιά στο κατάστημα «Κ. Μαρούσης» και τέσσερις άνθρωποι που βρίσκονται μέσα χάνουν τη ζωή τους, όπως οι τρεις εργαζόμενοι της MARFIN στις 5 Μάη του 2010.

Μετά από αυτή τη διαδήλωση κεντρικό αίτημα των καταλήψεων γίνεται να φύγει η κυβέρνηση. Ο Σουφλιάς αποσύρει το «πολυνομοσχέδιο» και ζητάει διάλογο για την παιδεία από μηδενική βάση. Οι καταλήψεις έχουν πετύχει μια τεράστια νίκη. Δεν σταματούν όμως.

Έχει ξεσπάσει ο πόλεμος στον Κόλπο και οι καταλήψεις αποκτούν και αντιπολεμικό περιεχόμενο. Στις 17 και στις 24 Γενάρη διαδηλώνουν δεκάδες χιλιάδες ενάντια στον πόλεμο και στη συμμετοχή της Ελλάδας με τις φρεγάτες «ΕΛΛΗ» και «ΛΗΜΝΟΣ». Στο κεφάλι των διαδηλώσεων είναι οι μητέρες των ναυτών από το «ΛΗΜΝΟΣ» και ακολουθούν τα μπλοκ των καταλήψεων.

Η νίκη των μαθητικών και φοιτητικών καταλήψεων έδωσε έμπνευση και αυτοπεποίθηση στην εργατική τάξη για να παλέψει τις επιθέσεις του Μητσοτάκη. Τίποτα δεν ήταν ίδιο μετά το Γενάρη του 1991. Η Νέα Δημοκρατία κατέρρευσε κάτω από τους μαζικούς αγώνες των εργατών με πρωτοπόρους τους εργαζόμενους στην ΕΑΣ (σημερινή ΕΘΕΛ) που έκαναν 18 μήνες απεργία.

Ταυτόχρονα, η μάχη των καταλήψεων του ‘90-’91 έπαιξε ρόλο για τις μάχες του πανεκπαιδευτικού κινήματος από τότε και μετά. Όποιος Υπουργός Παιδείας προσπάθησε να ακολουθήσει την πολιτική του Κοντογιαννόπουλου είχε την ίδια τύχη εδώ και 20 χρόνια. Ο Αρσένης, ο Ευθυμίου, η Γιαννάκου και πάει λέγοντας.

Την ίδια τύχη χρειάζεται να έχουν τα σχέδια της Διαμαντοπούλου για το νέο «πολυνομοσχέδιο» που ετοιμάζει και μαζί της να φύγουν όλοι: κυβέρνηση, τρόικα, τραπεζίτες και καπιταλιστές. Έτσι, θα δικαιωθούν οι αγώνες του Νίκου Τεμπονέρα και όλων των υπόλοιπων αγωνιστών που παλεύουν για μια άλλη κοινωνία.

Ολοι στο Πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο στις 13 Γενάρη στα Προπύλαια, 12 μεσ.