Οικονομία και Πολιτική
Deutsche Bank: Ταραχή στη “ναυαρχίδα”

Την περασμένη Πέμπτη η μετοχή της Deutsche Bank, της ναυαρχίδας του Γερμανικού και του Ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος έπεσε στα τάρταρα: 9.9 Ευρώ ανά μετοχή, η χειρότερη επίδοση εδώ και τρεις δεκαετίες. Με την τιμή αυτή η χρηματιστηριακή αξία όλων των μετοχών της τράπεζας δεν ξεπερνάει τα 16 δισεκατομμύρια Ευρώ. 

Οι αμερικανικές αρχές επέβαλλαν πρόσφατα ένα πρόστιμο μαμούθ 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων (12.5 δις Ευρώ) στην Deutsche Bank για τον ρόλο της στο σκάνδαλο των "τοξικών δανείων" που βύθισαν την παγκόσμια οικονομία στο χάος το 2008. Πόσα ακριβώς θα πληρώσει τελικά, αυτό κανένας δεν το γνωρίζει -η διοίκηση της τράπεζας βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με το αμερικανικό υπουργείο δικαιοσύνης αναζητώντας κάποιο συμβιβασμό. Αυτό που παίζεται δεν είναι απλά και μόνο το ύψος του προστίμου: παίζεται η ίδια η επιβίωση της Deutsche Bank. Η τράπεζα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει ένα τόσο μεγάλο πρόστιμο χωρίς ανακεφαλαιοποίηση. Ποιος, όμως, επενδυτής θα θελήσει να ρισκάρει τα κεφάλαιά του σε μια τράπεζα που καταγράφει ζημιές, είναι αντιμέτωπη με τη δικαιοσύνη και κινδυνεύει να γίνει η "νέα Λήμαν Μπράδερς" -όπως λένε τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης;

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο χαρακτήρισε τον περασμένο Ιούνη την Deutsche Bank τον σημαντικότερο κίνδυνο για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Το "ενεργητικό" της (δηλαδή το σύνολο των δανείων που έχει δώσει) ήταν πέρσι κοντά στα 1.6 τρισεκατομμύρια Ευρώ  - ένα ποσό που αντιστοιχεί στο 50% περίπου του ΑΕΠ της Γερμανίας. Το "τσουνάμι" από μια ενδεχόμενη χρεοκοπία της θα έφτανε σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της υφηλίου. 

Η ίδια η διοίκηση της τράπεζας έριξε, σε μια επιστολή που έστειλε πριν μερικές ημέρες στους υπαλλήλους της (που ξεπερνούν τις 100 χιλιάδες σε όλο τον κόσμο) τις ευθύνες στους "κερδοσκόπους". Η ίδια η Deutsche Bank, όμως, είναι κυριολεκτικά το "αρχιερατείο" της κερδοσκοπίας.  Η "τεκμαρτή ακαθάριστη έκθεση" της τράπεζας στα "παράγωγα" ξεπερνάει, σύμφωνα με το αμερικανικό πρακτορείο Bloomberg τα 46 τρισεκατομμύρια Ευρώ. Η λέξη "παράγωγα" είναι παραπλανητική: η λέξη "στοιχήματα" θα ήταν πολύ πιο κοντά στην πραγματικότητα. "Παράγωγο προϊόν", γράφει η Wikipedia,  "ονομάζεται ένα συμβόλαιο, η αξία του οποίου εξαρτάται από την αξία κάποιου άλλου βασικότερου προϊόντος". Ένα τυπικό "παράγωγο" είναι τα "προθεσμιακά συμβόλαια" -πχ ένα συμβόλαιο αγοράς ενός εκατομμυρίου βαρελιών πετρελαίου σε ένα χρόνο από σήμερα σε μια καθορισμένη από τώρα τιμή. Κατά κανόνα ούτε ο αγοραστής χρειάζεται το πετρέλαιο ούτε ο πωλητής το έχει. Απλά όταν έρθει η ώρα της "παράδοσης" ο ένας αποζημιώνει τον άλλο, ανάλογα με την τρέχουσα τιμή του πετρελαίου. Φυσικά μέσα σε αυτόν τον ένα χρόνο το συμβόλαιο μπορεί να έχει αλλάξει δεκάδες χέρια (πχ να πουλήσει ο αγοραστής "το δικαίωμα αγοράς στη συγκεκριμένη τιμή" σε κάποιον άλλο κλπ). 

Για αυτά τα παιχνίδια -που συνέβαλαν στην τραπεζική κρίση του 2008- επέβαλαν οι αμερικανικές αρχές το πρόστιμο των 14 δις δολαρίων στην Deutsche Bank. Και δεν είναι ούτε το πρώτο, ούτε το τελευταίο πρόστιμο που επιβάλλεται για παρόμοιες πρακτικές στον "γερμανικό κολοσσό": "Το 2015", γράφει η Καθημερινή, η Deutsche Bank "πλήρωσε πρόστιμα δισεκατομμυρίων για τη χειραγώγηση των αγορών διατραπεζικών επιτοκίων και την παραβίαση των κυρώσεων των ΗΠΑ εις βάρος άλλων κρατών". Η διοίκηση της τράπεζας είχε "βάλει στην άκρη" 5.4 δις για να μπορεί να αντιμετωπίσει αυτά τα πρόστιμα.

 Κερδοσκοπία

Η Deutsche Bank, φυσικά, δεν ήταν η μόνη τράπεζα που ήταν μπλεγμένη σε τέτοια βρώμικα παιχνίδια. Ολόκληρο το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα είναι χωμένο μέχρι το λαιμό στην κερδοσκοπία. Ούτε είναι η μόνη που καλείται να πληρώσει ένα πρόστιμο δισεκατομμυρίων από τις αμερικανικές αρχές. Όπως γράφει η Καθημερινή, "πέντε αμερικανικές μεγάλες τράπεζες μαζί με τον οίκο πιστοληπτικής αξιολόγησης S&P Global Ratings έχουν ήδη πληρώσει 40 δισ. δολάρια σε ανάλογο διακανονισμό με την Ουάσιγκτον".

H Deutsche Bank είναι "πολύ μεγάλη" για να την αφήσουν να χρεοκοπήσει. Ο ίδιος ο διοικητής της δηλώνει ότι η τράπεζα ούτε χρειάζεται, ούτε έχει ζητήσεις, ούτε πρόκειται να ζητήσει βοήθεια. Αλλά τα σενάρια και οι διαρροές δίνουν και παίρνουν -συμπαρασύροντας κάθε φορά μαζί τους την αξία της μετοχής στα διεθνή χρηματιστήρια. Η γερμανική εφημερίδα Die Zeit αποκάλυψε (ή "αποκάλυψε") ότι  "εν εσχάτη ανάγκη το Βερολίνο εξετάζει την κρατική στήριξη της τράπεζας με την εξαγορά του 25% των μετοχών της". Αλλά τα σενάρια αυτά έχουν τρομαχτικές πολιτικές δυσκολίες.

Η πρώτη δυσκολία είναι οι "ευρωπαϊκοί κανονισμοί". Η γερμανική κυβέρνηση είναι όλα τα τελευταία χρόνια ο "κέρβερος" όχι μόνο της λιτότητας αλλά και της "τραπεζικής εξυγίανσης". Η Ιταλία βρίσκεται στα μαχαίρια με τη Γερμανία για τη διάσωση των ιταλικών τραπεζών, που κινδυνεύουν να φουντάρουν από τα κόκκινα δάνεια. Οι ευρωπαϊκοί κανονισμού απαγορεύουν πλέον τη διάσωση με δημόσιο χρήμα αν δεν έχει προηγηθεί "bail in" -δηλαδή κούρεμα καταθέσεων (το μοντέλο που εφαρμόστηκε στην Κύπρο). Ο Ρέντζι, ο πρωθυπουργός της Ιταλίας, διεκδικεί μια "εξαίρεση" -αλλά η Μέρκελ και ο Σόϊμπλε αρνούνται πεισματικά. Είναι πολύ δύσκολο να αλλάξουν τώρα στάση επειδή κινδυνεύει πλέον η "δική τους" τράπεζα.

Ακόμα πιο δύσκολο, όμως, είναι να αντιμετωπίσουν την "κοινή γνώμη" μέσα στην ίδια τη Γερμανία -ιδιαίτερα ένα χρόνο πριν τις εκλογές του 2017. Ο κόσμος, με απλά λόγια, συχαίνεται και τις τράπεζες και τους τραπεζίτες. Το τελευταίο πράγμα που θα ήθελε η Μέρκελ είναι να φανεί ότι την ίδια ώρα που ρημάζει και τη Γερμανία και την Ευρώπη στη λιτότητα χαρίζει δισεκατομμύρια στους τραπεζίτες - κερδοσκόπους. Ο ίδιος ο Γκάμπριελ, ο αντιπρόεδρος της Μέρκελ αναγκάστηκε να καυτηριάσει τη δήλωση της διοίκησης της τράπεζας που έριχνε τις ευθύνες στους κερδοσκόπους: «Δεν ήξερα αν πρέπει να γελάσω ή να κλάψω όταν η τράπεζα η οποία μετέτρεψε την κερδοσκοπία σε επιχειρηματικό της μοντέλο ανέφερε πως έπεσε θύμα κερδοσκόπων».

Το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα αφήσουν την Deutsche Bank να γίνει πραγματικά μια νέα Λήμαν Μπράδερς. Αλλά το κόστος -οικονομικό και πολιτικό- της διάσωσης θα σπρώξει, αναμφίβολα, τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό ένα ακόμα σκαλοπάτι πιο κάτω.