Πολιτισμός
Γιάννης Κουνέλης: Πλούσια τέχνη από φτωχά υλικά

Ο Γιάννης Κουνέλλης που πέθανε στην Ρώμη την προηγούμενη βδομάδα, ήταν ζωγράφος, περφόρμερ και γλύπτης. Γεννήθηκε στον Πειραιά το 1936 και όταν το 1956 απορρίφθηκε από την Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας έφυγε για τη Ρώμη. 

Ο Κουνέλλης γίνεται ευρύτερα γνωστός μέσα από το ιταλικό ριζοσπαστικό – επαναστατικό καλλιτεχνικό κίνημα arte povera (σε ελεύθερη μετάφραση φτωχική τέχνη) που γεννιέται όπως και πολλά άλλα ρεύματα στα τέλη του ’60 σαν αντίδραση στην συμβατική τέχνη της εποχής. Έχει στόχο να αμφισβητήσει την αξία της τέχνης και της κουλτούρας που απευθύνεται μόνο σε μια ευκατάστατη και καλλιεργημένη ελίτ. Ορισμένοι καλλιτέχνες του ρεύματος τοποθετούνται ευθέως απέναντι στα πολιτικά γεγονότα, όπως για παράδειγμα ενάντια στον πόλεμο στο Βιετνάμ και παλεύουν για την κοινωνική αλλαγή στην χώρα τους. Ο Κουνέλλης χρησιμοποιεί πάντα πιο δυσδιάκριτες πολιτικές αναφορές. Ανήκει περισσότερο στην παράδοση που επιχειρεί να συνδέσει την ριζοσπαστική τέχνη στην ριζοσπαστική πολιτική, χωρίς όμως την υπαγωγή της πρώτης στην δεύτερη. 

Αrte povera

Στόχος της arte povera δεν είναι να αναπαραστήσει τη ζωή μέσα στην τέχνη, αλλά να αισθανθεί κανείς μέσα από την τέχνη, να ξαναβρεί τα πράγματα γύρω του «όπως οι αλχημιστές». Ένα από τα χαρακτηριστικά του ρεύματος που διατηρεί ο Κουνέλλης και τα εξελίσσει σε προσωπικό του ιδίωμα είναι η  χρήση πρωτογενών ή ευτελών υλικών, συχνά όπως κάρβουνο, τσουβάλια, πέτρες και συχνά παλτά ή παπούτσια. Το πραγματικό κάρβουνο είναι άλλο πράγμα από το ζωγραφισμένο, όπως λέει. Αλλιώς μυρίζει ο χώρος. Σε ένα έργο του 1967, τοποθετώντας βαμβάκι σε μεταλλική βάση, πραγματεύεται την σχέση ανάμεσα στην ευαισθησία του βαμβακιού και την μεταλλική κατασκευή. Χρησιμοποιεί παλτά σε μεγάλες σειρές. Τι σημαίνουν τα παλτά ή τα παπούτσια; Τι συνειρμούς προκαλούν στον καθένα;

 Ο Κουνέλλης απομακρύνεται από το στοιχείο της σταθερότητας και της διάρκειας -που παραδοσιακά χαρακτήριζε ένα έργο τέχνης- προς το εφήμερο. Οι εγκαταστάσεις του μπορεί να είναι μνημειακές αλλά με το τέλος της έκθεσης δεν υπάρχουν πια. Τα έργα γεννιούνται μέσα στην αμφιβολία και την αταξία του σύγχρονου κόσμου και γι’αυτό δεν μπορούν να παραμένουν αναλλοίωτα στο χρόνο. 

Προορισμός του Κουνέλλη, όπως λέει ο ίδιος στο ντοκυμαντέρ που ξαναπρόβαλε στην μνήμη του η ΕΡΤ, είναι να φτιάχνει εικόνες. Και έφτιαξε πράγματι εικόνες. Από φτωχά υλικά έκανε πλούσια τέχνη, που αξίζει κανείς να ανακαλύψει.

Σύλβια Φεσσά