Πολιτισμός
Κινηματογράφος: «Apocalypto» Mια αποικιοκρατική καρικατούρα των Mάγια

O πολιτισμός των Mάγια είχε φτάσει σε ψηλά επίπεδα

Ο Μελ Γκίμπσον αποκαλύπτει το «μυστικό» του «Apocalypto» στο τέλος της ταινίας. Τρία πλοία είναι αγκυροβολημένα στον κόλπο καθώς μια βάρκα με ιεραπόστολους και στρατιώτες πλησιάζει την ακτή. Μετά από δυόμισι περίπου ώρες γεμάτες με βία, αίμα και αγριότητες, έρχεται σιωπηλά ο πολιτισμός για να σώσει τους κακόμοιρους πρωτόγονους από τον εαυτό τους. 

Τα τελευταία λόγια του Τζάγκουαρ Πάου, του Μάγια πρωταγωνιστή –ενώ αυτός και η θαυμάσια οικογένειά του (δυο γονείς, δυο παιδιά) επιστρέφουν στο δάσος της βροχής από το οποίο είχαν έρθει- μιλάνε για ένα «νέο ξεκίνημα». 

Επρεπε να περιμένουμε τρία χρόνια για να δούμε τι σήμαινε ο ερχομός του «πολιτισμού» από τα στόματα των αποικιοκρατών κατακτητών. Ξανά και ξανά ακούσαμε πως ο ερχομός του «έσωσε» αυτούς τους λαούς από τη βαρβαρότητα και τους σκοτωμούς. Και τώρα, χάρη στον Μελ Γκίμπσον, μπορούμε να μεταφερθούμε πίσω στο χρόνο και να δούμε αυτή την αποστολή σωτηρίας. 

Στο “Apocalypto” οι Μάγια παρουσιάζονται σαν να βρίσκονται σε έναν ονειρικό χρόνο βουκολικής απλότητας –κάτι σαν ευγενείς άγριοι. Ενα ειρηνικό χωριό δέχεται επίθεση από βιαιότατους εχθρούς οι οποίοι εμφανώς απολαμβάνουν να προκαλούν πόνο και δυστυχία. 

Σέρνουν τους χωρικούς μέσα στο τροπικό δάσος και φτάνουν σε μια πόλη γεμάτη πυραμίδες. Εκεί κάποι-ους τους κάνουν σκλάβους για να χτίσουν νέα μνημεία. Κάποιους άλλους τους ετοιμάζουν για ανθρωποθυσία αφού πρώτα τους βάψουν με μπλε μπογιά. Καρδιές ξεριζώνονται και κεφάλια κατρακυλάνε στα απότομα σκαλοπάτια στα πόδια ενός υστερικού όχλου. 

Τί μου θυμίζουν όλα αυτά; Μα βέβαια τις αμέτρητες περιγραφές πρωτόγονων λαών να ουρλιάζουν από ευχαρίστηση στη θέα του αίματος και των ξεκοιλιασμάτων,  καθηλωμένων μπροστά σε αιματοβαμμένους ιερείς, να χτυπούν ο ένας τον άλλον μέχρι θανάτου σε μια ιεροτελεστία χωρίς νόημα και χωρίς τέλος. Πάλι καλά που φτάνουν οι Χριστιανοί για να τους γλυτώσουν από τον ίδιο τους τον εαυτό! 

Σε αυτή την ταινία οι ιθαγενείς που είναι βαμμένοι μπλε δεν ορθώνουν τ’ ανάστημά τους για να φωνάξουν «Δεν θα πάρετε ποτέ την ελευθερία μας» όπως γίνεται στην άλλη ταινία του Γκίμπσον, το Braveheart. Στο κάτω-κάτω είναι ιθαγενείς Αμερικάνοι που δεν έχουν το «επίπεδο» για να καταλάβουν μια τόσο πολύπλοκη ιδέα. 

Η ταινία γυρίστηκε στο νότιο Μεξικό και πολλοί από τους ηθοποιούς (αν και όχι όλοι) είναι Μάγια και μιλούν τη γλώσσα τους. Αυτό το στοιχείο κάνει δυο φορές πιο χοντροκομμένα διαστρεβλωμένο το τρόπο με τον οποίο ο Γκίμπσον παρουσιάζει τους Μάγια. 

Ο Γκίμπσον λέει ότι η ταινία αποδίδει το αρχαίο Μεξικό των Μάγια –κάπου στο 200 πχ. Ομως, οι πρώτες αποβιβάσεις Ισπανών στην χώρα έγιναν το 1511. 

Kουλτούρα

Σε αυτή την περίοδο η κουλτούρα των Μάγια είχε  φτάσει σε υψηλά επίπεδα καλλιέργειας. Τα ερείπια που συναντάμε σήμερα είναι ό,τι έχει απομείνει από πανέμορφες και εξελιγμένες πόλεις που έφτασαν στο ανώτατο σημείο της ανάπτυξης τον 10ο αιώνα και μετά άρχισαν να παρακμάζουν λόγω εσωτερικών διαμαχών. 

Ο λαός που ο Γκίμπσον παρουσιάζει να μένει άναυδος μπροστά σε μια έκλειψη, διέθετε στην πραγματικότητα πολύ προχωρημένες αστρονομικές και μαθηματικές γνώσεις –το πιθανότερο είναι ότι θα γνώριζαν για την έκλειψη πολύ καιρό πριν γίνει. 

Ομως, το πιο επικίνδυνο στοιχείο του «Apocalypto» είναι ότι είναι τόσο καλοφτιαγμένο. Μια ταινία δράσης σαν κι αυτές με τις οποίες έχει ταυτισθεί ο Μελ Γκίμπσον, γυρισμένη με μαστοριά σε τοπία που σου παίρνουν την ανάσα με το μεγαλείο τους. 

Οι άνθρωποι είναι όμορφοι, οι ζωγραφιές στο σώμα τους θεσπέσια λεπτοδουλεμένες (και απολύτως ανακριβείς από ιστορικής άποψης) η μουσική συγκινεί έντονα (και τα τραγούδια από τον Αλι Φαρκα Τουρέ). Το αίμα είναι πολύ κόκκινο, η βία απίστευτα παραστατική –όλα αυτά κάνουν την ταινία πιο διεγερτική από όλα μαζί τα αυτοκίνητα που ανατινάσσονται σε προηγούμενες ταινίες του Γκίμπσον. 

Ο έντονος ρυθμός που χαρακτηρίζει την ταινία εύκολα αποκρύπτει τα ψέματα στα οποία βασίζεται –μια απλοϊκή απεικόνιση για όλους τους πρωτόγονους λαούς, που η βαρβαρότητα τους κάνει γοητευτικούς αλλά που τελικά χρειάζονται τη σωτηρία από τα δολοφονικά τους ένστιχτα. 

Αυτά τα επιχειρήματα επιστράτευσαν τον 16ο αιώνα οι Ισπανοί κατακτητές για να δικαιολογήσουν τη δική τους βαρβαρότητα. Τον 21ο αιώνα τα ακούμε ξανά, με όλη την τεχνολογική υποστήριξη που μπορεί να προσφέρει το Χόλυγουντ. 

Δε πρόκειται να εντυπωσιάσουν τους Μάγια που ακόμα παλεύουν για τη ζωή τους όπως έκαναν πάντοτε, ενάντια σε καταπιεστικά κράτη και αυτοανακηρυγμένους εκπροσώπους του πολιτισμού. 

Mάικ Γκονζάλες