Πολιτισμός
Κουρτ Βόνεγκατ: Eφυγε ο “Aνθρωπος χωρίς πατρίδα”

Oι βόμβες που ισοπέδωσαν τη Δρέσδη φωτογραφημένες από ένα αμερικάνικο βομβαρδιστικό

Ο Κουρτ Βόνεγκατ, ο αμερικάνος συγγραφέας, που θεωρήθηκε ο, μετά τον Δεύτερο Πόλεμο, «συνεχιστής» του Μαρκ Τουέην, πέθανε στις 11 Απρίλη σε ηλικία 84 ετών. 

Το μυθιστόρημα που τον έκανε διάσημο ήταν το «Σφαγείο Νο 5» (δυστυχώς εξαντλημένο στα ελληνικά). Είναι μια «μαύρη» παρωδία του πολέμου με στοιχεία επιστημονικής φαντασίας. Το μυθιστόρημα συγκαταλέγεται στις πιο σημαντικές αντιπολεμικές δημιουργίες και ενέπνευσε τη γενιά που στη δεκαετία του ’60 ξεσηκώθηκε ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ. Ομως, η πλοκή του μυθιστορήματος εξελίσσεται σε μια άλλη σφαγή, τη καταστροφή της Δρέσδης από τα βρετανικά βομβαρδιστικά το 1945. Ο «ήρωας» του μυθιστορήματος, ή ακριβέστερα ο αντι-ήρωας, ο Μπίλι Πίλγκριμ βρίσκεται εκεί. 

Ο Βόνεγκατ έζησε από πρώτο χέρι αυτή την φρικτή εμπειρία. Υπηρετούσε στον αμερικάνικο στρατό, είχε αιχμαλωτιστεί και κρατούνταν μαζί με άλλους συναδέλφους του στη Δρέσδη. Τα βρετανικά αεροπλάνα έριξαν τόνους εμπρηστικές βόμβες –σε μια πόλη που δεν είχε κανένα αξιολογο στρατιωτικό στόχο να βομβαρδιστεί.  Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι βρήκαν βασανιστικό θάνατο από τις φλόγες και την ασφυξία που προκαλούσε η θύελλα των πυρκαγιών. Ο Βόνεγκατ κατάφερε να γλυτώσει με μερικούς συναδέλφους του, που στοιβάχτηκαν ο ένας πάνω στον άλλο στο υπόγειο ενός κτιρίου, του «Σφαγείου Νο 5». 

Ο Βόνεγκατ δημοσίευσε 13 μυθιστορήματα συνολικά. Σε όλη τη ζωή παρέμεινε ένας ριζοσπάστης. Πήρε μέρος στο κίνημα ενάντια στον πόλεμο του Βιετνάμ και ξανά, το 2003, ενάντια στον πόλεμο στο Ιράκ. Με τον σαρκασμό που τον χαρακτήριζε, έκανε την εξής σύγκριση με το Βιετνάμ: «Εκείνος ο πόλεμος έκανε τους εκατομμυριούχους δισεκατομμυριούχους. Ο σημερινός πόλεμος κάνει τους δισεκατομμυριούχους, τρισεκατομμυριούχους. Είναι μια πρόοδος.»

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του συνέβαλε με δοκίμιά του στο αμερικάνικο αριστερό περιοδικό In these Times. Πολλά από αυτά μαζί με άλλα κείμενα έχουν δημοσιευτεί στη τελευταία συλλογή του «Ανθρωπος χωρίς Πατρίδα» (που ευτυχώς είναι διαθέσιμη στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη). Τα κείμενα είναι γεμάτα αναφορές στις πιο διαφορετικές πηγές έμπνευσης του Βόνεγκατ, από το κήρυγμα στο όρος των Ελαιών του Χριστού μέχρι τον Μαρξ και τον Γιουτζίν Ντεμπς, μια από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες του αμερικάνικου σοσιαλιστικού κινήματος. 

Σε ένα από τα καλύτερα δοκίμια το Cold Turkey (κρύα γαλοπούλα) λέει για τον πόλεμο στο Ιράκ: «Δηλαδή αν πω ότι οι ηγέτες μας είναι πεινασμένοι για εξουσία χιμπαντζήδες, θα πλήξω το ηθικό των φαντάρων μας που πολεμάνε στη Μ. Ανατολή; Μα, αυτό το ηθικό έχει γίνει ήδη κομμάτια μαζί με τόσα πολλά πτώματα...» Η αναφορά στον Γιουτζίν Ντεμπς, λίγο παρακάτω στο κείμενο,  είναι διαφωτιστική για τις πεποιθήσεις του Βόνεγκατ, κι αξίζει να την μεταφέρουμε: 

«Ο Γιουτζίν Ντεμπς, που πέθανε το 1926 όταν ήμουν μόλις 4 χρονών, κατέβηκε πέντε φορές στις προεδρικές εκλογές σαν υποψήφιος του Σοσιαλιστικού Κόμματος, κερδίζοντας, το 1912, 900.000 ψήφους δηλαδή το 6% των ψήφων –αν μπορείτε να φανταστείτε ποτέ ότι υπήρξαν τέτοιες εκλογές! Αυτό είχε να πει στη διάρκεια της καμπάνιάς του: ‘Οσο υπάρχει μια κατώτερη τάξη, θα ανήκω σε αυτήν. Οσο υπάρχουν ‘εγκληματικά στοιχεία’ θα ανήκω σε αυτά. Οσο θα υπάρχει έστω και μια ψυχή στην φυλακή, εγώ δεν θα είμαι ελεύθερος’.  Κάτι σοσιαλιστικό μέσα σας δεν σας ξεσηκώνει; Οπως για παράδειγμα τα καλά δημόσια σχολεία ή κοινωνική ασφάλιση για όλους;» 

Ο Κ. Βόνεγκατ πέθανε πεπεισμένος άθεος, μανιώδης καπνιστής και με όλο και περισσότερες αμφιβολίες για την ικανότητα του ανθρώπινου είδους να αποφύγει την αυτοκαταστροφή «σε αυτό το τρελάδικο που ονομάζουμε Γη». Σ’ αυτό το τελευταίο μπορούμε να τον διαψεύσουμε.