Οικονομία και Πολιτική
Tι προκαλεί δίνη στα χρηματιστήρια; Aπότομη προσγείωση της κερδοσκοπικής μηχανής

Στο μεγαλύτερο μέρος της τελευταίας δεκαετίας η παγκόσμια οικονομία επιπλέει σε μια θάλασσα φτηνών πιστώσεων. Οι απότομες πτώσεις των διεθνών χρηματιστηρίων είναι το καμπανάκι για τις διεθνείς χρηματοοικονομικές αγορές ότι αυτή η περίοδος μπορεί να πλησιάζει στο τέλος της. 

Οι φτηνές πιστώσεις, καταρχήν, στηρίχτηκαν στις κινήσεις των κεντρικών τραπεζών των ηγέτιδων καπιταλιστικών χωρών. Το 2000-1, με την ύφεση στις ΗΠΑ και τις επιθέσεις της 11/9, η αμερικάνικη κεντρική τράπεζα μείωσε δραστικά τα επιτόκια. 

Αυτή η κίνηση έδωσε ώθηση στην αμερικάνικη οικονομία. Αλλά κάνοντας αυτό, έριξε και καύσιμο στη μηχανή της χρηματοοικονομικής κερδοσκοπίας που έπαιζε ήδη ένα ολοένα και πιο κεντρικό ρόλο στον αμερικάνικο καπιταλισμό από το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990. Η κερδοσκοπία «μετανάστευσε» από το χρηματιστήριο στο τομέα της στέγης. Τα χαμηλά επιτόκια έκαναν πιο φτηνές τις υποθήκες και αύξησαν τις τιμές των σπιτιών. Οι ιδιοκτήτες ακινήτων μπορούσαν να δανείζονται περισσότερο, στηριγμένοι στις υψηλότερες τιμές των ακινήτων τους, και να ξοδεύουν περισσότερο. 

Ενα μεγάλο τμήμα από την αύξηση της κατανάλωσης, πήγε σε φτηνά εισαγόμενα προϊόντα από την Κίνα. Στην αρχή αυτής της χρονιάς τα αποθέματα ξένου συναλλάγματος της Κίνας έφταναν τα 1.2 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ενα μεγάλο μέρος αυτών των δολαρίων ξαναγύρισαν στις ΗΠΑ καθώς το κινέζικο κράτος αγόραζε ομόλογα του αμερικάνικου δημοσίου, βοηθώντας έτσι την αμερικάνικη κερδοσκοπική μηχανή. 

Τράπεζες επενδύσεων, αμοιβαία κεφάλαια κλπ μπορούσαν να βγάζουν κέρδη από τις φτηνές πιστώσεις. Το έκαναν αναπτύσοντας την αγορά ριψοκίνδυνων στεγαστικών δανείων subprime. Το έκαναν επίσης προκαλώντας μια πλημμύρα επιθετικών εξαγορών με δανεικό χρήμα. από ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια και άλλα εταιρικά αρπακτικά. Επιλέγουν σαν στόχο εταιρείες που θεωρούν ότι μπορεί να γίνουν περισσότερο κερδοφόρες μέσω της ανελέητης «ανασυγκρότησής» τους. 

Και τα δυο αυτά «κόλπα» είναι ιδιαιτέρως ριψοκίνδυνα. Ετσι λοιπόν, οι κερδοσκόποι σχεδίασαν νέα χρηματοοικονομικά προϊόντα για να κάνουν το ρίσκο μικρότερο. Το πιο σημαντικό είναι τα CDO τα δομημένα ομόλογα. Κεντρικοί τραπεζίτες υπογραμμίζουν, εδώ και καιρό, ότι τα CDO μπορεί να «μοιράζουν» καλύτερα το ρίσκο, αλλά αν τα πράγματα πάνε στραβά, μπορεί να απλώσουν παντού την αστάθεια. 

Οπως υπογραμμίζει ένα έξυπνος αναλυτής, ο Χένρι Μάξει, σε γράμμα του στην εφημερίδα Φαϊνάνσιαλ Τάιμς την περασμένη βδομάδα: «Η αγορά subprime έχει ενδιαφέρον...για αυτό που μας λέει γενικότερα για τον νέο αμερικάνικο χρηματοοικονομικό μηχανισμό, ότι δηλαδή οι κεντρικές τράπεζες και ο πυρήνας του τραπεζικού συστήματος δεν μπορούν πια να ελέγξουν αυτό το μηχανισμό.» 

Oικονομικές συνέπειες

Ο δανεισμός που έχει φουσκώσει σε απίστευτο βαθμό από τα hedge funds και άλλα τέτοια κεφάλαια, ρίχνει συνέχεια χρήμα στην οικονομία. Αλλά, όπως επισημαίνει ο Μάξεϊ: «αν αυτή η μη-τραπεζική ρευστότητα «στεγνώσει»...τότε το πιστωτικό σοκ θα έχει πολύ πραγματικές οικονομικές συνέπειες». 

Αυτό συμβαίνει τώρα. Το «πιστωτικό σοκ» άρχισε όταν οι κεντρικές τράπεζες άρχισαν να αυξάνουν τα επιτόκια. Το έκαναν γιατί ανησυχούσαν για πιθανή αύξηση του πληθωρισμού. Οι υψηλότεροι ρυθμοί οικονομικής μεγέθυνσης έχουν αυξήσει τη ζήτηση για πρώτες ύλες και τρόφιμα. Οι κεντρικές τράπεζες της Αμερικής και της Βρετανίας αποφάσισαν να κάνουν ακριβότερο το δανεισμό του χρήματος για να αντιμετωπίσουν τις πληθωριστικές πιέσεις. 

Οι εταιρείες ανακαλύπτουν ότι γίνεται όλο και πιο δύσκολο και ακριβότερο να δανείζονται. Το hedge fund «Κέρβερος» ανακοίνωσε ότι δεν μπορούσε να χρηματοδοτήσει την εξαγορά της Κράισλερ. «Ο φόβος κυριαρχεί στις χρηματοοικονομικές αγορές» έγραφε η εφημερίδα Φαϊνάνσιαλ Ταϊμς το περασμένο Σάββατο. 

Δεν είναι παράξενο λοιπόν που οι τιμές των μετοχών, οι οποίες είχαν πάρει την ανηφόρα με το μπουμ των εξαγορών, έπεσαν. Ομως, η πραγματικά σημαντική ερώτηση είναι το αν η απότομη «προσγείωση» της κερδοσκοπικής μηχανής θα απλωθεί και στην πραγματική οικονομία οδηγώντας σε μια ύφεση. Την απάντηση ίσως τη μάθουμε σύντομα.