Ιστορία
Big Bill Haywood

Ήταν 90 χρόνια πριν, στις 18 Μάρτη του 1928 όταν μια από τις μεγαλύτερες μορφές του εργατικού κινήματος των ΗΠΑ, ο Μπιγκ Μπιλ Χέηγουντ, πέθαινε εξόριστος στη Σοβιετική Ένωση.

Ένας αριστερός δημοσιογράφος, ο Αρτ Σιλντς έγραφε στην αυτοβιογραφία του για τον Μπιγκ Χέηγουντ: “Όλα πάνω του ήταν μεγάλα (big). Δεν ήταν μόνο το ύψος και οι μεγάλες πλάτες, ή η φωνή του που ήταν λες και ακουγόταν ένα βαθύ μπάσο τύμπανο. Όταν τον έβλεπες και τον άκουγες ήταν λες και παρουσιαζόταν μπροστά σου η δύναμη της εργατικής τάξης...”. 

Ο Χέηγουντ ανήκε σε εκείνη τη γενιά των μαχητικών σοσιαλιστών των αρχών του 20ου αιώνα, δίπλα σε αγωνιστές όπως ο Γιουτζίν Ντεμπς, ο Τζο Χιλ, η Μάδερ Τζόουνς, ο Τζον Ριντ κ.α οι οποίοι αναδείχθησαν μέσα από σκληρές, αιματηρές μάχες που έδινε η πολυεθνική εργατική τάξη της Αμερικής ενάντια σε μεγιστάνες σαν τον Ροκφέλερ, τους αδίστακτους μπράβους τους και την κυβέρνηση που απροκάλυπτα έστελνε ακόμα και το στρατό να υπερασπιστεί τα αφεντικά και να καταστείλει απεργίες.

Ο Χέηγουντ γεννήθηκε το 1869 στη Γιούτα, σε μια πάμφτωχη οικογένεια. Παιδί μιας νοτιοαφρικανής κι ενός ανθρακωρύχου από το Κεντάκι. Τα ορυχεία ήταν μονόδρομος για παιδιά σαν το Χέηγουντ. Σε ηλικία μόλις 9 ετών πιάνει δουλειά σε ορυχείο της Νεβάδα. Από τις βασικές μάχες που έδινε λίγα χρόνια αργότερα σαν μέλος της Δυτικής Ένωσης Ανθρακωρύχων ήταν η κατάργηση της παιδικής εργασίας. 

Το 1901 ιδρύεται το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Αμερικής όταν ενώνονται το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα. Με την ίδρυσή του το νέο κόμμα έχει πάνω από 10.000 μέλη. Ο Χέηγουντ οργανώνεται σε αυτό. Τέσσερα χρόνια αργότερα είναι ένας εκ των ιδρυτών του ιστορικού συνδικάτου, Industrial Workers of the World, των ΙWW, των Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου, των Wobblies: “Είμαστε εδώ για να συντονίσουμε τους εργάτες αυτής της χώρας σε ένα εργατικό κίνημα που σκοπός του θα είναι να απελευθερώσει την εργατική τάξη από τα δεσμά του καπιταλισμού... Στόχος μας πρέπει να είναι η κατάκτηση από την εργατική τάξη της οικονομικής εξουσίας, των μέσων παραγωγής, της ίδιας της ζωής, χωρίς κανένα σεβασμό στα αφεντικά...” έλεγε μεταξύ άλλων στην ιδρυτική ομιλία του.

Στις παραμονές του Α' Παγκόσμιου Πολέμου, οι Wobblies έφτασαν τα 100.000 μέλη. Ο ένας παράγοντας για αυτή τη δυναμική ήταν το ότι έχτιζαν “ένα μεγάλο συνδικάτο” που ένωνε όλους τους εργάτες. Η εργατική τάξη των ΗΠΑ ήταν – και είναι - απέραντα πολυεθνική. Φτωχός κόσμος από όλο τον πλανήτη, συνέρεε στη “γη των ευκαιριών” ελπίζοντας σε ένα καλύτερο μέλλον. Οι περισσότεροι κατέληγαν εργάτες στα ορυχεία μέχρι να σακατευτούν ή να πεθάνουν αβοήθητοι από αρρώστιες και κακουχίες που είχαν να κάνουν με τις άθλιες συνθήκες εργασίας. Κι όμως η Αμερικάνικη Ομοσπονδία Εργασίας κι αρκετά συνδικάτα αρνούνταν να γράψουν μετανάστες εργάτες. Οι IWW δεν είχαν τέτοια προβλήματα, αρκετοί μάλιστα από τους ηγέτες τους ήταν πρώτης ή δεύτερης γενιάς μετανάστες.

Ο δεύτερος παράγοντας ήταν η μαχητικότητά τους σε μια περίοδο μεγάλης ριζοσπαστικοποίησης. Η εργατική τάξη έβγαινε μπροστά, διεκδικούσε, έκανε απεργίες διαρκείας. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα είχε φτάσει το 1912 τα 150.000 μέλη. Σοσιαλιστικά έντυπα όπως το Appeal to Reason, οι Μάζες ή το Κάλεσμα, έφτασαν να πουλάνε εκατοντάδες χιλιάδες τεύχη κάθε βδομάδα. O Χέηγουντ όσο και οι IWW, ήταν στην πρώτη γραμμή αυτού του κύματος. 

Απεργίες

Οι απεργίες που οργάνωσαν οι ΙWW χτύπησαν στην καρδιά του ανερχόμενου αμερικάνικου καπιταλισμού, απελευθερώνοντας όλη τη δημιουργικότητα της εργατικής τάξης. Για παράδειγμα, στην απεργία διαρκείας, το 1912, στο εργοστάσιο υφαντουργίας του Λόρενς που συμμετείχαν 23.000 απεργοί, κυρίως γυναίκες, η απεργιακή επιτροπή καθιέρωσε κινούμενες απεργιακές φρουρές με αλυσίδες γύρω από ολόκληρες γειτονιές για να αποτρέψουν τους απεργοσπάστες. Διαφορετικές εθνικές ομάδες οργάνωναν κουζίνες και συσσίτια, τη διανομή τροφίμων και υγειονομική περίθαλψη. Χρήματα έφταναν από εργάτες από κάθε γωνιά των ΗΠΑ. Το σύνθημα της απεργίας "Θέλουμε ψωμί και τριαντάφυλλα" πέρασε στην ιστορία. Πέτυχαν αύξηση μισθών αλλά και μελών καθώς στο τέλος της απεργίας στο Λόρενς από 300 μέλη οι Wobblies είχαν ξεπεράσει τις 10.000.

Αυτό δεν σήμαινε ότι οι απεργίες ήταν εύκολη υπόθεση. Οι εργάτες όταν έβγαιναν στην απεργία είχαν να υπερασπιστούν τον αγώνα τους απέναντι σε αφεντικά που είχαν στη δούλεψή τους ολόκληρες εταιρίες ένοπλων τραμπούκων, σαν τους διαβόητους Πίνκερτονς, που μοναδική τους δουλειά ήταν το σπάσιμο απεργιών, οι δολοφονίες, η τρομοκρατία και η προβοκατόρικη δράση ενάντια στα συνδικάτα, στήνοντας δίκες που έστελναν στη φυλακή πρωτοπόρους απεργούς. 

Με μία τέτοια δίκη προσπάθησαν να ξεμπερδέψουν και με τον Χέηγουντ. Παραμονή της πρωτοχρονιάς του 1906, ένας πρώην κυβερνήτης του Αϊντάχο, δολοφονείται έξω από το σπίτι του. Παρότι ο δολοφόνος συνελήφθη, οι Πίνκερτονς σε συνεργασία με τον τότε κυβερνήτη το έστησαν κατάλληλα ώστε να στείλουν στο σκαμνί τον Χέηγουντ κι άλλους δύο μαχητικούς συνδικαλιστές. Προορισμός ήταν η κρεμάλα. 

Το ότι δεν έγινε αυτό το χρωστάνε σε μια τεράστια καμπάνια συμπαράστασης για τους “3 του Αϊντάχο”, που ουσιαστικά τους κράτησε ζωντανούς και τελικά τους ελευθέρωσε. Σχεδόν κάθε αμερικάνικη πόλη είδε στους δρόμους της διαδηλώσεις αλληλεγγύης δεκάδων χιλιάδων. Το, ειδικά αφιερωμένο στην υπόθεση, τεύχος του Appeal to Reason πουλάει πάνω από ένα εκατομμύριο μέσα σε ένα μήνα. Όταν ο πρόεδρος Ρούσβελτ χαρακτήρισε τους κατηγορούμενους “ανεπιθύμητους πολίτες”, κάθε εργατικό σακάκι φόρεσε στο πέτο του την κονκάρδα “είμαι κι εγώ ανεπιθύμητος πολίτης”. Είναι η υπόθεση που ενέπνευσε τον Τζακ Λόντον, τον διάσημο σοσιαλιστή συγγραφέα, να γράψει ένα από τα πιο γνωστά του έργα, τη Σιδερένια Φτέρνα.

Το Σοσιαλιστικό Κόμμα κατεβάζει σαν υποψήφιο κυβερνήτη τον φυλακισμένο Χέηγουντ κι από τις 2.000 φτάνει τις 16.000 ψήφους. Ο Ντεμπς, ηγέτης της αριστερής πτέρυγας του Σοσιαλιστικού Κόμματος, προειδοποιούσε τότε ότι αν οι τρεις εκτελεστούν “τόσο οι κυβερνήτες του Κολοράντο και του Αϊντάχο, όσο και τα αφεντικά της Wall Street και των ορυχείων θα πρέπει να είναι έτοιμοι να τους ακολουθήσουν... Θα βρουν μπροστά τους τουλάχιστον ένα εκατομμύριο ένοπλους επαναστατημένους εργάτες”. Όταν ξεκίνησε η δίκη κάλεσε σε γενική απεργία: “Αφήστε τα εργοστάσια να κλείσουν, τους μύλους να σταματήσουν να αλέθουν το σιτάρι και τους φούρνους να σταματήσουν να ψήνουν ψωμί. Κλείστε τα ορυχεία. Ζήτω η μεγάλη πανεθνική γενική απεργία!”. Η αθώωση ήρθε τον Ιούλη της επόμενης χρονιάς.

Τους μήνες που πέρασε στη φυλακή ο Χέηγουντ έκανε ακόμα περισσότερα βήματα στα αριστερά. Μετά την αποφυλάκισή του εκλέγεται στην κεντρική επιτροπή του Σοσιαλιστικού Κόμματος και το 1910 συμμετέχει στο συνέδριο της Β' Διεθνούς στην Κοπεγχάγη όπου έχει τη δυνατότητα να συναντηθεί με τον Λένιν και τη Ρόζα Λούξεμπουργκ. Αποκτά ηγετικό ρόλο στο περιοδικό International Socialist Review (Διεθνής Σοσιαλιστική Επιθεώρηση) που από θεωρητικό περιοδικό το μετατρέπει σε εργαλείο αγκιτάτσιας και οργάνωσης των αγώνων στα εργοστάσια – σε εργαλείο των IWW (Συλλογή άρθρων του Χέηγουντ στο ISR, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Bookmarks και μπορείτε να το βρείτε στο Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο). 

Όσον αφορά τον πόλεμο, η αντιπολεμική – διεθνιστική στάση των Wobblies ήταν ξεκάθαρη. Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια ενός μέλους τους που μεταφέρει ο Χάουαρντ Ζιν: "Με ρωτάτε γιατί οι IWW δεν είναι πατριώτες των ΗΠΑ. Αν ήσασταν ένας άστεγος χωρίς καν μία κουβέρτα, αν είχες αφήσει σύζυγο και παιδιά για να βρεις δουλειά στα δυτικά και δεν μπόρεσες ποτέ να τους ξαναβρείς, αν η δουλειά σου δεν σου επέτρεπε ποτέ να μείνεις τόσο σε ένα μέρος ώστε να αποκτήσεις δικαίωμα ψήφου, αν κοιμόσουν σε μία άθλια παράγκα, αν οι μπάτσοι έκαναν σκοποβολή πάνω σου έτσι για πλάκα, αν τα αφεντικά χαμήλωναν το μισθό σου όποτε τους περνούσε από το χέρι …τότε πώς στο διάολο να είσαι πατριώτης;". 

Η αντιπολεμική στάση και η συνεχής μαχητική δουλειά στα εργοστάσια – που έπρεπε να δουλεύουν για χάρη των πολεμικών καθηκόντων του αμερικάνικου κράτους – βάζει τους επαναστάτες ακόμα πιο πολύ στο στόχαστρο της κυβέρνησης. Τα τελευταία χρόνια του πολέμου, το αμερικάνικο κράτος και η κυβέρνηση του Γουίλσον επιχειρεί το αποφασιστικό χτύπημα στους Wobblies και γενικότερα στο εργατικό κίνημα και τις σοσιαλιστικές ιδέες. Το Σεπτέμβρη του 1917 τα γραφεία των IWW δέχονται επιθέσεις σε 33 πόλεις. Χιλιάδες αγωνιστές – συμπεριλαμβανομένου και του Χέηγουντ – σέρνονται ξανά στα δικαστήρια και καταδικάζονται. Άλλοι βασανίζονται και δολοφονούνται.

Ο Χέηγουντ το 1921 καταφέρνει και διαφεύγει στη Σοβιετική Ένωση. Η εργατική επανάσταση στη Ρωσία έδινε απάντηση στα αδιέξοδα που αντιμετώπιζε το ρεύμα του επαναστατικού συνδικαλισμού, στο οποίο ανήκαν και οι IWW. Σύμφωνα με αυτό το ρεύμα, η οργάνωση των εργατών σε επαναστατικά συνδικάτα αρκούσε για την ανατροπή του καπιταλισμού. Πολλές φορές η αντιμετώπιση απέναντι στους εργάτες που οργανώνονταν στη συντηρητική Αμερικάνικη Ομοσπονδία Εργασίας ήταν σεχταριστική, ενώ η ανάγκη για πολιτική οργάνωση ερχόταν σε δεύτερη μοίρα. Οι Μπολσεβίκοι και η επανάσταση του 1917, έφεραν ένα διαφορετικό – και αποτελεσματικότερο - παράδειγμα για το τι σημαίνουν τα εργατικά συμβούλια ως το όργανο της αλλαγής, η ενωτική δράση των επαναστατών μαζί με “μη συνειδητοποιημένους” εργάτες με στόχο το κέρδισμά τους και η ανεξάρτητη πολιτική οργάνωση των πιο πρωτοπόρων εργατών σε επαναστατικά κόμματα.