Ιστορία
Γερμανία 1918: Οι ρίζες της επανάστασης

Το πρωινό της 28 Γενάρη του 1918 ένας παράξενος θόρυβος άρχισε να ακούγεται σε διάφορα μεγάλα εργοστάσια του Βερολίνου: ο ήχος σφυριών πάνω σε φιάλες οξυγόνου, που χρησιμοποιούσαν οι οξυγονοκολλητές. Ήταν το σύνθημα για την έναρξη μιας ανοιχτά αντιπολεμικής απεργίας. 

Την επόμενη μέρα το απόγευμα ο αριθμός των απεργών είχε φτάσει το μισό εκατομμύριο και η απεργία απλωνόταν από το Βερολίνο σε άλλες πόλεις και βιομηχανικά κέντρα της Γερμανίας. Από το Μόναχο, όπου οι εργάτες της νεοδημιουργημένης BMW απέργησαν, σε δεκάδες ανθρακωρυχεία του Ρουρ, μέχρι τα λιμάνια του Αμβούργου και του Κιέλου. 'Οπως είπε ένας ομιλητής στην απεργιακή συγκέντρωση στο Κίελο: «Δεν απεργούμε για δέκα γραμμάρια βούτυρο, απεργούμε για όσους μισούνε τον πόλεμο». 

Τα αιτήματα στο Βερολίνο ήταν εφτά: ειρήνη χωρίς προσαρτήσεις και αποζημιώσεις. Συμμετοχή εκπροσώπων των εργατικών οργανώσεων στις διαπραγματεύσεις για την ειρήνη. Άρση της κατάστασης πολιορκίας και κατάργηση του Νόμου για την Πατριωτική Βοηθητική Υπηρεσία. Απελευθέρωση όλων των πολιτικών κρατουμένων. Εκδημοκρατισμός του Ράιχ. Περισσότερη και καλύτερη τροφή.

Η εργατική τάξη δεν είχε εμπιστοσύνη στις κυβερνήσεις που έφεραν τον πόλεμο, να διαπραγματευτούν την ειρήνη. Χάρη στη διεθνιστική προπαγάνδα της κυβέρνησης των Σοβιέτ στη Ρωσία μάθαιναν τους εκβιαστικούς όρους που έθεταν στις διαπραγματεύσεις του Μπρεστ Λιτόφσκ οι Γερμανοί και Αυστριακοί διπλωμάτες και στρατηγοί. Όλοι ήξεραν ότι το αίτημα για απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων σήμαινε πάνω απ’ όλα απελευθέρωση του Καρλ Λήμπνεχκτ και της Ρόζας Λούξεμπουργκ, των επαναστατών που είχαν γίνει διεθνή σύμβολα της πάλης ενάντια στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο. 

Κατάσταση πολιορκίας

Η κατάσταση πολιορκίας και ο Νόμος για την Πατριωτική Υπηρεσία επέβαλαν ασφυκτικό έλεγχο στα εργοστάσια και στις δραστηριότητες των συνδικάτων. Τα αιτήματα για εκδημοκρατισμό περιλάμβαναν το γενικό εκλογικό δικαίωμα στην Πρωσία, το μεγαλύτερο κρατίδιο της Γερμανίας τότε, που ψήφιζε με ένα προκλητικό εκλογικό σύστημα το οποίο έδινε στους βιομήχανους και τους γαιοκτήμονες τον έλεγχο του τοπικού κοινοβουλίου. Το αίτημα για εκδημοκρατισμό περιλάμβανε ρητά και την απαίτηση για δικαίωμα ψήφου και στις γυναίκες. 

Σε αυτή την απεργία αναδείχτηκε μια πρώτη μορφή των εργατικών συμβουλίων που συγκροτήθηκαν δέκα μήνες μετά, τον Νοέμβρη, όταν ξέσπασε η Γερμανική Επανάσταση που έβαλε τέλος στον μισητό πόλεμο. 

Κάθε μεγάλο εργοστάσιο στο Βερολίνο έκλεξε τη δικιά του απεργιακή επιτροπή το μεσημέρι της 28 Γενάρη και έστειλαν αντιπροσώπους για να συντονίσουν την απεργία. Συνολικά 414 αντιπρόσωποι συζήτησαν και αποφάσισαν την εξάπλωση της απεργίας. Εκλέξανε μια κεντρική Επιτροπή Δράσης την οποία αποτελούσαν 11 άτομα. Ανάμεσά τους, μια γυναίκα, η Κλάρε Κάσπελ. Τα εργοστάσια είχαν γεμίσει στο καιρό του πολέμου με νέες εργάτριες, που ήταν ακόμα πιο μαχητικές από τους άνδρες συναδέλφους του και αυτό φάνηκε και στην απεργία του Γενάρη. 

Τα σοβιέτ στην Ρωσία γεννήθηκαν τον Φλεβάρη του 1917 σαν οργανώσεις που συσπείρωναν όλους τους εργάτες σε σώματα που αποφάσιζαν για τον αγώνα και τη ζωή της εργατικής τάξης και όλου του πληθυσμού και διέθεταν υλική δύναμη να τις επιβάλλουν. Αυτή η δημοκρατική μορφή οργάνωσης που είχε κέντρο το χώρο δουλειάς, είχε ηλεκτρίσει το νου και τις ψυχές εκατομμυρίων εργατών και εργατριών στην εμπόλεμη Ευρώπη και ακόμα παραπέρα. Τον Γενάρη του 1918, λίγες μέρες πριν ξεσπάσει η απεργιακή θύελλα στο Βερολίνο, η Αυστρία είχε συνταραχθεί από ένα αντιπολεμικό απεργιακό κύμα με κέντρο τη Βιέννη. Οι εργάτες εκλέξανε ένα εργατικό συμβούλιο όπως το ονόμαζαν ανοιχτά και η φράση που ακουγόταν στις απεργίες και τις συνελεύσεις ήταν «να μιλήσουμε ρωσικά», δηλαδή να ακολουθήσουμε το δρόμο των εργατών στην Ρωσία. 

Η απεργία δεν ήταν μια ξαφνική έκρηξη. Ήρθε σαν επιστέγασμα μιας αλυσίδας αγώνων και πολιτικών διεργασιών. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος το 1914, αρχικά όλα σκεπάστηκαν από την εθνικιστική υστερία που ενορχήστρωνε η άρχουσα τάξη. Οι ηγεσίες του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος (SPD) και των συνδικάτων είχαν στηρίξει την άρχουσα τάξη και την κυβέρνηση στον πόλεμο στο όνομα της «υπεράσπισης της πατρίδας». Είχαν υπογράψει «κοινωνική ειρήνη» με τα αφεντικά και το κράτος. 

Όμως κάθε μέρα που περνούσε η ταξική πόλωση γινόταν πιο δυνατή από την εθνική ενότητα. «Οι προλετάριοι πέφτουν, οι μετοχές ανεβαίνουν» έγραφε το 1916 η Ρόζα Λούξεμπουργκ σε μια παράνομη μπροσούρα με το ψευδώνυμο Γιούνιους. Κέρδη για τους καπιταλιστές, πείνα για τους εργάτες και τις εργάτριες ήταν η καθημερινότητα, μαζί με τις εκατοντάδες χιλιάδες των νεκρών, των τραυματιών και των ακρωτηριασμένων στα χαρακώματα. 

Οι πρώτες διαδηλώσεις που ζητούσαν ψωμί και ειρήνη έγιναν ήδη το 1915, συνήθως με επικεφαλής εργάτριες που στέκονταν για ώρες έξω από φούρνους και μαγαζιά για να προμηθευτούν λίγα τρόφιμα. Το 1916 έγιναν οι πρώτες απεργίες. Την πρωτομαγιά του 1916 ο Καρλ Λήμπνεχκτ που είχε καταψηφίσει τις πολεμικές δαπάνες στο κοινοβούλιο και επιστρατεύτηκε, μίλησε φορώντας την στολή του σε μια αντιπολεμική συγκέντρωση στο κέντρο του Βερολίνου που είχε οργανώσει η ομάδα Σπάρτακος. 

Όταν ο Λήμπνεχκτ οδηγήθηκε στο δικαστήριο, περίπου 60 εργάτες στα εργοστάσια πυρομαχικών κατέβηκαν σε μια πολιτική απεργία για να διαμαρτυρηθούν. Την απεργία την είχαν οργανώσει οι Obleute (αντιπρόσωποι, συντονιστές), ένα δίκτυο αγωνιστών που δραστηριοποιούνταν στο συνδικάτο μετάλλου και έκαναν αντιπολίτευση στην ηγεσία του. Αυτό το δίκτυο με ηγέτες όπως ο Ρίχαρντ Μίλερ, λειτουργούσε παράνομα και ανεπίσημα, αλλά πολύ πειθαρχημένα, σε όλα τα μεγάλα εργοστάσια. Θα ήταν η ραχοκοκαλιά της απεργίας του Γενάρη του 1918. 

Τον Απρίλη του 1917 μαζικές απεργίες ξεσπάσανε στην Λειψία και στο Βερολίνο. Την ίδια άνοιξη δυο ναύτες του πολεμικού ναυτικού στο Κίελο εκτελέστηκαν ως «πρωταίτιοι» κινητοποιήσεων στα πλοία και επικεφαλής μιας παράνομης αντιπολεμικής οργάνωσης. Αυτοί οι ναύτες, όπως και πολλοί ηγέτες των απεργιών, κοίταζαν για πολιτική εναλλακτική σε ένα νέο κόμμα. 

Το SPD είχε διασπαστεί. Ένα ολόκληρο τμήμα της ηγεσίας του και δεκάδες χιλιάδες μεσαία και κατώτερα στελέχη του διαγράφηκαν ή έφυγαν από το κόμμα γιατί αντιτάσσονταν στην συνέχιση του πολέμου. Στο νέο κόμμα, το USPD, συνυπήρχαν για ένα διάστημα ανοιχτοί ρεφορμιστές όπως ο Μπερνστάιν και ο Κάουτσκι, αλλά και επαναστάτες όπως η Ρ. Λούξεμπουργκ και οι σύντροφοί της στον «Σπάρτακο». Για χιλιάδες εργάτες και εργάτριες, όπως ο Μίλερ ή η Κάσπελ, η ένταξη σε αυτό το κόμμα ήταν μόνο το πρώτο βήμα προς την αριστερά της επανάστασης. 

Ακόμα και το SPD αναγκάστηκε να συμμετέχει στην απεργία μετά από πρόσκληση της Επιτροπής Δράσης στα δυο σοσιαλιστικά κόμματα. Τα μέλη του κατέβαιναν στην απεργία έτσι κι αλλιώς. Ο Φ. Έμπερτ, πρόεδρος του κόμματος, μίλησε στην απεργιακή συγκέντρωση στις 30 του Γενάρη, αλλά αποδοκιμάστηκε άγρια όταν είπε στους απεργούς ότι πρέπει να γυρίσουν στη δουλειά και να στηρίξουν «τα παιδιά μας στο μέτωπο όπως κάνουν οι Άγγλοι και οι Γάλλοι εργάτες». 

Στις 31 Γενάρη, οι απεργοί βγήκαν στο δρόμο, συγκρούστηκαν με την αστυνομία και με τις εργάτριες στην πρώτη γραμμή σταμάτησαν τα τραμ, δίνοντας μερικά σκληρά μαθήματα σε όσους απεργοσπάστες είχαν αποφασίσει να τα κινήσουν. 

Η κυβέρνηση κήρυξε στρατιωτικό νόμο, απαγόρευσε την κυκλοφορία ακόμα και της Vοrwarts, της καθημερινής εφημερίδας του SPD και άρχισε να κινεί έμπιστα τμήματα στο Βερολίνο, απειλώντας ότι θα τα στείλει να καταλάβουν μεγάλα εργοστάσια. Η Επιτροπή Δράσης αποφάσισε να σταματήσει συντεταγμένα την απεργία στις 3 του Φλεβάρη. 

Πενήντα χιλιάδες εργάτες επιστρατεύτηκαν και στάλθηκαν στο μέτωπο. «Αυτό ήταν το μεγαλύτερο λάθος της κυβέρνησης» θα έγραφε λίγα χρόνια μετά ο Ρίχαρντ Μίλερ. Οι επιστρατευμένοι εργάτες έγιναν κήρυκες και οργανωτές της αντιπολεμικής δράσης στους φαντάρους που μισούσαν τον πόλεμο. Και εξηγούσε:

«Ήταν σαφές ότι οι πάντες από την Vοrwarts μέχρι την Kreuzzeitung [μια μοναρχική φυλλάδα] θεωρούσαν την έκβαση ως ήττα των εργατών και νίκη της κυβέρνησης. Όμως, αυτό δεν είχε σημασία. Αυτό που ήταν σημαντικό ήταν το πως ένιωθαν οι άνθρωποι που συνέχιζαν τον αγώνα. Οι εργάτες δεν ένιωθαν ηττημένοι, ένιωθαν σαν μαχητές που αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν για να κάνουν μια ισχυρότερη επίθεση στη συνέχεια». 

Τον Νοέμβρη η εργατική τάξη έκανε την ισχυρότερη επίθεση. Την επανάσταση που ανέτρεψε τον Κάιζερ και έβαλε τέρμα στον πόλεμο. 


Εκδηλώσεις

Γερμανία 1918 – Η επανάσταση που τελείωσε τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο
 
ΑΘΗΝΑ
ΚΥΡΙΑΚΗ 11/11 
Νομική 11πμ – 8μμ
 
ΠΑΤΡΑ
ΤΕΤΑΡΤΗ 21/11 
ΕΒΕ (Αράτου 21, πλ. Όλγας) 7μμ
 
ΒΟΛΟΣ
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/11 
Θόλος (πανεπιστήμιο) 7μμ
 
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
ΣΑΒΒΑΤΟ 24/11 
Εργατικό Κέντρο
 
ΓΙΑΝΝΕΝΑ
ΤΕΤΑΡΤΗ 28/11 
Συνεδριακό Κέντρο της Περιφέρειας 
(στοά Σαρκα) 7μμ
 
ΞΑΝΘΗ
ΤΕΤΑΡΤΗ 28/11 
Πανεπιστήμιο (φουαγιέ προκατ) 7μμ
 
ΗΡΑΚΛΕΙΟ
ΣΑΒΒΑΤΟ 1/12 
Εργατικό Κέντρο 6μμ
 
ΧΑΝΙΑ
ΚΥΡΙΑΚΗ 2/12 
Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου 
(Κατεχάκη και Ακτή Τομπάζη)