Οικονομία και πολιτική
Συμφωνία Τσίπρα-Ιερώνυμου: Ένα νόμιμο Βατοπέδι

Η συμφωνία Τσίπρα – Ιερώνυμου αποτελεί μια ιστορική καμπή στις σχέσεις ανάμεσα στην Πολιτεία και την εκκλησία. Αν επικυρωθεί από την Ιερά Σύνοδο θα δώσει ένα οριστικό τέλος στα σκάνδαλα, σαν το διαβόητο σκάνδαλο της Μονής Βατοπεδίου, που αμαυρώνουν το κύρος της εκκλησίας και διασύρουν δημόσιους λειτουργούς και πολιτικούς. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι η υφαρπαγή δημοσίων, “εκκλησιαστικών” υποτίθεται, εκτάσεων θα σταματήσει. Ούτε σημαίνει ότι θα μπει κάποιο φρένο στη μεσολάβηση των “ιδιωτών”, των υπεράκτιων εταιρειών σαν τις διαβόητες Rassadel και Madeus -δυο κυπριακές offshore που πρωταγωνίστησαν στο σκάνδαλο της Μονής Βατοπεδίου και για τις οποίες η επιτροπή Κεφαλαιαγοράς δήλωσε ότι αδυνατεί να ανακαλύψει τους πραγματικούς ιδιοκτήτες. 

Απλά όλα αυτά θα είναι πλέον νόμιμα. Ο Ηγούμενος Εφραίμ, άλλωστε, όπως και οι υπόλοιποι 13 κατηγορούμενοι του σκανδάλου του Βατοπεδίου αθωώθηκαν τελικά πανηγυρικά πριν από ενάμιση περίπου χρόνο. Τώρα, με τη συμφωνία Τσίπρα – Ιερώνυμου οι αγώνες τους δικαιώνονται.

Η συμφωνία δεν έχει καμιά σχέση με τον διαχωρισμό κράτους – εκκλησίας. Και τα 15 σημεία της συμφωνίας αφορούν στις οικονομικές σχέσεις ανάμεσα στις δυο πλευρές και δεν έχουν καμιά σχέση ούτε με τα ιερά δόγματα, ούτε με τη θρησκεία. Όπως αποκαλύπτει ο Δημήτρης Ψαρράς στην Εφημερίδα των Συντακτών της 11 Νοέμβρη, ο Ιερώνυμος συνοδευόταν στη συνάντηση με τον πρωθυπουργό από τους μητροπολίτες Πατρών και Ιωαννίνων. “Είναι έμπειρος κληρικός”, είπε για τον Ιωαννίνων, τον οποίο χαρακτήρισε “τσάρο της οικονομίας μας -μη γελάσετε- ο οποίος βρίσκεται πάντα σε αδιέξοδο. Τον πήρα μαζί μου σήμερα... (για) να του δώσουμε λίγα φτερά, διότι κάθε μέρα μου παραπονείται ότι δεν πηγαίνουμε καλά στα οικονομικά”.

Οι εφημερίδες και τα κανάλια λένε και γράφουν πολλά και διάφορα για τη συμφωνία – για τους μισθούς των κληρικών, την κρατική επιδότηση, την αναγνώριση του “χρέους” της πολιτείας απέναντι στην εκκλησία κλπ. Όλα αυτά είναι πραγματικά και προκλητικά. Αλλά το κεντρικό σημείο της συμφωνίας δεν είναι αυτό. Με τη συμφωνία η εκκλησία και το δημόσιο κλείνουν μια διαμάχη που εμποδίζει την “αξιοποίηση” μιας τεράστιας περιουσίας για την οποία οι δυο πλευρές ερίζουν εδώ και έναν σχεδόν αιώνα. 'Η για να το πούμε με διαφορετικά λόγια, με τη συμφωνία παρακάμπτουν όλα αυτά που εδώ και δεκαετίες εμποδίζουν τόσο το δημόσιο όσο και την εκκλησία να βάλουν χέρι σε δάση, ακτές, δρυμούς, λίμνες και ό,τι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς τα οποία αποτελούν “φιλέτα” για εκμετάλλευση από ιδιωτικά κεφάλαια.

Η συμφωνία προβλέπει τη δημιουργία ενός Ταμείου Αξιοποίησης Εκκλησιαστικής Περιουσίας. Το Ταμείο αυτό θα διοικείται από ένα πενταμελές συμβούλιο -δυο σύμβουλοι θα επιλέγονται από την εκκλησία, δυο από την πολιτεία ενώ ο πέμπτος θα είναι ένα πρόσωπο “κοινής αποδοχής”. Στο Ταμείο αυτό θα περιέλθουν όλα τα αμφισβητούμενα ακίνητα -δηλαδή αυτά τα οποία διεκδικούν και οι δυο πλευρές αλλά και όσα ακίνητα θελήσει η ηγεσία της εκκλησίας να εντάξει οικειοθελώς (δηλαδή να παραδώσει προς εκμετάλλευση). Τα έσοδα από την αξιοποίηση αυτής της περιουσίας θα μοιράζονται με αναλογία 50-50 ανάμεσα στις δυο πλευρές. 

Ο Ιερώνυμος ευχαρίστησε θερμά τον Τσίπρα για τη συμφωνία στο τέλος της συνάντησης. Όχι τυχαία. Η εκκλησία είχε προτείνει στην πολιτεία μια αντίστοιχη λύση από το 1987, σαν απάντηση στις τότε προτάσεις της κυβέρνησης του Ανδρέα Παπανδρέου για τον “διαχωρισμό κράτους-εκκλησίας”. Ο ίδιος ο Ιερώνυμος ήταν ένας από τους τέσσερις μητροπολίτες που συμμετείχαν τότε στην επιτροπή που είχε συντάξει την πρόταση αυτή.

Αξιοποίηση-ιδιωτικοποίηση

Αλλά θα ήταν λάθος να δει κανείς αυτή τη συμφωνία απλά σαν έναν συμβιβασμό του Τσίπρα απέναντι στην εκκλησία. Ο χαμένος, για να το πούμε με απλά λόγια, δεν θα είναι το δημόσιο: ο χαμένος θα είναι ο απλός κόσμος, οι εργατικές οικογένειες, οι φτωχοί που θα δουν ξαφνικά δάση, λίμνες και παραλίες που ήταν μέχρι τώρα ελεύθερες να παραδίδονται στους ιδιώτες για να “αξιοποιηθούν”. 

Ποια είναι αυτά τα αμφισβητούμενα ακίνητα; Μια ματιά στα ντοκουμέντα του Σκανδάλου του Βατοπεδίου -αυτά τα λίγα και περιληπτικά που δημοσιεύονται στην Wikipedia- αρκεί για να έχει κανείς μια γλαφυρή εικόνα της αρπαγής που ετοιμάζουν στο όνομα της “συμφωνίας κράτους – εκκλησίας”. Η πέτρα του σκανδάλου τότε ήταν, η “λίμνη Μπουρού” στο Πόρτο - Λάγος της Ξάνθης με τα “ιχθυοτροφεία της ... και τα ανέκαθεν γνωστά τούτων όρια”. Οι περιοχές αυτές είχαν περάσει στην ιδιοκτησία της Μονής Βατοπεδίου το 1924 ύστερα από μια συμφωνία με την τότε κυβέρνηση σαν αντάλλαγμα για “δύο μετόχια” στη Χαλκιδική τα οποία ανήκαν μέχρι τότε στη Μονή και εκχωρήθηκαν στο δημόσιο. 

Η ιδιοκτησία της Μονής πάνω σε αυτά τα μετόχια “αποδεικνυόταν” από μια σειρά από “χρυσόβουλλους λόγους”  “των Βυζαντινών αυτοκρατόρων Νικηφόρου Βοτανειάτη (1080), Ανδρονίκου Παλαιολόγου (1329), Ιωάννη Παλαιολόγου (1357) και του ηγεμόνος Ιωάννη Ούγγλεση (1371)” και “Πατριαρχικά Σιγγίλια” -δηλαδή τίτλους ιδιοκτησίας που είχαν εκδοθεί από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Σύμφωνα με το σκεπτικό της εκκλησίας (το οποίο αποδέχτηκαν στη συνέχεια και τα δικαστήρια που αθώωσαν τους κατηγορούμενους για το σκάνδαλο) η προσάρτηση των εδαφών αυτών στην ελληνική επικράτεια δεν ακυρώνει τους τίτλους ιδιοκτησίας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Φυσικά η αρχή αυτή ισχύει για την εκκλησία και όχι για τους εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που ξεριζώθηκαν με τις ανταλλαγές των πληθυσμών της δεκαετίας του 1920 από τα σπίτια τους και εκδιώχθηκαν στην Τουρκία.

Το ελληνικό δημόσιο συμφώνησε το 1924 στην ανταλλαγή αλλά στην πράξη έβαζε συνεχώς εμπόδια στον έλεγχο της Μονής πάνω στη “Λίμνη Μπουρού ... και τα ανέκαθεν γνωστά τούτων όρια”. Πολλές φορές τα όρια ήταν και νομικά (1931, 1940). Και η εκκλησία είχε βέβαια νίκες: το 1941 η κατοχική κυβέρνηση Τσολάκογλου δικαίωσε με ένα διάταγμα τη Μονή. Το διάταγμα ακυρώθηκε με την απελευθέρωση αλλά οι διαμάχες συνεχίστηκαν για πολλά χρόνια αργότερα. Τελικά το ζήτημα λύθηκε με το “σκάνδαλο” -αλλά και με όλες τις νομικές “περιπέτειες” που το συνόδεψαν.

Η συμφωνία Ιερώνυμου – Τσίπρα εξασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξουν τέτοιες περιπέτειες στο μέλλον. Η αξιοποίηση θα μπορέσει να προχωρήσει ομαλά. “Για να μπορέσει να αντιληφθεί κάποιος τα μεγέθη”, αντιγράφουμε από τον Ριζοσπάστη, “αξίζει να αναφέρουμε το εξής: σύμφωνα με κάποια στοιχεία η Εκκλησία έχει στην κατοχή της περιουσία σε δασικές και χορτολιβαδικές εκτάσεις η οποία αγγίζει τα 855.730 στρέμματα...”. Χωρίς να μετρήσουμε φυσικά τις “αμφισβητούμενες εκτάσεις” που αξιοποιεί άμεσα η συμφωνία.

Ο επικρατέστερος υποψήφιος, σύμφωνα με κάποιες ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες που έχουν φτάσει στην εφημερίδα μας, για την πέμπτη θέση “κοινής αποδοχής” στο διοικητικό συμβούλιο του νέου Ταμείου Αξιοποίησης Εκκλησιαστικής Περιουσίας είναι ο κύριος Βασίλειος Κουτσού. 'Η όπως είναι σήμερα γνωστός, ο Αρχιμανδρίτης Εφραίμ, ο ηγούμενος της μονής Βατοπεδίου.