Διεθνή
Βρετανία (και ΕΕ) σε δίνη Brexit

Ο Άλεξ Καλλίνικος

To brexit έχει εξελιχθεί, όπως ήδη πολλοί σχολιαστές έχουν καταδείξει, σε μια ιστορική κρίση του βρετανικού κράτους. Όσον αφορά στον καθορισμό της μελλοντικής θέσης του βρετανικού καπιταλισμού στον πλανήτη, είναι συγκρίσιμο με την κατάργηση των Νόμων του Καλαμποκιού και τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους. 

Αλλά πώς επηρεάζει τον ίδιο τον παγκόσμιο καπιταλισμό; Η Βρετανία εξακολουθεί να έχει την πέμπτη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, μια οικονομία ιδιότυπα διεθνοποιημένη. Μετά την καταστροφή αρκετού μέρους της βασικής βιομηχανίας από την Μάργκαρετ Θάτσερ, την δεκαετία του ’80, η βρετανική οικονομία αναζωογονήθηκε ως η ευρωπαϊκή έδρα πολλών πολυεθνικών επιχειρήσεων και τραπεζών.  

Ποιοί ήθελαν το Brexit;

Μερικοί αριστεροί, που είναι υπέρ της παραμονής της Βρετανίας στην ΕΕ, υποστηρίζουν ότι ο διεθνής καπιταλισμός ήθελε το brexit. Αυτό είναι ανοησία. Όλα τα μεγάλα καπιταλιστικά κράτη αντιτέθηκαν στο brexit στην διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας πριν από το δημοψήφισμα. Οι μεγάλες τράπεζες και εταιρίες λειτουργούν εδώ (στην Βρετανία) ακριβώς ώστε να έχουν εύκολη πρόσβαση στην αγορά της ΕΕ. Ακόμη και οι επιτυχημένοι Βρετανοί καπιταλιστές που ψήφισαν υπέρ της εξόδου από την ΕΕ δεν τοποθετούν τα λεφτά τους εκεί που βρίσκεται το στόμα τους. Ο Τζιμ Ράτκλιφ της εταιρίας χημικών Ineos πρόσφατα αποφάσισε να μετακινηθεί στο Μονακό.  

Για τον διεθνή καπιταλισμό η καλύτερη έκβαση θα ήταν η Βρετανία να παραμείνει στην ΕΕ. Αφού αρχικά σνόμπαρε τις μεγάλες επιχειρήσεις, η Τερέζα Μέι τελικά μετατοπίστηκε και ανταποκρινόμενη στην πραγματικότητα, διαπραγματεύτηκε μια συμφωνία αποχώρησης που έχει σχεδιαστεί κατά τέτοιον τρόπο ώστε να διατηρήσει όσο περισσότερους γίνεται δεσμούς με την ΕΕ – την δεύτερη καλύτερη οικονομία του διεθνούς καπιταλισμού. 

Τι συμβαίνει όμως όσον αφορά στην ίδια την ΕΕ; Η ΕΕ είναι ένα καρτέλ εθνικών καπιταλισμών που αντανακλά τα συμφέροντα των πιο ισχυρών κρατών μέσα σε αυτήν, πάνω από όλα της Γερμανίας και της Γαλλίας. Οι Βρυξέλλες κράτησαν μια σκληρή γραμμή διαπραγμάτευσης όσον αφορά στο brexit για τρεις λόγους: 

Πρώτον, οι υπόλοιπες 27 χώρες της ΕΕ θέλουν μέσα από το βρετανικό παράδειγμα να αποθαρρύνουν άλλες προσπάθειες αποσκίρτησης.  Δεύτερον, η ΕΕ έχει υπάρξει εξαιρετικά επιτυχημένη στο να προσδένει κράτη που αναζητούν πρόσβαση στην γιγάντια αγορά της και στο ρυθμιστικό πλαίσιο έλεγχου που επιβάλει στις οικονομικές αγορές.  Ένας πρώην αξιωματούχος της ΕΕ στον τομέα του εμπορίου δήλωσε πρόσφατα στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς ότι οι συμφωνίες που ορίζουν τις σχέσεις ανάμεσα στην ΕΕ και τα γειτονικά της κράτη «είναι έτσι σχεδιασμένες ώστε να μετατρέπουν τους περιφερειακούς συνέταιρους της ΕΕ σε δορυφόρους του ρυθμιστικού της πλαισίου». Η συμφωνία εξόδου που έχει υπογράψει η Μέι είναι φτιαγμένη στο πρότυπο της συμφωνίας σύνδεσης ανάμεσα στην ΕΕ και την Ουκρανία, η οποία συμπεριέλαβε την Ουκρανία στο «ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο» με αντίτιμο έναν εμφύλιο πόλεμο. 

Ανταγωνισμός

Βέβαια, η Βρετανία είναι ένα πολύ μεγαλύτερο ψάρι από την Ουκρανία. Αυτό μας φέρνει στο τρίτο στοιχείο της στάσης της ΕΕ, που είναι ο ενδοϊμπεριαλιστικός ανταγωνισμός ανάμεσα στα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά κράτη της. Η Γαλλία και η Ολλανδία, για παράδειγμα, ανησυχούν ότι η Βρετανία έξω από την ΕΕ, μπορεί να τις υποθάλψει οικονομικά προσφέροντας στους διεθνείς επενδυτές χαμηλότερους φόρους και χαλαρότερο ρυθμιστικό πλαίσιο. 

Για αυτούς τους λόγους οι πολύ σκληρές διατάξεις της συμφωνίας αποχώρησης επιδιώκουν να διαιωνίσουν ένα «πεδίο ισότιμου ανταγωνισμού» ανάμεσα στην Βρετανία και τα κράτη μέλη της ΕΕ. Όπως σημειώνεται στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς: «Οι πιο σημαντικοί διακανονισμοί σχετίζονται με την κρατική υποστήριξη. Η Βρετανία πρέπει να καθιερώσει μια “ανεξάρτητη αρχή” που θα αστυνομεύει τις δημόσιες επιχορηγήσεις. Οι βρετανικές αρχές θα πρέπει να ακολουθούν όσο περισσότερο γίνεται τις συμβουλές της Κομισιόν πάνω σε όλες τις αποφάσεις τους - που θα μπορούν να απορριφθούν από τις Βρυξέλλες ή το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο». Αυτό μπορεί να έχει ως επιπρόσθετο πλεονέκτημα το δέσιμο των χεριών μιας κυβέρνησης Εργατικών. 

Η επικρατούσα άποψη ανάμεσα στους σχολιαστές, είτε είναι υπέρ είτε κατά του brexit, είναι ότι οι 27 της ΕΕ ήταν ιδιαίτερα επιτυχείς στο να επιβάλουν, πάνω σε μια διασπασμένη και με αδύναμα διαπραγματευτικά χαρτιά κυβέρνηση των Συντηρητικών, μια συμφωνία που υποβαθμίζει την μετα-brexit Βρετανία απέναντι στην ΕΕ. Αλλά, από την σκοπιά των συμφερόντων του διεθνούς καπιταλισμού, οι Βρυξέλλες μπορεί να έχουν υπερεκτιμήσει τις δυνατότητές τους.    

Αυτή η συμφωνία είναι τόσο κακή που μπορεί να μην εγκριθεί από την Βουλή των Κοινοτήτων. Το προεπιλεγμένο αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι η Βρετανία να φύγει στις 29 Μάρτη από την ΕΕ χωρίς συμφωνία. Αυτή η εκδοχή είναι ένας εφιάλτης για τον διεθνή καπιταλισμό. Θα μπορούσε να διακόψει τις αλυσίδες εφοδιασμού που συνδέουν τα βρετανικά εργοστάσια με την κυρίως ήπειρο και να καταστρέψουν εμπορικούς συνέταιρους όπως η Γερμανία και η Ολλανδία. Και ένα brexit χωρίς συμφωνία θα μπορούσε να διαταράξει ακόμη περισσότερο τις ήδη νευρικές χρηματοοικονομικές αγορές. Το Σίτι του Λονδίνου παραμένει ένα από τα πιο σημαντικά διεθνή οικονομικά κέντρα όλου του κόσμου. 

Θα μπορέσει η αυξημένη πιθανότητα ενός brexit χωρίς συμφωνία να βάλει την απαραίτητη εσωτερική και εξωτερική πίεση στους 27 της ΕΕ να κάνουν περισσότερες παραχωρήσεις στην Βρετανία; Οι Βρυξέλλες τα έχουν κάνει μαντάρα στις περισσότερες μεγάλες αποφάσεις που πήραν την προηγούμενη δεκαετία, για αυτό δεν έχω πολλές προσδοκίες. Αλλά μπορεί η Τερέζα Μέι και ακόμη και ο Τζέρεμι Κόρμπιν να ποντάρουν πάνω σε αυτήν την πιθανότητα.