Πολιτισμός
Θέατρο: "Τζάσμιν" - Ανατροπές και αφυπνίσεις μέσα στην κρίση

Ο Βαγγέλης Χατζηνικολάου υπογράφει το σενάριο του "Τζάσμιν" μαζί με την Ελένη Ράντου

Ο ηθοποιός και σεναριογράφος Βαγγέλης Χατζηνικολάου βρίσκεται πίσω από τη διασκευή του σεναρίου, το οποίο υπογράφει μαζί με την Ελένη Ράντου. Η «ΕΑ» μίλησε μαζί του.

 

Πώς προέκυψε η επιλογή να μεταφέρετε στο θέατρο τη «Τζάσμιν»;

Είναι μια εξαιρετική ιστορία υπογεγραμμένη από τον Γουντι Άλλεν ως ταινία, εξαιρετικά καμωμένη, με φοβερές ερμηνείες, ισορροπημένο σενάριο. Για μας ήταν μια πρόκληση  να δοκιμάσουμε αν μπορεί να «αναπνεύσει» στη σκηνή και όχι κάποια ματαιοδοξία για το ρόλο, είναι άλλωστε ρίσκο να συγκριθεί με την κινηματογραφική εκδοχή. Είναι η ίδια η ιστορία που προκάλεσε εμένα και την Ελένη, οπότε τολμήσαμε να το δουλέψουμε, το στείλαμε στον Γούντι Άλλεν για έγκριση κι αυτός ενθουσιάστηκε. Είχαμε σκεφτεί ότι μπορεί και να μην μας βγει, αλλά ο στόχος ήταν να «μην το προδώσουμε».

Η υπόθεση κινείται στον απόηχο της οικονομική κρίσης που εγκαινιάστηκε το 2007 με την κατάρρευση της Λίμαν Μπράδερς και το σκάσιμο της φούσκας του τραπεζικού συστήματος. Σκεφτήκατε ότι αυτό το φέρνει πιο κοντά στην ελληνική πραγματικότητα;

Ασφαλώς και το είχαμε στο μυαλό μας αυτό το στοιχείο. Στην Ελλάδα είχαμε ήδη φάει τα απόνερα εκείνης της κρίσης με τη σκληρότερη μορφή όπως γνωρίζουμε, με την αλυσίδα των γεγονότων και τις συνέπειες που πλήρωσε και εξακολουθεί να πληρώνει ο ελληνικός λαός. Το μόνο θετικό κατά τη γνώμη μου είναι ότι τουλάχιστον αφυπνίστηκαν συνειδήσεις, βγήκε κόσμος στο δρόμο, δημιουργήθκαν κινήματα, συλλογικότητες που συνεχίζουν να υπάρχουν και διεκδικούν όχι μόνο αυτά που χάσαμε αλλά κι αυτά που διεκδικούσαμε από πριν. Η μαγκια του Γούντι Άλλεν έγκειται στο ότι η ηρωίδα δεν προέρχεται από τον κόσμο της εργασίας, αλλά από την ελίτ, είναι μια σούπερ αστή και το έργο δείχνει τη δική της κατάντια. Έτσι δεν έχουμε εκβιασμό του συναισθήματος του θεατή να ταυτιστεί μαζί της, αλλά το ανάποδο. Παρακολουθούμε μια βασική περσόνα του οικονομικού κατεστημένου και την πτώση της: Πονηρό, έξυπνο, δίκαιο.  

Νομίζω ότι η προσωπικότητα της Τζάσμιν είναι αντιφατική: Προκαλεί συμπάθεια για την κατάθλιψη που περνάει, αλλά είναι εμφανής ο κυνισμός στο πώς αντιμετωπίζει τη ζωή. Πώς συνδύασες αυτά τα δυο αντικρουόμενα στοιχεία;

Από τη φύση μου θεωρώ ότι τραγικό και κωμικό συμβαδίζουν και το εμβληματικό χιούμορ του Γούντι Άλλεν κουβαλάει αυτό το στοιχείο. Η Τζάσμιν βρίσκεται ξαφνικά από τα ύψη στο δυαράκι να συνδιαλέγεται με λαϊκούς τύπους της εργατικής τάξης και καθόλου «αγίους», αυτό προκαλεί ένταση και χιούμορ. Η σύγκρουση των δυο κόσμων δημιουργεί αν όχι κωμικές, παράδοξες στιγμές που φέρνουν και γέλιο. Το να γελάμε με τη Τζάσμιν δεν είναι αρνητικό, δεν φανερώνει κακία αλλά φυσική αντίδραση. Τέτοιες ιστορίες πιθανά έχουμε ακούσει στις ειδήσεις, μπορεί να έχουμε βιώσει εξ αντανακλάσεως. Η τραγικότητα δεν αναιρεί το χιούμορ. Η ιστορία είναι μια παραλλαγή του «Λεωφορείο ο Πόθος» του Τενεσί Ουίλλιαμς, με διαφορές. Η Μπλανς Ντι Μπουά είναι μια ευάλωτη ηρωίδα ενώ η Τζάσμιν είναι μια δυναμική γυναίκα που έχει επιλέξει να ζει με συγκεκριμένο τρόπο.

Πώς χειρίστηκες τις σεξιστικές συμπεριφορές μέσα στην αστική και στην εργατική τάξη;

Ο σεξισμός υπάρχει σ’όλη τη ζωή της ηρωίδας. Το παρελθόν της διατρέχεται από διάφορες μορφές σεξισμού, τις οποίες η ίδια δεν αντιλαμβάνεται σαν τέτοιες. Όταν την προσεγγίζει ο πρώτος της σύζυγος το κάνει γιατί τη θέλει σ’ αυτό τον ρόλο πλάι του. Η Τζάσμιν  γίνεται το στήριγμά του ώστε αυτός να ανελιχθεί σε μεγιστάνα της Γουόλ Στριτ. Η ίδια δεν το αντιλαμβάνεται σαν τέτοιο, αλλά σαν ενδυνάμωση. Ο Γούντι Άλλεν το δείχνει χαριτωμένα, σαν φλερτ. Στην περίπτωση του Τσίλι, το αποδίδει ξερά, χωρίς  φιοριτούρες. Στην εργατική τάξη, τα φρου-φρου είναι λιγότερα. Ο σεξισμός του Τσίλι δεν έχει να κάνει με ερωτικό-σεξουαλικό πόθο. Αυτό που θέλει μέσα στο μεθύσι είναι να ταπεινώσει την αστή, να τη ρίξει στο πάτωμα, να τη βάλει να μυρίσει τον ιδρώτα του, καθότι αυτός δουλεύει για να βγάλει το ψωμί του. Δεν θα έκανε το ίδιο σε έναν άντρα, θα τον πλάκωνε στις μπουνιές. Αυτό που έκανε ήταν απόλυτα σεξιστικό. Όμως στην πατριαρχική δομή της κοινωνίας μας το σεξ μετατρέπεται σε απόδειξη εξουσίας. Αντανάκλαση του σεξισμού με άλλο τρόπο δείχνει και στην αδελφή της τη Τζίντζερ που είναι εργάτρια.

Πράγματι. Η Τζίντζερ καταφέρνει να επιβιώσει τελικά, συμβιβαζόμενη με τα κοινωνικά δεδομένα. Η διαφορά με τη Τζάσμιν είναι ότι η τελευταία αρνείται να αποδεχθεί τη θέση της, ενώ η Τζίντζερ την αποδέχεται  και προσπαθεί να προσαρμοστεί σ’αυτή.  

Ο Γούντι Άλλεν κριτικάρει και την εργατική τάξη. Παρακολουθούμε το κοντράστ της άρχουσας τάξης με λαϊκούς ανθρώπους του μεροκάματου, ακόμη και της επισφάλειας, όπως ο Όγκι. Όμως τον βλέπουμε, μόλις κέρδισε το λαχείο, θέλησε να γίνει κι αυτός αφεντικό. Ο Γούντι Άλλεν καυτηριάζει τα κομμάτια της εργατικής τάξης που δεν έχουν ταξική συνείδηση, είναι αλλοτριωμένα και δεν προσπαθούν να αλλάξουν τα πράγματα μέσα από τη συλλογική πάλη που θα βελτιώσει ολόκληρη την τάξη, αλλά αγοράζοντας λαχεία, με αεριτζίδικο τρόπο, έτοιμα να κάνουν κι αυτά τα ίδια. Από την άλλη βγάζει μια συμπάθεια προς τη Τζίντζερ όταν αυτή ομολογεί «σε όλη μου τη ζωή θα χτυπάω στο ταμείο κωλόχαρτα και γιαούρτια...» .

Πώς χειρίστηκες μια πολύ δημοφιλή πρωταγωνίστρια σε έναν αρνητικό ρόλο;  

Η Ελένη μπήκε μόνη της στο ρόλο. Στη διαδρομή του έργου και στο φινάλε, ο κόσμος μπορεί να ξεχωρίσει την Ελένη από τη Τζάσμιν. Χάρη στη σκηνοθεσία του Φασουλή, στο παίξιμο της Ελένης και το σενάριο, ο κόσμος τη συμπονάει σε πάρα πολλές στιγμές, ξεχνάει για λίγο το παρελθόν της ακόμη κι αν το έχει δει πριν ενάμισυ λεπτό. Όπως συμβαίνει και στη ζωή μας. Ξέρουμε τα αρνητικά στοιχεία που έχουν οι γνωστοί μας, αν όμως τους δούμε εξαθλιωμένους, τσακισμένους, τους συμπονούμε. Στην περίπτωση της Τζάσμιν – Ελένης, όταν έχουν μπει όλα τα κομμάτια του παζλ, ο κόσμος μπορεί να καταλάβει τι γίνεται. Και ο κόσμος ενθουσιάστηκε με αυτή την επιλογή. Η Ελένη τόλμησε να αναμετρηθεί μ’αυτό το ρόλο. Διαλέγει ρόλους με σκοτεινά σημεία, ανθρώπινες ιστορίες που σχετίζονται με την πραγματικότητα.

Το κοινό έδειξε μεγάλη ανταπόκριση και το θέατρο ήταν κατάμεστο, χειροκροτούσε για ώρα. Είστε ευχαριστημένοι από το αποτέλεσμα;

Ναι, πολύ. Ήταν αυτό που ευχόμασταν και που ήταν ρίσκο. Πολύς κόσμος έχει δει την ταινία, αλλά δεν τη βάζει σε ζυγαριά με το θεατρικό κι αυτό είναι θετικό, όπως και η μεγάλη ανταπόκριση που εκφράζει. Ο κόπος έπιασε τόπο.

Ο Β. Χατζηνικολάου μίλησε στη Δήμητρα Κυρίλλου

«Τζάσμιν»

Η παράσταση «Τζάσμιν» που παίζεται στο θέατρο «Διάνα» δίνει καθημερινά ένα μεγάλο στοίχημα και το κερδίζει: Μεταφέρει στη θεατρική σκηνή τη βραβευμένη ταινία του Γούντι Άλλεν «Θλιμμένη Τζάσμιν» (2013), που κινείται στον απόηχο της κερδοσκοπικής κατάρρευσης του 2007 και αποτυπώνει με κωμικοτραγικό τρόπο τις συνέπειες της καπιταλιστικής κρίσης όχι μόνο στους τραπεζικούς λογαριασμούς αλλά και στις ζωές του κόσμου. Ο Γούντι Άλλεν εμπνεύστηκε την ιστορία από την περίπτωση του μεγιστάνα χρηματιστή Μπέρνι Μάντοφ, ο οποίος εξαπάτησε χιλιάδες επενδυτές με ένα κόλπο τύπου «πυραμίδας», μέχρι να αποκαλυφθεί.  Η πτώση και ισόβια φυλάκισή του συμπαρέσυρε στην κόλαση τα μέλη της οικογένειάς του.  

Η «Τζάσμιν» βασίζεται στην ιστορία της γυναίκας του Μάντοφ. Είναι μια κοσμική περσόνα με λαϊκή καταγωγή αλλά πελώριες φιλοδοξίες που την οδηγούν στην αγκαλιά του μεγαλοεπενδυτή Αλ. Μαζί του θα ζήσει τη μεγάλη ζωή στα σαλόνια της υψηλής κοινωνίας, εθελοτυφλώντας η ίδια για το τι κρύβεται πίσω από τα προκλητικά κέρδη του συζύγου της, για την πηγή των οποίων δεν θέλει να ξέρει, όπως δε θέλει να ξέρει για τις κρυφές παράλληλες ερωτικές του ιστορίες. 

Όταν έρθει η χρεωκοπία και η Επιτροπή δίωξης οικονομικού εγκλήματος, ο Αλ αυτοκτονεί και η Τζάσμιν καταφεύγει με μια βαλίτσα στο χέρι –αυτή είναι πια όλη της η περιουσία- στην ετεροθαλή αδελφή της που δουλεύει σε σουπερ-μάρκετ στο Σαν Φρανσίσκο. Στο μικρό διαμέρισμα της Τζίντζερ, η οποία ετοιμάζεται να παντρευτεί τον αθυρόστομο και σεξιστή Τσίλι, η Τζάσμιν προσπαθεί να πατήσει στα πόδια της και να κάνει μια καινούργια αρχή, όμως δεν μπορεί να ξεπεράσει τον εαυτό της. Δημιούργημα και έκφραση ενός αδηφάγου και ανταγωνιστικού συστήματος, εξακολουθεί να αυταπατάται για το ποιά είναι και τι κάνει, ωστόσο θα πέσει και πάλι θύμα της δικής της ματαιοδοξίας, ενώ με διαδοχικά φλας μπακ το κοινό αποκτά πλήρη εικόνα των πεπραγμένων.

Η θεατρική μεταφορά ακολουθεί πιστά την ιστορία της ταινίας αλλά το αποτέλεσμα δεν είναι μια θεατροποιημένη ταινία, είναι ένα διαφορετικό έργο, με οξύτερο κοντράστ ανάμεσα στο κωμικό και το τραγικό στοιχείο, που δένει με τις εμπειρίες του κόσμου και, ακόμα κι αν εκτυλίσσεται στις ΗΠΑ, μοιάζει ότι όλα αυτά θα μπορούσαν να έχουν συμβεί κι εδώ, σαν τοξικές παρενέργειες της οδού Σοφοκλέους στην ελληνική κοινωνία.

 
INFO: «Τζάσμιν», Θέατρο Διάνα, 
Τετάρτη έως Κυριακή