Mια συγκλονιστική διαδήλωση 1.200.000 ανθρώπων πλημμύρισε το Σαντιάγκο, την πρωτεύουσα της Χιλής την Παρασκευή 25 Οκτώβρη. Συνολικά εκείνη τη μέρα περισσότεροι από 2 εκατομμύρια διαδήλωσαν σε όλη τη χώρα. Ο αριθμός αντιστοιχεί στο 11% του πληθυσμού! Ήταν η μεγαλύτερη διαδήλωση στην ιστορία της Χιλής.
Στο Βαλπαραΐσο, το μεγάλο λιμάνι και έδρα του Κογκρέσου, χιλιάδες διαδηλωτές έκαναν έφοδο στο κτίριο της «εθνικής αντιπροσωπείας» και οι κυβερνητικοί βουλευτές το έσκασαν από τις πίσω πόρτες με την προστασία της αστυνομίας.
Την επόμενη μέρα ο Πινιέρα, ο δεξιός δισεκατομμυριούχος πρόεδρος, ανακοίνωσε ότι απολύει όλο του το υπουργικό συμβούλιο και ότι μέχρι την επόμενη μέρα θα έχει άρει τον στρατιωτικό νόμο και την απαγόρευση της κυκλοφορίας.
Το στόμα (το τουίτερ) του Πινιέρα έσταζε μέλι: «με ενότητα και τη βοήθεια του Θεού θα ακολουθήσουμε το δρόμο για μια Χιλή καλύτερη για όλους». Ήταν ο ίδιος Πινιέρα που μια βδομάδα πριν δήλωνε «βρισκόμαστε σε πόλεμο», κήρυττε το στρατιωτικό νόμο και έβγαζε τα τανκς στους δρόμους του Σαντιάγκο για πρώτη φορά από το αιματοβαμμένο πραξικόπημα του Πινοσέτ το Σεπτέμβρη του 1973.
Δεκάδες νεκροί, χιλιάδες τραυματίες και συλληφθέντες, βιασμένες γυναίκες είναι ο ανατριχιαστικός απολογισμός. Εκατοντάδες «εξαφανισμένοι» έφεραν στη μνήμη τα εγκλήματα της δικτατορίας. Όμως, το κίνημα τσάκισε τον στρατιωτικό νόμο.
Το σημείο καμπής αποδείχτηκε η 48ωρη Γενική Απεργία στις 23 και 24 Οκτώβρη. Από το προηγούμενο Σαββατοκύριακο, με την κήρυξη του στρατιωτικού νόμου, μια σειρά συνδικάτα άρχισαν να παίρνουν αποφάσεις για απεργία συμπαράστασης στο πλευρό των φοιτητών, των μαθητών και όλων των εξεγερμένων που πάλευαν στα οδοφράγματα.
Πρώτο ήταν το συνδικάτο των εργατών στο μεγαλύτερο ορυχείο χαλκού στον κόσμο, το Escondida BHP. Απεργία κήρυξαν οι λιμενεργάτες του Βαλπαραΐσο -τα λιμάνια είναι ο «πνεύμονας» της χιλιάνικης οικονομίας και το Βαλπαραΐσο είναι ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια στο νότιο Ειρηνικό και «αδελφό λιμάνι» της Σαγκάης. Απεργιακές αποφάσεις άρχισαν να παίρνουν τα συνδικάτα της Υγείας, των τραπεζοϋπαλλήλων, στο εμπόριο και τελικά η ίδια η CUT, η μεγαλύτερη και παλιότερη συνομοσπονδία.
O Πινιέρα προσπάθησε να ελιχθεί. Ζήτησε συγγνώμη για την «έλλειψη οράματος» και έσπευσε να ανακοινώσει ένα πακέτο «κοινωνικών μέτρων» (οι αυξήσεις στα εισιτήρια του μετρό είχαν ακυρωθεί από μέρες). Συγκεκριμένα, αύξηση 20% στον κατώτερο μισθό, μείωση της τιμής των φαρμάκων, μείωση των μισθών των βουλευτών και μεγαλύτερους φόρους για τα υψηλά εισοδήματα.
Μικρές παραχωρήσεις που ήρθαν πολύ αργά. Οι Φαινάνσιαλ Τάιμς υπολόγισαν ότι το κόστος του «πακέτου» ανέρχεται το πολύ σε 1,2 δις δολάρια, στο 0,4% του ΑΕΠ της Χιλής. Ένας πανεπιστημιακός εξηγεί στην ίδια εφημερίδα ότι «Να πέφτουν λεφτά σε αυτή την κατάσταση είναι ένα βήμα στην σωστή κατεύθυνση. Όμως, δεν θα λύσουν το βαθύτερο πρόβλημα. Αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο να επιλυθεί».
Χιονοστιβάδα
Η Γενική Απεργία πέτυχε, παρά τους ελιγμούς του Πινιέρα. Τριακόσιες χιλιάδες απεργοί διαδήλωσαν στο Σαντιάγκο και συνολικά ένα εκατομμύριο σε όλη τη χώρα. Η χιονοστιβάδα που ξεκίνησε έγινε η πελώρια επίδειξη δύναμης του κινήματος την Παρασκευή.
Η φράση «δεν πρόκειται για τριάντα πέσος πρόκειται για τριάντα χρόνια» που έχει κάνει το γύρο του διαδικτύου, συμπυκνώνει το υπόβαθρο της έκρηξης. Περίπου τριάντα χρόνια έχουν περάσει από το πέρασμα στην κοινοβουλευτική δημοκρατία μετά το σφαγείο της δικτατορίας.
H μεταπολίτευση στην Χιλή δεν είχε τις ίδιες νίκες με εδώ, μετά το Πολυτεχνείο. Η χούντα του Πινοσέτ κατάφερε να κρατήσει ζωντανό το Σύνταγμα του ’80 με διάφορες τροποποιήσεις. Και μαζί με την προστασία των χασάπηδων της χούντας (ο Πινοσέτ ψόφησε ανενόχλητος το 2006 με τιμές από τον στρατό) αυτό που διατηρήθηκε ήταν η νεοφιλελεύθερη κληρονομιά της.
Στη διάρκεια της δικτατορίας του Πινοσέτ η Χιλή έγινε το πειραματόζωο για την οικονομική πολιτική της λεγόμενης «Σχολής του Σικάγο». Με το αίμα των μαρτύρων της Χιλής βάφτηκε αυτό που αργότερα ονομάστηκε θατσερισμός, μονεταρισμός και τελικά νεοφιλελευθερισμός. Δεν είναι τυχαίο ότι ανάμεσα στους ελάχιστους που θρήνησαν τον Πινοσέτ ήταν η Θάτσερ.
Μισθοί πείνας, ιδιωτικοποίηση από τις συντάξεις μέχρι τα πανεπιστήμια, άφθονες φοροαπαλλαγές για τους «επενδυτές» και τους πλούσιους. O ίδιος ο Πινιέρα ήταν τόσο καλά «δικτυωμένος» με τη χούντα ώστε να γίνει ο πρώτος επιχειρηματίας που έφερε πιστωτικές κάρτες στην Χιλή. Σήμερα η Χιλή θεωρείται πρότυπο επιτυχίας στην Λατινική Αμερική και ταυτόχρονα είναι και από τις πιο άνισες κοινωνίες της.
Τα «προεόρτια» της σημερινής εξέγερσης ήταν το απεργιακό κύμα του καλοκαιριού όπως μας θύμιζε στο προηγούμενο φύλλο της η Εργατική Αλληλεγγύη. Αν θέλουμε να κοιτάξουμε ακόμα πιο πίσω στο χρόνο, πρέπει να γυρίσουμε στο μεγάλο φοιτητικό κίνημα του 2011 που συγκλόνισε τη Χιλή και αναζωογόνησε την Αριστερά στη χώρα.
Βέβαια για τον Πινιέρα, τη δεξιά και όλη την άρχουσα τάξη όλα αυτά ήταν ασήμαντα κι όπως οι όμοιοί τους σε όλο τον κόσμο όταν μιλάνε δημόσια θυμίζουν κατοίκους στη χώρα των λωτοφάγων. Σε μια συνέντευξή του πάλι στους Φαινάνσιαλ Τάιμς στις 17 Οκτώβρη, ο Πινιέρα έλεγε με άνεση και σιγουριά: «η Χιλή είναι σαν όαση (στη Λατινική Αμερική) γιατί έχουμε σταθερή δημοκρατία, δημιουργούμε θέσεις εργασίας, τηρούμε τη μακροοικονομική ισορροπία». Και φυσικά ορκίστηκε ότι «δεν θα υποχωρήσουμε για κανέναν λόγο στο λαϊκισμό». Δέκα μέρες μετά η «όασή» τους είναι στις φλόγες.
Το κίνημα στη Χιλή πέρασε από τη διαμαρτυρία για τις αυξήσεις στις τιμές των εισιτηρίων του μετρό στη σύγκρουση με όλο το νεοφιλελεύθερο οικοδόμημα των τελευταίων δεκαετιών. Από τα σχολεία και τις σχολές στα λιμάνια και τα ορυχεία. Από τα «οικονομικά» αιτήματα στα πολιτικά. Στις διαδηλώσεις πλέον ακούγεται δυνατά το σύνθημα «Κάτω ο Πινιέρα», «η Χιλή ξύπνησε».
Η άρχουσα τάξη και η δεξιά θα συνεχίσει τις προσπάθειες να εκτονώσει το κίνημα, με διάφορες πρωτοβουλίες «διαλόγου» και σε αυτή την προσπάθεια έχουν πρόθυμο αρωγό τις ηγεσίες της ρεφορμιστικής αριστεράς. Όμως, όποια κι αν είναι η άμεση συνέχεια, το κίνημα στη Χιλή δεν έχει πει την τελευταία του λέξη.