ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΟ «ΠΑΛΙΟ ΚΑΛΟ ΠΑΣΟΚ»: Ο δρόμος των προδομένων υποσχέσεων

Το ΠΑΣΟΚ ιδρύθηκε τον Σεπτέμβρη του 1974 και επτά χρόνια μετά βρέθηκε στην κυβέρνηση, παίρνοντας στις εκλογές του Οκτώβρη 1981 το 48% των ψήφων. Ήδη, το ΠΑΣΟΚ του 1981 είχε γίνει πολύ πιο «ρεαλιστικό και ώριμο» δηλαδή πιο δεξιό από το ΠΑΣΟΚ του 1974 που διακήρυττε «στις 18 σοσιαλισμό». Τώρα η υπόσχεση ήταν για την «αλλαγή». Είκοσι σχεδόν χρόνια μετά, εκατομμύρια εργάτες και εργάτριες που είχαν πιστέψει ότι η «αλλαγή» θα είναι ριζική και βαθιά, έχουν μια μακρά και πικρή εμπειρία από τις διαψεύσεις των ελπίδων και τις προδοσίες της ηγεσίας του ΠΑΣΟΚ σε όλα τα επίπεδα. Από το σφιχταγκάλιασμα με τα λαμόγια του καπιταλισμού, με τους τραπεζίτες και τους βιομηχάνους μέχρι τα αγκαλιάσματα με τους χασάπηδες των Παλαιστινίων.

Όμως, όλα αυτά δεν έπεσαν από τον ουρανό. Οι προδοσίες και οι διαψεύσεις άρχισαν από πολύ νωρίς, από τους πρώτους μήνες της «χρυσής» πρώτης τετραετίας. Κάποιοι δεν περίμεναν είκοσι χρόνια για να διαπιστώσουν αυτή την κατάσταση. Τον Μάρτη του 1982 η «Εργατική Πρωτοπορία», η μηνιάτικη εφημερίδα της ΟΣΕ (η οργάνωση από την οποία προέρχεται το ΣΕΚ) έκανε ένα αφιέρωμα με τίτλο «5 μήνες με τη νέα κυβέρνηση ´Όλων των Ελλήνων´«Η γελοιογραφία που καταλάμβανε το πρωτοσέλιδο είναι χαρακτηριστική. Μια τηλεόραση περιγράφει μια ονειρική εικόνα: εργάτες που πάνε τραγουδώντας στη δουλειά, μπάτσοι-αγγελούδια που δίνουν λουλούδια στους «μαλλλιάδες», καραβανάδες που σκουπίζουν τις αρβύλες των φαντάρων. Δίπλα, η πραγματικότητα: τα ΜΑΤ που χτυπάνε, οι εργάτες που κρατάνε το χαρτί της απόλυσης.

Να τι έγραφε η εφημερίδα σε ένα σχόλιο για την επανεμφάνιση των ΜΑΤ, που προεκλογικά το ΠΑΣΟΚ είχε «δεσμευθεί» να τα διαλύσει:

«Έτσι λοιπόν τις προεκλογικές υποσχέσεις του ΠΑΣΟΚ και τα μετεκλογικά οχτάστηλα της Ελευθεροτυπίας και του Συγκροτήματος, τις πήρε ο ταχυδακτυλουργός της ´αλλαγής´ που έβγαλε μέσα από το καπέλο του τα παιδάκια με τα ροπαλάκια, ντροπαλά στην αρχή, αλλά με πολύ ´θάρρος´, ´ψυχραιμία´ και απειλητικές διαθέσεις την κατάλληλη στιγμή».

Τα ΜΑΤ δεν καταργήθηκαν βέβαια. Ο «εκδημοκρατισμός» ήταν η λέξη που κάλυπτε την ίδια ουσία των κατασταλτικών μηχανισμών με αβλαβές περιτύλιγμα. Κάποιοι χουντικοί που δεν παίρνανε μπογιάτισμα πήγαν στην σύνταξη, η χωροφυλακή συγχωνεύτηκε στην αστυνομία πόλεων και έκαναν την ΕΛ.ΑΣ, η ΚΥΠ άλλαξε όνομα και έγινε ΕΥΠ και πήγε στην αρμοδιότητα του Παπανδρέου. Δεν θα περάσει πολύς καιρός, για να υπάρξουν ξανά εργατικές κινητοποιήσεις που δέχονταν τις περιποιήσεις της δημοκρατικής αστυνομίας.

Μετατόπιση

Οχτώ μήνες μετά, στον ένα χρόνο κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ και παραμονές δημοτικών εκλογών του 1982, η ίδια εφημερίδα εξηγούσε την οικονομική πολιτική και την μετατόπισή της, από τις υποσχέσεις στην πολιτική της λιτότητας και της ανεργίας.

«Οι πρώτες δέσμες οικονομικών μέτρων της κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ υπόσχονταν μια γενναιόδωρη εισοδηματική πολιτική και ένα κύμα κρατικών επενδύσεων για την τόνωση του κλονισμένου δυναμικού της οικονομίας... Ακολούθησε το σπάσιμο της απεργίας στις Τράπεζες και η σκλήρυνση της εισοδηματικής πολιτικής που ξαναθυμήθηκε την ανάγκη ´αυτοσυγκράτησης´ των εργαζομένων...

Ο κ. Αρσένης στην ομιλία του στις 25 Αυγούστου ανακάλυψε την ανάγκη να ´αποδεσμευτούν´ πόροι από τις ελλειμματικές δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις. Έτσι το πρώτο βήμα για να γίνουν επενδύσεις στο ...μέλλον, είναι να γίνουν άμεσα περικοπές και κλεισίματα. Όσο για το τεμπέλικο ´υποαπασχολούμενο´ προσωπικό αυτών των επιχειρήσεων, η μεγάλη συμβολή του στην άνοδο της παραγωγικότητας είναι να μείνει... άνεργο. Μετά από αυτά, τι πρέπει να συμπεράνουμε για τις προοπτικές της οικονομικής πολιτικής του ΠΑΣΟΚ; Κάποτε τα συνθήματα των διαδηλώσεων έλεγαν ´Ακρίβεια, Ανεργία αυτή είναι η Νέα Δημοκρατία´. Ήρθε και η σειρά του ΠΑΣΟΚ;»

Λίγο αργότερα την άνοιξη του 1983, η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ αποπειράται την πρώτη γενική σύγκρουση με τα συνδικάτα. Το περίφημο «Άρθρο 4» προσπαθεί να επιβάλλει δρακόντειους περιορισμούς στο δικαίωμα στην απεργία στις ΔΕΚΟ. Ήταν η πρώτη εξέγερση της βάσης του ΠΑΣΟΚ που προμήνυε τις ανταρσίες που θα ακολουθούσαν όλο και πιο έντονες τα επόμενα χρόνια. Το 1985 η κυβέρνηση θα κάνει και «επίσημα» την μεγάλη στροφή. Ανακοίνωσε το πάγωμα των μισθών και προχώρησε σε δικαστικό πραξικόπημα στην ΓΣΕΕ, όταν συνδικαλιστές της ΠΑΣΚΕ σχημάτισαν πλειοψηφία ενάντια στα μέτρα με τους συνδικαλιστές της αριστεράς. Ακολούθησαν δυο χρόνια αγώνων που οδήγησαν στο σπάσιμο της λιτότητας από τις απεργίες διαρκείας.

Δημαγωγίες

Οι επιθέσεις στην εργατική τάξη που τα ανεβάζει στις κυβερνήσεις με την ελπίδα ότι θα εξυπηρετήσουν τα δικά της συμφέροντα, είναι κοινό γνώρισμα όλων των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων. Δεν είναι αμαρτία αποκλειστικά του ΠΑΣΟΚ που «κορόιδεψε» με τις «δημαγωγίες» του τον κόσμο. Είναι κοινή εμπειρία που πάει πολύ πίσω, από τις κυβερνησεις των Λαϊκών Μετώπων στη δεκαετία του ´30. Αλλά είναι μια εμπειρία που απέκτησε γενικευμένο χαρακτήρα στα τέλη της δεκαετίας του ´70 και τις αρχές της δεκαετίας του ´80 σε χώρες τόσο διαφορετικές όσο η Γαλλία, η Ισπανία και η Ελλάδα. Δίπλα στον Παπανδρέου υπήρχε ο Μιτεράν, ο Γκονζάλες, ο Σοάρες.

Την αιτία που αυτά τα κόμματα έχουν την διάψευση των προσδοκιών, τις προδοσίες, χαραγμένα ανεξίτηλα πάνω τους, πρέπει να την αναζητήσουμε στον χαρακτήρα τους. Ο Λένιν ενενήντα χρόνια πριν είχε χαρακτηρίσει τέτοια κόμματα με έναν παράδοξο, επιφανειακά, ορισμό: είναι, υποστήριζε, «αστικά εργατικά κόμματα». Η βάση τους είναι η εργατική τάξη, ιδιαίτερα η οργανωμένη, και από αυτή την άποψη εκφράζουν τις ελπίδες για την αλλαγή της κοινωνίας. Από αυτή την άποψη είναι κόμματα εργατικά. Όχι απλά γιατί τα ψηφίζουν εργαζόμενοι, την εποχή που έγραφε ο Λένιν και για δεκαετίες μετά, η πλειοψηφία των χειρωνακτικών εργατών στην Βρετανία ψήφιζε τους Συντηρητικούς ή τους Φιλελεύθερους.

Όμως, δεν είναι η εργατική τάξη και η βάση που καθορίζει την πολιτική αυτών των κομμάτων. Την πολιτική την καθορίζει η αστική τάξη. Ηγεσία σε αυτά τα κόμματα είναι επαγγελματίες πολιτικοί και γραφειοκράτες (του κόμματος και των συνδικάτων) που αυτό που ξέρουν και ποθούν είναι να διαχειριστούν το σύστημα, όχι να το ανατρέψουν. Γι´ αυτό το λόγο αυτά τα κόμματα έχουν αστική πολιτική και αστική ηγεσία.

Αυτά τα κόμματα ξεκινάνε διακηρύσσοντας ότι μπορούν να συμβιβάσουν τα συμφέροντα των δυο βασικών τάξεων της κοινωνίας, των καπιταλιστών και των εργατών, προς όφελος όλων. Όπως έλεγε το ΠΑΣΟΚ το 1981 ότι θα είναι «κυβέρνηση όλων των Ελλήνων». Και των εργατών του Σκαραμαγκά και του Νιάρχου. Και των απεργών στις «προβληματικές» και των τραπεζιτών.

Όμως, στον καπιταλισμό, τα διαφορετικά ταξικά συμφέροντα δεν είναι ισοδύναμα. Οι καπιταλιστές έχουν το κράτος, την οικονομική εξουσία, τα μέσα ενημέρωσης. Κάθε φορά που μπαίνει το δίλημμα «με τους αστούς ή τους εργάτες;» κόμματα σαν το ΠΑΣΟΚ επέλεγαν τους πρώτους σε βάρος των δεύτερων. Όχι μόνο επί Σημίτη αλλά και επί Παπανδρέου. Και πολύ σύντομα το δίλημμα άρχισε να μπαίνει ήταν: «Με το ΠΑΣΟΚ ή με τους εργάτες»;

Σήμερα, τεράστια κομμάτια της βάσης του ΠΑΣΟΚ συγκρούονται με την κυβέρνηση. Όλοι οι σχολιαστές ομολογούν ότι το ρήγμα είναι βαθύ. Το ζήτημα είναι πώς συνεχίζουμε. Είκοσι χρόνια επανειλημμένες διαψεύσεις, είκοσι χρόνια ανταρσίες και αντίσταση από τα κάτω. Είναι καιρός να πάμε μπροστά. Η λύση δεν είναι ξαναζεσταμένες ελπίδες για ένα καλό ΠΑΣΟΚ, που θα έχει «ξαναβρεί την ψυχή του». Δεν είναι σε μια κυβέρνηση που θα προσπαθήσει να αλλάξει κομματάκι-κομματάκι ένα σύστημα που δεν παίρνει μπάλωμα. Γιατί θα καταλήξουμε πάλι στις ίδιες προδοσίες.

Η σημερινή σύγκρουση με την κυβέρνηση, με την απόπειρα της άρχουσας τάξης να μας φορτώσει την κρίση με τον πιο βάρβαρο τρόπο, είναι να αναζητήσουμε την προοπτική στις ιδέες της ανατροπής του συστήματος. Στις ιδέες και την πρακτική του αντικαπιταλισμού και της εργατικής επανάστασης. Το ΣΕΚ και η ΑΝΤΑΡΣΥΑ κάνουν πράξη αυτή την προοπτική.