Διεθνή
Λίβανος: Εξέγερση ενάντια στη φονική διαφθορά

Διαδήλωση στην Πλατεία Μαρτύρων στη Βηρυτό στις 8 Αυγούστου. Φωτό: Tamim al-Masarif via Facebook

Η έκρηξη στο λιμάνι της Βηρυτού στις 4 Αυγούστου άφησε πίσω της πάνω από 200 νεκρούς, έξι χιλιάδες τραυματίες και εκατοντάδες χιλιάδες άστεγους. Ταυτόχρονα επιτάχυνε τις εξελίξεις της κρίσης και της εξέγερσης στο Λίβανο, με τον κόσμο να βγαίνει μαζικά στο δρόμο και την κυβέρνηση να παραιτείται. Ο Λίβανος βρίσκεται ξεσηκωμένος από τον περασμένο Οκτώβρη. Υπολογίστηκε τότε πως ένας στους τέσσερις κατοίκους της χώρας βγήκε στο δρόμο, ενάντια στα μέτρα λιτότητας που προσπάθησε να πάρει η τότε κυβέρνηση για να αντιμετωπίσει την κρίση των τραπεζών. Εκείνη η κυβέρνηση έπεσε, αλλά ο κόσμος συνέχισε να απαιτεί την ανατροπή ολόκληρου του πολιτικού συστήματος. Ακολούθησε η καραντίνα και συμφωνίες της νέας κυβέρνησης με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο που αύξησαν ακόμη περισσότερο τις πιέσεις πάνω στις ζωές των απλών ανθρώπων, και τελικά οι δρόμοι ξαναγέμισαν κόσμο από το Μάη.

Η δολοφονική έκρηξη στο λιμάνι έγινε μαζικά κατανοητή ως έγκλημα, όχι ως ατύχημα. Ο Ράσα είναι ένας από τους χιλιάδες διαδηλωτές που αψήφησαν δακρυγόνα, συλλήψεις και ξύλο και βγήκαν αμέσως στο δρόμο απαιτώντας την πτώση της κυβέρνσης και του πολιτικού συστήματος. Μας μεταφέρει από τη Βηρυτό: “Παλεύουμε το σύστημα εδώ και πολύ καιρό, αλλά τώρα ο θυμός μας ξεχείλισε, ξεπέρασε κάθε προηγούμενο, γιατί η έκρηξη στο λιμάνι σημαίνει πως πρέπει να τα αλλάξουμε όλα. Το Σάββατο κάναμε κατάληψη στο Υπουργείο Εξωτερικών, το Υπουργείο Οικονομικών, το Υπουργείο Ενέργειας και το Σύνδεσμο των Τραπεζών. Στην έδρα των τραπεζιτών μπήκε φωτιά. Κάποιοι από τους εξεγερμένους έφεραν έναν μεγάλο γερανό για να διαλύσουμε ένα φράγμα που είχε μπει για να προστατεύει το κοινοβούλιο. Η έκρηξη ήταν πραγματική σφαγή. Δεν μπορεί να θεωρηθεί ατύχημα. Είναι σύμβολο και αποτέλεσμα της διαφθοράς των ανθρώπων που μας κυβερνάνε, και ενός πολιτικού καθεστώτος που λειτουργεί προς όφελος των ισχυρών και όχι των φτωχών. Δεν πρόκειται για ξένο εχθρό, αλλά για χτύπημα εκ των έσω. Είναι αποτέλεσμα μιας κυβέρνησης που διεξάγει πόλεμο στον ίδιο της το λαό”.

Eργάτες

Πολλοί από τους νεκρούς της έκρηξης ήταν φτωχοί εργάτες που δούλευαν ή έψαχναν μεροκάματο στο λιμάνι. Στην πλειοψηφία του ο κόσμος που ψάχνει εκεί δουλειά είναι Σύριοι πρόσφυγες. Ο Λίβανος είναι η μεγαλύτερη χώρα υποδοχής προσφύγων από τη Συρία. Πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι έχουν καταφύγει εκεί από τη διπλανή χώρα. Όταν έσκασαν τα εκρηκτικά στις 4 Αυγούστου, ο περισσότερος κόσμος που άκουσε τον εκκωφαντικό θόρυβο και είδε την καταστροφή πίστεψε πως ξανάρχιζε ο πόλεμος. Όλοι έχουν εμπειρίες από βομβαρδισμούς. Όμως, αποδείχθηκε πως αυτή τη φορά ήταν “ατύχημα”. Τι είδους όμως ατύχημα; Τρεις χιλιάδες τόνοι νιτρικού αμμωνίου βρίσκονταν αποθηκευμένοι μετά από κατάσχεση στο τελωνείο του λιμανιού εδώ και έξι χρόνια. Οι υπάλληλοι του τελωνείου είχαν κατ’ επανάληψη απευθύνει επιστολές στις αρχές για το πώς θα έπρεπε να απομακρυνθεί αυτή η φονική ποσότητα, αλλά δεν είχαν πάρει απάντηση. Πριν από έξι μήνες, ένας επιθεωρητής είχε πει πως υπήρχε κίνδυνος να ανατιναχθεί ολόκληρη η Βηρυτός.

Το πρώτο Σάββατο μετά την έκρηξη, οι διαδηλώσεις είχαν απλωθεί σε όλη την πόλη. Κόσμος έστηνε οδοφράγματα και φώναζε “Επανάσταση! Επανάσταση!”. Εκατοντάδες κατέλαβαν το Υπουργείο Εξωτερικών για αρκετές ώρες, κρέμασαν κόκκινα πανό με υψωμένη γροθιά στο κτίριο (που είχε χτυπηθεί από την έκρηξη) και ανακήρυξαν την Βηρυτό “αφοπλισμένη πόλη”. Η “επανάσταση” ήταν το κεντρικό σύνθημα της εξέγερσης του περασμένου Οκτώβρη και παραμένει η λέξη κλειδί. Στις 10 Αυγούστου, ο πρωθυπουργός Χάσαν Ντιάμπ παραιτήθηκε, μετά από λιγότερο από 7 μήνες στην θέση του. Παραμένει υπηρεσιακός πρωθυπουργός, με ανοιχτό το παζάρι αν θα γίνουν πρόωρες εκλογές ή θα σχηματιστεί άλλη κυβέρνηση από το ίδιο κοινοβούλιο.


Σιίτες, Σουνίτες, Χριστιανοί Ενωμένοι

Τα διεθνή ΜΜΕ περιγράφουν την εξέγερση στο Λίβανο σαν μια “εξέγερση κατά της διαφθοράς”. Προβάλλουν ιδιαίτερα τις φωτογραφίες των διαδηλωτών που επιτίθενται στη Χεζμπολάχ και στον ηγέτη της, Νασράλα. Σε μερικά από τα ρεπορτάζ λίγο λείπει να περιγραφεί η εξέγερση σαν υπέρ των νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων και υπέρ του Ισραήλ. Η πραγματικότητα είναι πολύ μακριά, αλλά κανείς δεν μπορεί να την περιγράψει αν αποφύγει να μιλήσει για τη σχέση της διαφθοράς στο Λίβανο με την κληρονομιά της αποικιοκρατίας.

Ήδη από την εποχή που ο Λίβανος ελεγχόταν άμεσα από τους Γάλλους, αλλά και μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η χώρα έγινε τυπικά ανεξάρτητη, το πολιτικό σύστημα του Λιβάνου καθοριζόταν από το διαίρει και βασίλευε που βόλευε τις Μεγάλες Δυνάμεις. Οι ισχυροί πίστευαν ότι θα συνεχίσουν να διατηρούν σταθερή την παρουσία τους στο Λίβανο, κρατώντας μια πολύπλοκη ισορροπία μεταξύ των θρησκευτικών και εθνοτικών ομάδων της χώρας. Αντί για σταθερότητα προκάλεσαν έναν 15ετή εμφύλιο ως το 1990. Το σύστημα μετά το 1990 διαιώνισε τη θρησκευτική ταυτότητα ως την βασική πολιτική ταυτότητα της χώρας. Ο Πρόεδρος είναι υποχρεωτικά Χριστιανός, ο πρωθυπουργός Σουνίτης και ο πρόεδρος της Βουλής Σιίτης. Αυτός ο διαχωρισμός αναπαράγεται σε ολόκληρη τη γραφειοκρατία της χώρας, με υπηρεσίες που κάνουν ακριβώς την ίδια δουλειά αλλά σε χριστιανική, σουνίτικη και σιιτική εκδοχή. Δεν μπορούν να γίνουν μεικτοί γάμοι, ούτε καν απογραφή πληθυσμού ώστε να μην καταγραφούν οι αλλαγές που θα αλλάξουν τη μοιρασιά του κρατικού χρήματος και της εξουσίας. Όλο αυτό το παρανοϊκό σύστημα οδήγησε σε μια πολιτική τάξη που παραμένει ολόιδια από τον εμφύλιο μέχρι σήμερα, μιας και οι πολέμαρχοι του εμφύλιου μετατράπηκαν σε ακλόνητους πάτρωνες ολόκληρων τμημάτων του πληθυσμού. Η ίδια κατάσταση επεκτείνεται όχι μόνο στον κρατικό μηχανισμό, αλλά και στο τραπεζικό σύστημα, που ιστορικά ήταν το διαμάντι του λιβανέζικου καπιταλισμού, με τους ίδιους τραπεζίτες να μασάνε κρατικό χρήμα και να ξεπλένουν πετροδολάρια εδώ και 40 χρόνια. Αυτά καταγγέλλει ο κόσμος όταν μιλάει για διαφθορά. Η εξέγερση του Οκτώβρη ξέσπασε κατά της λιτότητας και του πολιτικού συστήματος. Οι τραπεζίτες και οι πολιτικοί φίλοι τους προσπάθησαν να πουν ότι αυτό που ζητάει ο κόσμος είναι “αλλαγές” και άρα περισσότερες ιδιωτικοποιήσεις και άνοιγμα της αγοράς. Αλλά το τέχνασμα δεν έπιασε.

Ο πόλεμος με το Ισραήλ το 2006 ισχυροποίησε τη θέση της Χεζμπολάχ μέσα στον κρατικό μηχανισμό, μιας και υπήρξε η οργάνωση που κατάφερε να κινητοποιήσει και να προστατεύσει τον πληθυσμό, την ώρα που ο λιβανέζικος στρατός δεν μπορούσε να δώσει ούτε μία μάχη και ο πρωθυπουργός έκλαιγε. Αλλά η Χεζμπολάχ, που προέρχεται από την ιστορικά παραγκωνισμένη σιιτική πλειοψηφία της χώρας, αντί να αξιοποιήσει τη δύναμη των από τα κάτω για να βάλει τέλος στο διχαστικό σύστημα, έπιασε όλο και μεγαλύτερες θέσεις μέσα στον κρατικό μηχανισμό και αργότερα αφιερώθηκε στην υπεράσπιση του καθεστώτος Άσαντ στην Συρία. Μετατράπηκε στον κατεξοχήν υπερασπιστή των κυβερνήσεων εθνικής ενότητας (δηλαδή της μοιρασιάς της εξουσίας με όλο το διεφθαρμένο πολιτικό προσωπικό), κατηγορώντας όποιον διαμαρτύρεται σαν πράκτορα του Ισραήλ και των καθεστώτων του Κόλπου που θέλουν να διαλύσουν τον Λίβανο. Έτσι έφτασε να υπερασπίζεται και τις νεοφιλελεύθερες επιθέσεις και τις συμφωνίες με το ΔΝΤ σαν αναγκαία φάρμακα για την “ενότητα της χώρας”.

Ο ξεσηκωμός στο Λίβανο είναι κομμάτι του μεγάλου κύματος της αραβικής άνοιξης που ανέτρεψε καθεστώτα από την Τυνησία ως το Σουδάν και απλώθηκε από την Αλγερία ως το Ιράκ. Είναι η ιστορική αποτυχία των καθεστώτων, η βαθιά οικονομική κρίση που τους ρουφάει όλους προς τον πάτο και η υποχώρηση της αμερικάνικης κυριαρχίας που βρίσκονται πίσω από αυτές τις εξελίξεις. Και ο κόσμος που βγαίνει στο δρόμο, με την ίδια του τη δράση, μέσα από λάθη και δοκιμές, ανακαλύπτει τη δύναμή του.