Ιστορία
Παλαιστίνη: 50 χρόνια από τον “Μαύρο Σεπτέμβρη”

Στις δυο τελευταίες βδομάδες του Σεπτέμβρη του 1970 μια βροχή από οβίδες και σφαίρες και βόμβες ναπάλμ έπεφτε στις παράγκες και τα φτωχόσπιτα των στρατοπέδων που ζούσαν στριμωγμένοι χιλιάδες Παλαιστίνιοι πρόσφυγες. Όμως, αυτή η κόλαση του πυρός δεν ερχόταν, αυτή τη φορά, από τα τανκς, τα κανόνια και τα αεροπλάνα του Ισραήλ. Ερχόταν από τον στρατό του βασιλιά Χουσεΐν της Ιορδανίας και τα στρατόπεδα βρίσκονταν γύρω από την πρωτεύουσα Αμμάν και σε άλλες πόλεις της χώρας. Οι μάχες κράτησαν μέχρι τα τέλη του μήνα, κόστισαν χιλιάδες νεκρούς και έμειναν στη μνήμη των Παλαιστινίων ως ο «Μαύρος Σεπτέμβρης». 

Το κράτος του Ισραήλ είχε θεμελιωθεί το 1948 με την εθνοκάθαρση εκατοντάδων χιλιάδων Παλαιστινίων από τα χωριά και τις πόλεις της ιστορικής Παλαιστίνης. Αυτή η καταστροφή, η Νάκμπα στα αραβικά, δεν ήταν το τέλος. Το κράτος των σιωνιστών εποίκων από τη δεκαετία του ’50 έπαιζε το ρόλο του μαντρόσκυλου των ιμπεριαλιστών της Δύσης στη Μέση Ανατολή. Τον Ιούνη του 1967 στον «πόλεμο των έξι ημερών» ο στρατός του κατέλαβε τη Δυτική Όχθη του Ιορδάνη, τη Λωρίδα της Γάζας, την Ανατολική Ιερουσαλήμ και τα Υψίπεδα του Γκολάν. 

Εκατοντάδες χιλιάδες Παλαιστίνιοι βρέθηκαν σε καθεστώς ισραηλινής κατοχής. Χιλιάδες πήραν, πολλοί ξανά, το δρόμο της προσφυγιάς. Η ήττα των τριών αραβικών στρατών ήταν σημείο καμπής και για το παλαιστινιακό κίνημα αντίστασης και για την Ιορδανία. 

H παλαιστινιακή αντίσταση δεν είχε σταματήσει από τη δεκαετία του 1940. Όμως, από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 μια νέα οργάνωση, η Φατάχ με ηγέτη τον Γιασέρ Αραφάτ άρχισε να κυριαρχεί στο κίνημα. Η στρατηγική της ήταν ο ένοπλος αγώνας ενάντια στο κράτος του Ισραήλ με την ελπίδα ότι επί τέλους τα «αδελφά» αραβικά καθεστώτα θα έκαναν το καθήκον τους. Η Φατάχ κατόρθωσε να θέσει υπό τον έλεγχό της την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) που είχε ιδρύσει το καθεστώς του Νάσερ της Αιγύπτου. 

Φενταγίν

Η ταπεινωτική ήττα των αραβικών στρατών τον Ιούνη του 1967 ενίσχυσε το κύρος των Παλαιστινίων μαχητών, των «φενταγίν», που τα έβαζαν με το πάνοπλο Ισραήλ την ώρα που οι αραβικές πρωτεύουσες έβαζαν την ουρά κάτω από τα σκέλια. Αυτό το κύρος πήρε πελώριες διαστάσεις σε λιγότερο από ένα χρόνο. 

Η ημερομηνία ήταν 21 Μάρτη 1968 και ο τόπος ήταν η κωμόπολη της Ελ-Καράμα στην κεντρική Ιορδανία, πολύ κοντά σε μια γέφυρα προς την κατεχόμενη Δυτική Όχθη. Ο ισραηλινός στρατός εξαπέλυσε μια ισχυρή επίθεση, με 15 χιλιάδες στρατιώτες και δεκάδες άρματα μάχης για να καταστρέψει τη βάση των Παλαιστινίων μαχητών στην πόλη. 

Όμως, αυτή τη φορά, οι Παλαιστίνιοι δεν τήρησαν την κλασσική αντάρτικη τακτική της υποχώρησης μπροστά σε υπέρτερες δυνάμεις. Περίπου 300 μαχητές/τριες στάθηκαν και πολέμησαν σε μια μάχη εκ παρατάξεως. Μονάδες του ιορδανικού στρατού αναγκάστηκαν να εμπλακούν στη μάχη. Οι ισραηλινές μονάδες αποχώρησαν με σοβαρές απώλειες. 

Η λέξη Καράμα σημαίνει «αξιοπρέπεια» στα αραβικά. Ήταν η πρώτη νίκη των αραβικών όπλων, έστω και μικρή, από το 1948. Κι ήταν έργο, ουσιαστικά, των Παλαιστίνιων ανταρτών. Στα στρατόπεδα των προσφύγων χιλιάδες νέοι και νέοι έσπευδαν να ζητήσουν την κατάταξή τους στα ένοπλα τμήματα της Φατάχ και άλλων οργανώσεων όπως το Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. 

Ο βασιλιάς Χουσεΐν της Ιορδανίας προσπάθησε να κερδίσει κι αυτός κύρος από τη νίκη στην Καράμα. Μια γνωστή φωτογραφία της εποχής τον δείχνει να επιθεωρεί ένα κατεστραμμένο ισραηλινό τανκ. Εκεί έκανε και τη δήλωση: «Θα έρθει ο καιρός που θα γίνουμε όλοι φενταγίν». Μόνο αφελείς θα μπορούσαν να πιστέψουν αυτή τη δήλωση. 

Η Ιορδανία ήταν μέχρι το 1946 προτεκτοράτο της Βρετανίας, κι όταν έγινε ανεξάρτητη η βασιλική οικογένεια συνέχισε να στηρίζεται στη βρετανική βοήθεια. Μέχρι το 1956 επικεφαλής του ιορδανικού στρατού ήταν ο στρατηγός σερ Τζον Μπέγκετ Γκλαμπ, γνωστός ως Γκλαμπ Πασά. Οι μεγάλοι γαιοκτήμονες, οι καπιταλιστές και οι στρατηγοί ήταν τα στηρίγματα του Χουσεΐν. 

Κι όλοι αυτοί ένιωθαν ότι απειλούνται από την ανάπτυξη της παλαιστινιακής αντίστασης στην επικράτειά τους. Ουσιαστικά η PLO και οι οργανώσεις της ασκούσαν ντε φάκτο έλεγχο όχι μόνο στα στρατόπεδα των Παλαιστίνιων προσφύγων αλλά και σε πόλεις και χωριά στη βόρεια Ιορδανία και το ίδιο το Αμμάν. Στον διεθνή τύπο γινόταν λόγος για το «κράτος εν κράτει» και την «ανομία» των παλαιστινιακών οργανώσεων στην Ιορδανία. 

Στην πραγματικότητα, η Παλαιστινιακή Αντίσταση γινόταν η πυροδότης ενός κινήματος ενάντια στην κυβέρνηση και την άρχουσα τάξη. Άλλωστε, ένα μεγάλο τμήμα του ιορδανικού πληθυσμού ήταν παλαιστινιακής καταγωγής. Οι οργανώσεις της Αριστεράς, όπως το Λαϊκό και το Δημοκρατικό Μέτωπο, άρχισαν να βάζουν το πραγματικό ζήτημα με το σύνθημα: «Όλη η Εξουσία στην Αντίσταση!». 

Για την κεντρική ηγεσία της Φατάχ μια τέτοια προοπτική ήταν ανάθεμα. Επέμενε στην αρχή της «μη-ανάμιξης στις εσωτερικές υποθέσεις» των αραβικών καθεστώτων. Πίστευε ότι οι ταξικές διαφορές στους Παλαιστίνιους και τους Άραβες έπρεπε να παραμεριστούν μπροστά στον εθνικό στόχο της Παλαιστίνης. Ήθελε ένα κίνημα που θα πίεζε τους Άραβες ηγέτες να αντιμετωπίσουν το Ισραήλ. Οι «Άραβες ηγέτες», δηλαδή οι άρχουσες τάξεις, δεν είχαν βέβαια τις ίδιες προτεραιότητες. 

Συγκρούσεις

Τον Φεβρουάριο του 1970, ύστερα από μια επίσκεψη στον Αμερικανό πρόεδρο Νίξον και τον Αιγύπτιο πρόεδρο Νάσερ, ο Χουσεΐν ανακοίνωσε ότι απαγορεύει τη δράση όλων των παλαιστινιακών οργανώσεων. Ένοπλες συγκρούσεις με 300 περίπου νεκρούς ξέσπασαν στους δρόμους του Αμμάν μεταξύ των δυνάμεων ασφαλείας της χώρας και παλαιστίνιων μαχητών.

Τελικά, κάτω από την πίεση των δικών της μαχητών, την απαίτηση των αριστερών οργανώσεων στην PLO αλλά και τις επιθέσεις του ιορδανικού κράτους που εντείνονταν -ανάμεσα στο Φλεβάρη και τον Ιούνη του 1970 πάνω από 1.000 άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους- η Φατάχ αναγκάστηκε να δράσει. Στις αρχές Σεπτέμβρη κάλεσε γενική απεργία με αίτημα μία λαϊκή συντακτική συνέλευση η οποία θα επέλεγε νέα κυβέρνηση με παλαιστίνιους αντιπροσώπους. 

Στις 15 Σεπτέμβρη, ο βασιλιάς Χουσεΐν απάντησε κηρύσσοντας στρατιωτικό νόμο. Την επόμενη ημέρα, ο στρατός επιτέθηκε στο αρχηγείο της PLO στο Αμμάν και σε παλαιστινιακά στρατόπεδα σε πολλές πόλεις της χώρας. Ο Αραφάτ δήλωσε τότε πως «Η Παλαιστινιακή επανάσταση θα πολεμήσει για να υπερασπίσει τον εαυτό της μέχρι τέλος -μέχρι η φασιστική στρατιωτική κυβέρνηση να ανατραπεί». 

Ήταν, όμως, πολύ αργά. Παρά τη σφοδρή αντίσταση, ο ιορδανικός στρατός δολοφόνησε χιλιάδες Παλαιστίνιους και κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος των παλαιστινιακών υποδομών. Οι ιορδανικές πηγές αναφέρουν 3.400 παλαιστίνιους νεκρούς στις δέκα μέρες που κράτησε η σφαγή, οι παλαιστινιακές ανεβάζουν τον αριθμό στους 10.000, κύρια αμάχους.

Η παλαιστινιακή ηγεσία περίμενε ότι τουλάχιστον τα «προοδευτικά» αραβικά καθεστώτα θα βοηθούσαν. Το συριακό καθεστώς έστειλε μονάδες τανκ που αποσύρθηκαν μετά από μερικές αψιμαχίες μιας και δεν είχαν καν αεροπορική κάλυψη. Ο Χαφέζ Αλ Άσαντ, ο μπαμπάς του Μπασίρ που κυβερνάει σήμερα την Συρία, ως αρχηγός της αεροπορίας αρνήθηκε να στείλει αεροπλάνα. Οι ιρακινές δυνάμεις που στάθμευαν στην Ιορδανία έμειναν αμέτοχες. Ο Νάσερ, ο «ηγέτης της αραβικής επανάστασης» όπως αυτοαποκαλείτο και υποτιθέμενος προστάτης των Παλαιστινίων, έμεινε κι αυτός άπραγος.

Αντίθετα, ο Χουσεΐν είχε πλουσιοπάροχη βοήθεια. Ο αμερικάνικος Έκτος Στόλος κινητοποιήθηκε για «ασκήσεις», μονάδες πεζοναυτών μπήκαν σε ετοιμότητα σε αμερικάνικες βάσεις στη Μεσόγειο, αμερικάνικα όπλα και χρήματα -και, σύμφωνα με παλαιστινιακές καταγγελίες, και ισραηλινά- άρχισαν να καταφθάνουν για να τον στηρίξουν. 

Στις 27 Σεπτέμβρη, σε μία συνάντηση του Αραβικού Συνδέσμου στην Αίγυπτο, Αραφάτ και Χουσεΐν συμφώνησαν να λήξουν τη διαμάχη. Λίγες ώρες μετά, ο Νάσερ, που επέβλεπε τη συμφωνία, πέθανε από ανακοπή. Ο Χουσεΐν άρπαξε την ευκαιρία για να συνεχίσει την επίθεσή του και οι δυνάμεις του κυνήγησαν την PLO από πολλές περιοχές του Αμμάν και άλλων πόλεων. 

Τους επόμενους μήνες χρησιμοποίησε τανκς, αεροπλάνα και βαρύ πυροβολικό για να σπρώξει τους Παλαιστίνιους στο νότιο τμήμα της χώρας. Το τελικό χτύπημα ήρθε τον Ιούλη του 1971, κατά τη διάρκεια του οποίου σκοτώθηκαν 3000 Παλαιστίνιοι. Ο Αραφάτ και οι δυνάμεις του εγκατέλειψαν τη χώρα μεταφέροντας την επιχειρησιακή τους βάση στον Λίβανο.

Ο Μαύρος Σεπτέμβρης τέλειωσε με το ξερίζωμα της Παλαιστινιακής Αντίστασης στην Ιορδανία. Η ηγεσία της έβγαλε το πιο λάθος συμπέρασμα: ότι οι Παλαιστίνιοι δεν πρέπει ποτέ ξανά να απειλήσουν την σταθερότητα των αραβικών κρατών. Κι άρχισε να ελπίζει ότι θα διαπραγματευτεί με το Ισραήλ και τους «συμμάχους» της τη δημιουργία ενός μίνι παλαιστινιακού κράτους. Αυτός ο δρόμος έχει αποδειχτεί αδιέξοδο στρωμένο με συμβιβασμούς και άφθονο παλαιστινιακό αίμα. 

Πενήντα χρόνια μετά, μόνο η επανάσταση των αράβων εργατών -ιδιαίτερα στην Αίγυπτο, την πιο δυνατή χώρα στην περιοχή- μπορεί να απελευθερώσει την Παλαιστίνη και όλες τις άλλες χώρες από τον ιμπεριαλισμό. Ένα από τα συνθήματα της αιγυπτιακής επαναστατικής αριστεράς στις αρχές της δεκαετίας του 2000, στις διαδηλώσεις αλληλεγγύης στην Παλαιστινιακή Ιντιφάντα, ήταν: «Ο δρόμος για την Ιερουσαλήμ περνάει από το Κάϊρο». Γίνεται ξανά επίκαιρο σήμερα.