Οικονομία και πολιτική
Προσχέδιο προϋπολογισμού 2021: Τύφλα νά ‘χουν τα Μνημόνια

Το προσχέδιο του προϋπολογισμού του 2021 που κατέθεσε τη Δευτέρα στη Βουλή η κυβέρνηση είναι μια πρόκληση για την εργατική τάξη και τους φτωχούς. Την ίδια ώρα που η πανδημία απλώνεται σαρώνοντας θέσεις εργασίας, εισοδήματα και ζωές και η παγκόσμια οικονομία βυθίζεται σε έναν επικίνδυνο κύκλο αποπληθωρισμού η κυβέρνηση καταθέτει ένα ακραίο νεοφιλελεύθερο σχέδιο μηδενισμού (σχεδόν) των πρωτογενών ελλειμμάτων.

Με βάση τις ίδιες τις (ελάχιστα αξιόπιστες) προβλέψεις του υπουργείου Οικονομικών η χρονιά που διανύουμε θα κλείσει με όλους τους δείκτες της οικονομίας βαθιά στο κόκκινο. Το ΑΕΠ θα συρρικνωθεί κατά 8,3% του ΑΕΠ σε σταθερές τιμές ή κατά 8,9% αν λάβουμε υπ' όψιν μας τον αποπληθωρισμό (τη μείωση της τιμής των προϊόντων) σε πραγματικές τιμές. Το δημόσιο έλλειμμα (να θυμίσουμε ότι με βάση τις μνημονιακές ρυθμίσεις και τον προϋπολογισμό του 2020 θα είχαμε πρωτογενές πλεόνασμα μεγαλύτερο από 3,5% του ΑΕΠ) θα φτάσει στο 6,2%. Η ανεργία -που μειωνόταν αργά αλλά σταθερά από το 2013 μέχρι το 2019- θα κλείσει στις 31 Δεκέμβρη στο 17,9%. 

Φόροι

Ο βασικός στόχος του νέου προϋπολογισμού είναι η επιστροφή των ελλειμμάτων σε “βιώσιμα” επίπεδα. Το προσχέδιο είναι μεν γεμάτο από αεροπλανικές προβλέψεις (που κινούνται στα όρια της επιστημονικής φαντασίας) για το 2021. Παρόλα αυτά η κυβέρνηση δεν τόλμησε να μιλήσει για πρωτογενές πλεόνασμα στη χρονιά που μας έρχεται. Η πρόβλεψή της είναι ότι το 2021 θα κλείσει με ένα μικρό έλλειμμα 1%. Δηλαδή θα κάνει ένα απότομο άλμα 5,2 ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε μια και μοναδική χρονιά. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης την σκληρή τετραετία 2010 – 2014 το έλλειμμα έπεφτε με ρυθμούς 2,5 ποσοστιαίων μονάδων το χρόνο. Τα μνημόνια θα μοιάζουν με “απλές οδοντόκρεμες” με βάση τους σχεδιασμούς του Μητσοτάκη και του Σταϊκούρα.

Ο πρώτος και κύριος λόγος που έστειλε το έλλειμμα στο ύψη (στο 6,2% του ΑΕΠ με βάση τις εκτιμήσεις της κυβέρνησης) είναι η βύθιση των δημοσίων εσόδων. “Το 2020”, γράφει η Καθημερινή (Κυριακή 4/10/2020) “θα καταγραφεί η μεγαλύτερη βουτιά στα φορολογικά έσοδα των τελευταίων 14 ετών... Με τις αναστολές πληρωμών, τις μειώσεις της προκαταβολής, το lockdown και την καθίζηση του τουρισμού, τα φορολογικά έσοδα φέτος αναμένεται να βουτήξουν στα 44 δισ. ευρώ έναντι στόχου 52 δισ. ευρώ για φέτος...”.

Ο στόχος της κυβέρνησης είναι να αντιστρέψει αυτή την εικόνα μέσα στο 2021: “Τα καθαρά έσοδα του Κρατικού Προϋπολογισμού, σε δημοσιονομική βάση, προβλέπεται να διαμορφωθούν στα 53.705 εκατομμύρια” (Προσχέδιο, σελ 42). Οι κύριες πηγές αυτής της θεαματικής “βελτίωσης” είναι τα έσοδα από τους φόρους κατανάλωσης και τη φορολογία εισοδήματος. “Η προσδοκώμενη αύξηση των φορολογικών εσόδων το 2021 (σε σύγκριση με το 2020) κατά 6-7 δισεκατομμύρια θα είναι η μεγαλύτερη που έχει σημειωθεί τα τελευταία 20 χρόνια”, συνεχίζει η Καθημερινή.

“Άμπρα κατάμπρα”

Τον περασμένο Απρίλιο το “σενάριο βάσης” του Προγράμματος Σταθερότητας του Σταϊκούρα προέβλεπε πτώση του ΑΕΠ κατά  4,7% μέσα στο 2020, σχεδόν 50% μικρότερη από τις τότε εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και των άλλων διεθνών οργανισμών. Για να καλύψει τη διαφορά αυτή το Υπουργείο Οικονομικών είχε συμπεριλάβει στο Πρόγραμμα Σταθερότητας και ένα δυσμενές, “εναλλακτικό” σενάριο που προέβλεπε πτώση (αν όλα πάνε στραβά, που δεν θα πήγαιναν) 7,8%. Αντί να παραδεχτεί την αποτυχία του ο Σταϊκούρας κομπάζει τώρα  ότι το 8,1% είναι “πολύ κοντά” στο 7,8% και σε κάθε περίπτωση καλύτερο από τις επιδόσεις των περισσοτέρων χωρών της Ευρωζώνης. 

Το προσχέδιο του προϋπολογισμού δεν είναι απλά και μόνο ταξικά ανάλγητο: είναι και ολοκληρωτικά αναξιόπιστο. Η κυβέρνηση έχει υποσχεθεί να μειώσει το 2021 τους φορολογικούς συντελεστές. Το προσχέδιο έχει να λύσει έναν δυσεπίλυτο γρίφο, γράφει η Καθημερινή: “να αυξηθούν τα φορολογικά έσοδα κατά 6-7 δις παρά τη βαριά κληρονομιά που θα αφήσει το 2020... και τις μειώσεις των φορολογικών συντελεστών...”. Η λύση που βρήκε ο Σταϊκούρας ανήκει στο χώρο της μαγείας:  η οικονομία θα ανακάμψει με γρήγορους ρυθμούς μέσα στο 2021. Ο τουρισμός θα ανακτήσει το μεγαλύτερο μέρος των επισκεπτών του. Ο ιδιωτικός τομέας θα προχωρήσει σε ένα δυναμικό κύκλο επενδύσεων. Και ζήσαμε εμείς καλά και αυτοί καλύτερα.

Εκτός από την καθαρή (όχι και τόσο επιστημονική) φαντασία το σενάριο αυτό στηρίζεται στα χρήματα που θα εισρεύσουν στην Ελλάδα από το πρόγραμμα “Next Generation EU” της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, της προέδρου της Κομισιόν. Αλλά ακόμα και αν εκταμιευθούν όλα αυτά τα ποσά (ένα μεγάλο αν, αφού συνοδεύονται από όρους και μέτρα μνημονιακού τύπου) είναι πολύ αμφίβολο ότι θα μπορέσουν να αντισταθμίσουν τις συνέπειες της παγκόσμιας ύφεσης που έχει χτυπήσει τον πλανήτη -για να μην πούμε για τις συνέπειες μιας πανδημίας της οποίας το τέλος δεν φαίνεται ακόμα στον ορίζοντα.