Η Αριστερά
Το αρχείο της Εργατικής Πρωτοπορίας: Πανόραμα από τις μάχες του κινήματος 1977-1983

Απρίλης 1978

Σεπτέμβρης 1978, Μάης 1979, Δεκέμβρης 1979

 

Στο διαδίκτυο, στη διεύθυνση sekonline.gr, μπορείτε να βρείτε πλέον ψηφιοποιημένο ένα πολύτιμο αρχειακό υλικό, τα 50 φύλλα της εφημερίδας Εργατική Πρωτοπορία. Η Εργατική Πρωτοπορία ήταν η εφημερίδα της Οργάνωσης Σοσιαλιστική Επανάσταση (ΟΣΕ), της οργάνωσης από την οποία προήλθε το ΣΕΚ, την περίοδο από το 1977 μέχρι το 1983. 

Η ψηφιοποίησή της Eργατικής Πρωτοπορίας έρχεται να συμπληρώσει αυτές των εφημερίδων «Μαμή» και «Αγωνιστική Πορεία» που προηγούνται χρονικά και του περιοδικού «Μαμή» που την ακολουθεί - και επίσης μπορείτε να βρείτε στο sekonline.gr. Mαζί με τις εκδόσεις του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου «Οι ρίζες της επαναστατικής αριστεράς στην Ελλάδα: επιλογή από τα κείμενα της Οργάνωσης Σοσιαλιστική Επανάσταση 1972-74» και «Επανάσταση νο7 χειμώνας 1970-71», οι ψηφιοποιημένες εφημερίδες δίνουν μια πλούσια εικόνα για τις πολιτικές, ιδεολογικές και κινηματικές μάχες, μιας περιόδου που ξεκινάει απο τη δικτατορία, περνάει από τη Μεταπολίτευση και φτάνει στις αρχές της δεκαετίας του ’80 και τα πρώτα χρόνια της κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ. 

Ο Πάνος Γκαργκάνας, περιγράφει το πλαίσιο μέσα στο οποίο ξεκίνησε η έκδοση της Εργατικής Πρωτοπορίας:  

Τον Απρίλη του 1977, οπότε και ξεκινάει η έκδοση της εφημερίδας ήταν η χρονιά που έγιναν, τον Νοέμβρη, οι δεύτερες εκλογές μετά την μεταπολίτευση. Η Νέα Δημοκρατία του  Κωνσταντίνου Καραμανλή κέρδισε τις εκλογές αλλά προσγειώθηκε από το σαρωτικό 54,3% το 1971 στο 41,8% το 1977. Ήταν ένα καθαρό σημάδι ότι ξεκινούσε η τελική ευθεία προς τη μεγάλη ήττα που ήρθε το 1981 με την επικρατηση του ΠΑΣΟΚ. Η ΝΔ σχημάτισε κυβέρνηση και έβαλε μπροστά μια σειρά απο επιθέσεις στο κίνημα της μεταπολίτευσης ενισχυμένη και από την ακροδεξιά καθώς στις εκλογές του 1977 υπήρχε ξεχωριστό κατέβασμα των χουντικών που είχαν πάρει 6,8% και μετά τις εκλογές διάφοροι από αυτούς περάσανε στη Νέα Δημοκρατία.

Οι επιθέσεις μετατράπηκαν σε κινηματικές μάχες, κόντρα στις απόπειρες καταστολής με κορυφαία τη μάχη ενάντια στην σκευωρία σε βάρος του Γιάννη Σερίφη, μια μεγαλη καμπάνια που κερδήθηκε. Μάχες κόντρα στην επίθεση στα πανεπιστήμια με την επιστροφή του φοιτητικού κινήματος και των καταλήψεων το 1979-80, το κίνημα της νεολαίας στο στρατό, σε μια περιοδο που η θητεία ήταν γύρω στα δύο χρόνια με βασικό σύνθημα «Στο στρατό 12μηνη θητεία, συνδικαλισμό». Και βέβαια ήταν οι απεργίες. Μπορεί να είχε υποχωρήσει το πρώτο κύμα της μεταπολίτευσης αλλά η εργατικη τάξη συνέχισε να κάνει απεργίες και καταλήψεις. 

Οι μάχες ήταν και πολιτικές και ιδεολογικές. Υπήρχε η συζήτηση μέσα στην αριστερά, το ΚΚΕ και το ΚΚΕ Εσωτερικού, για το πως αντιμετωπίζει κανεις το ανερχόμενο ΠΑΣΟΚ. Το μεν ΚΚΕεσ, όπως και άλλα κόμματα του ευρωκομμουνισμού, περιθωριοποιήθηκε τότε από το ρεύμα της σοσιαλδημοκρατίας γιατί η στρατηγική του «δημοκρατικού δρόμου» προς τον σοσιαλισμό, ήταν παραδοσιακά σοσιαλδημοκρατική επιλογή, που πλέον κάλυπτε το ΠΑΣΟΚ. Η ηγεσία του ΚΚΕ αρχικά εκτιμούσε ότι το ΠΑΣΟΚ ήταν κόμμα «μικροαστικού σοσιαλισμού» και όπως όλα τα μικροαστικά φαινόμενα θα ήταν παροδικό και ασταθές, και έτσι μια συνεργασία μαζί του θα άφηνε το ΚΚΕ ως κληρονόμο αυτού του χώρου. Αυτο δεν συνέβη. Εμείς τονίζαμε οτι το ΠΑΣΟΚ είναι κόμμα σοσιαλδημοκρατίας όπως είχε αναλύσει ο Λένιν τα κόμματα της Δεύτερης Διεθνούς, δηλαδή κόμμα αστικό-εργατικό, με πρόγραμμα και ηγεσία αστική που πατάει πάνω σε μια εργατική βάση, χάρη στον έλεγχο της συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας.   

Αλλά η ολοένα και αυξανόμενη επιρροή του κοινοβουλευτικού δρόμου προς την «αλλαγή» και το σοσιαλισμό είχε αρχίσει να μετατρέπεται σε κρίση και για την επαναστατική αριστερά του Πολυτεχνείου και της μεταπολίτευσης. Οι μεγάλες μαοϊκές οργανώσεις βρίσκονταν σε υποχώρηση, εμφανίζονταν τα ρεύματα της αυτονομίας και ανοίγαν οι κόντρες πάνω στο ερώτημα “και τώρα που πάμε;”. Μέσα απο τις στήλες της Εργατικής Πρωτοπορίας επιμέναμε ότι οι απαντήσεις βρίσκονται στον επαναστατικό μαρξισμό και δίναμε τη μάχη για να συνεχίσει να υπάρχει η επαναστατική αριστερά σαν ανεξάρτητο ρεύμα. 

Στην πράξη κάναμε την προσπάθεια η εφημερίδα να διακινηθεί στα εργοστάσια και τους χώρους εργασίας που συνεχίζαν να κάνουν απεργίες και καταλήψεις, χώρους που η επαναστατικη αριστερά τους είχε ξεχάσει, ενώ το ΠΑΣΟΚ έπαιρνε τον έλεγχο των σωματείων.

Όταν πια περάσαμε στα πρώτα χρόνια της “αλλαγής”, με το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση, η κρίση στην επαναστατική αριστερά βάθυνε ακόμη περισσότερο. Ολόκληρα κομμάτια της πέρασαν σε αυτό, ο ΜΛ χώρος διασπάστηκε και ένα άλλο κομμάτι αποχαιρέτησε την εργατική τάξη  αναζητώντας νέα υποκείμενα αλλαγής, την αυτονομία των κινημάτων, οικολογικών, γυναικείων, νεολαιίστικων κλπ. 

Μέσα σε αυτήν την περίοδο, τον Νοέμβρη του 1983, η έκδοση του περιοδικού «Μαμή» ήρθε να τονίσει την έντονη ανάγκη ενός ιδεολογικού ξεκαθαρίσματος χωρίς αυτό να σημαίνει εγκατάλειψη των εργατικών μαχών που σιγά-σιγά άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους. Το 1983 κυκλοφορεί η Εργατική Αλληλεγγύη, αρχικά σαν ένα εργατικό δελτίο, την περίοδο που η Εργατική Πρωτοπορία εκδίδει τα τελευταία φύλλα της.

Η κλιμάκωση των εργατικών αγώνων απέναντι στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 σήμανε την μετατροπή της Εργατικής Αλληλεγγύης απο εργατικό δελτίο σε μηνιάτικη επαναστατική εφημερίδα. Το ίδιο το ονομά ήταν μια αναφορά όχι μόνο στην εφημερίδα του Μπεναρόγια (Σολιδαριδάδ Ομπραδέρα -Εργατική Αλληλεγγύη) αλλά κυρίως στην “Αλληλεγγύη” της πολωνικής εξέγερσης που είχε γίνει σύμβολο αντίστασης - είχε προηγηθεί και η κοινή πρωτοβουλία συντροφων-ισσών με το περιοδικό “Αλληλεγγύη” για την Πολωνία».

Οκτώβρης 1981, Μάρτης 1980, Νοέμβρης 1982

 

Ιούλης 1979, Ιούνης 1980

 

Γενάρης 1982, Καλοκαίρι 1983


Ξεφυλλίζοντας κανείς τις σελίδες της Εργατικής Πρωτοπορίας μπορεί να αποκτήσει μια πλήρη εικόνα της περιόδου λίγο πριν και λίγο μετά την «αλλαγή», τη συντριπτική ήττα της δεξιάς στις εκλογές του 1981 που αποτέλεσε την αφετηρία μιας σειράς κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ.

Σε αντίθεση με την εικόνα που θέλει την αλλαγή να έρχεται από τα πάνω, στα άρθρα και τα ρεπορτάζ της εφημερίδας μπορεί να βρει κανείς πλούσια γεγονότα, μεγάλες και γνωστές αλλά και πολλές ξεχασμένες σήμερα πτυχές του πραγματικού φορέα αυτής της ανατροπής: Του εργατικού και νεολαιίστικου κινήματος αλλά και της πλούσιας συζήτησης που υπήρχε μέσα στην αριστερά για το με ποια στρατηγική και με ποιες τακτικές θα αλλάξουν πραγματικά τα πράγματα.

Πτυχές που παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρες γιατί αποτελούν επεισόδια και κρίκους μιας σειράς μαχών που εξακολουθούν να παραμένουν ανοιχτές μέχρι και σήμερα: Για τις κατακτήσεις του εργατικού κινήματος που κερδήθηκαν τότε και βρίσκονται ξανά στο στόχαστρο, για τους ελληνοτουρκικούς ανταγωνισμούς και την στρατιωτική θητεία, για το πως απαντάς στην κρατική τρομοκρατία, για τους αγώνες ενάντια στη γυναικεία καταπίεση, για την υπεράσπιση του περιβάλλοντος, τους ανταγωνισμούς στη Μέση Ανατολή και τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις.     

Το πρώτο φύλλο της Εργατικής Πρωτοπορίας, τον Απρίλη του 1977 καλεί στη συγκέντρωση της Πρωτομαγιάς με στο σύνθημα «Όχι στην λιτότητα-κάτω η τρομοκρατία» και άρθρα που αφορούν απεργίες στα εργοστάσια του Μποδοσάκη, την AEG, τους μεταλλωρύχους ενάντια στην κυβέρνηση Καραμανλή, ενώ το τρίτο δίνει την εικόνα της μεγάλης μάχης ενάντια στον αντεργατικό νόμο 330 που έμεινε στα χαρτιά. Στο φύλλο νο5 κάτω από τον τίτλο «τα αφεντικά σκοτώνουν, η κυβέρνηση τους καλύπτει» ανοίγει το ζήτημα των εργατικών «ατυχημάτων» που τον Ιούλη της ίδιας χρονιάς μετράει 60 νεκρούς μέσα σε ένα μήνα!

«Όχι στην πολιτική της μη ρήξης» είναι ο τίτλος στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας νο11 του Δεκεμβρίου του 1977, ένα μήνα μετά από τη δεύτερη και πιο αδύναμη εκλογή Καραμανλή - μια αναφορά στην απόφαση ΠΑΣΟΚ-ΚΚΕ «να μην ακολουθήσουν την κυβέρνηση στο δρόμο της σύγκρουσης». Ήταν η αφετηρία της πολιτικής που περίμενε να πέσει η ΝΔ σαν «ώριμο φρούτο». 

Στις μέσα σελίδες, υπάρχει η καταγγελία ότι ο αγωνιστής εργάτης Γιάννης Σερίφης, απεργός στην AEG στοχοποιείται σαν «τρομοκράτης» από την κυβέρνηση. «Λεφτά για τους εργάτες και όχι για τους στρατοκράτες» είναι το πρωτοσέλιδο του φύλλου νο14 που καλεί σε συγκέντρωση για την απελευθέρωση του Γιάννη Σερίφη.

Αφιερωμένη στα 10 χρόνια από τον Μάη του ’68 είναι η Εργατική Πρωτοπορία νο17. Τον Σεπτέμβρη του 1978 ξεκινάει ο αγώνας του φοιτητικού κινήματος: «Πάλη ενάντια στο νόμο πλαίσιο, πάλη ενάντια στο αστικό πανεπιστήμιο». «Ιράν, η εξουσία στους εργάτες, ζήτω η περσική επανάσταση» είναι το κέντρο της εφημερίδας τον Γενάρη του 1979, όταν ο Σάχης εγκαταλείπει πανικόβλητος τη χώρα και η δικτατορία του καταρρέει. «Όχι στον άδικο πόλεμο Κίνας-Βιετνάμ» είναι το οπισθόφυλλο του επόμενου μήνα που αναλύει την κρατικοκαπιταλιστική λογική που διέπει τα καθεστώτα.

«Όχι στην ΕΟΚ της ανεργίας και της τρομοκρατίας, για μια ταξική και διεθνιστική απάντηση στην ένταξη» είναι το κέντρο της εφημερίδας τον Μάη του 1979 τη χρονιά της ένταξης ενώ ήδη έχει ανοίξει η πάλη ενάντια στον παραλογισμό της «ειρηνικής» πυρηνικής ενέργειας -«Όχι στα πυρηνικά εργοστάσια»- που λίγα χρόνια αργότερα θα οδηγήσει στο Τσέρνομπιλ.  

Στο φύλλο του Νοέμβρη του 1979 φιλοξενείται συνέντευξη με τον Οτέλο ντε Καρβάλιο, έναν από τους ηγέτες της Πορτογαλικής Επανάστασης του 1974 αλλά και ένα δισέλιδο για την κρίση της διεθνούς επαναστατικής αριστεράς, μετά από μια μεγάλη διεθνή συνάντηση στο Παρίσι, στην οποία απο την Ελλάδα συμμετέχουν η ΟΣΕ και η Κ.Ο Μαχητής. 

«Καταλήψεις-διαδηλώσεις, πρώτο ράγισμα στο κλίμα εθνικής ενότητας» είναι το πρωτοσέλιδο του φύλλου που είναι αφιερωμένο στην φοιτητικές καταλήψεις του 1979, τις πρώτες μετά το Πολυτεχνείο, ενώ στο οπισθοσέλιδο καταγγέλλεται η ρωσική επέμβαση στο Αφγανιστάν. 

Η «Συζήτηση με τους Ιρακινούς εργάτες της βιομηχανίας ΕΛΣΑ», ο αγώνας των γυναικών στις φυλακές Κορυδαλλού και η πάλη ενάντια στην όξυνση της κυβερνητικής τρομοκρατίας είναι κάποια από τα άρθρα στα φύλλα της Εργατικής Πρωτοπορίας που ανοίγουν τη νέα δεκαετία. 

«Έξω οι χαβούζες από τις συνοικίες» είναι ο επίκαιρος τίτλος του πρωτοσέλιδου τον Ιούνη του 1980. Στις μέσα σελίδες: «Ολυμπισμός πάντα στην υπηρεσία των αφεντικών» για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Μόσχας το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς. Το πανό των φοιτητών της ΑΣΟΕΕ με σύνθημα «Τούρκοι εργάτες αδέλφια μας» κοσμεί το πρωτοσέλιδο τον Οκτώβρη. «Το ήπιο κλιμα είναι δολοφονική τρομοκρατία» καταγγελλει το φύλλο του Νοέμβρη αμέσως μετά την αιματηρή καταστολή της Πορείας του Πολυτεχνείου και την δολοφονία Κουμή-Κανελλοπούλου (που παρουσιάστηκε εκτενώς στο περασμένο φύλλο της Εργατική Αλληλεγγύης). 

Αφιερωμένο στην εξέγερση της Αλληλεγγύης είναι σχεδόν ολόκληρο το φύλλο του Μαΐου του 1981 με αποκλειστικές συνεντευξεις από την περιοδεία στα εργοστάσια και τα ορυχεία της Πολωνίας. «Οι σοσιαλιστές νίκησαν στις εκλογές, ο σοσιαλισμός πότε θα νικήσει;» είναι το ερώτημα που θέτει το πρωτοσέλιδο του Οκτώβρη του 1981. 

«Η νεολαία μέσα κι έξω από τους στρατώνες ανοίγει το θέμα: Στρατός» διαβάζουμε τον Μάρτη του 1982 ενώ συγκλονίζει η φωτογραφια με τους φαντάρους και τους ναύτες της Επιτροπής για τον Στρατό στην Πορεία του Πολυτεχνείου το 1982. Στο εσωτερικό πολλές σελίδες αφιερωμένες στο θέμα αλλά και ανταπόκριση από την απεργία των εργαζομένων του ΗΛΠΑΠ καθώς, η εργατική τάξη αρχίζει να ζεσταίνει ξανά τις μηχανές. 

«Όλη η Ελλάδα μια απέραντη προβληματική» είναι ο τίτλος για τους αγώνες που αρχίζουν να ξαναβγαίνουν στα εργοστάσια και παρουσιάζονται απο τις στήλες του φύλλου τον Απρίλη του 1983 μαζί με την παρουσιαση του «δελτίου της ομάδας Εργατική Αλληλεγγύη για την εργατική αυτοδιαχείριση» ενώ το καλοκαίρι του 1983, το τελευταίο τεύχος της Εργατικής Πρωτοπορίας είναι γεμάτο από τις εικόνες του εργατικού ξεσπάσματος εκείνης της χρονιάς που αποτέλεσε καμπή για το εργατικό κίνημα που θα θέριευε ξανά δύο χρόνια αργότερα. 

Μάης 1978

 

Φλεβάρης 1983