Πολιτισμός
Εύα Κοταμανίδου: 1936-2020 - Ανατρεπτική γυναίκα και ηθοποιός

Εύα Κοταμανίδου

Αν υποθέσουμε ότι από κάθε ρόλο που παίζουν οι ηθοποιοί όλο και κάτι μένει μέσα τους σαν να είναι δικό τους, οι ρόλοι που έπαιξε η Εύα Κοταμανίδου, η οποία έφυγε από τη ζωή πριν λίγες ημέρες, άφησαν τη σφραγίδα της αγωνίστριας, της αντιστασιακής, της ανατρεπτικής γυναίκας. Ίσως επειδή αυτοί οι ρόλοι της ταίριαζαν. Ίσως επειδή αυτά που έζησε η Ηλέκτρα του “Θίασου” του Αγγελόπουλου, από το 1939 έως το 1952, τα θυμάται και η Εύα σαν παιδί. Όταν ήρθαν οι γονείς της από τον Πόντο και εγκαταστάθηκαν στη Νέα Φιλαδέλφεια. 

Αξίζει να δούμε ένα μικρό κομμάτι από το μνημειώδη μονόλογο των Δεκεμβριανών που έλεγε στον Θίασο του Αγγελόπουλου: 

“Φύγαν οι Γερμανοί, φθινόπωρο του 44, τον Οκτώβρη... μπήκαν στην Αθήνα οι Εγγλέζοι του στρατηγού Σκόμπι. Έγινε και η πρώτη κυβέρνηση εθνικής ενότητας του Παπανδρέου. Γινόντουσαν συγκεντρώσεις. Υπήρχε ενθουσιασμός γιατί όλος ο κόσμος είχε πιστέψει στην Απελευθέρωση. Γιατί έδωσε. Ό,τι ήταν να δώσει το είχε δώσει. Και πίστεψε ακόμα και στις συμμαχίες και στους συμμάχους. Έτσι που όταν ήρθε η διαφωνία τότε με το τελεσίγραφο του Σκόμπι για τη διάλυση των ανταρτών, την παραίτηση των υπουργών της αριστεράς που ακολούθησε και τους φασίστες συνεργάτες των χιτλερικών ελεύθερους και οπλισμένους ξανά από τον Σκόμπι νιώσαμε να μας προδίδουν. 

Μας ειδοποίησαν να κατέβουμε στη διαδήλωση. Κι αν σας πω όχι επειδή μας ειδοποίησαν. Θαρρείς κι ο κόσμος κατέβηκε μόνος του. Όμως οι Άγγλοι αυτό προετοίμαζαν. Θέλαν την ένοπλη σύγκρουση. Αλλά εμείς δεν ξέραμε. Κατέβηκε ο κόσμος με σημαίες, με συγκίνηση, φωνάζοντας. Εκείνο το χτύπημα, εκείνη την ημέρα Κυριακή 3 Δεκέμβρη μας ξάφνιασε. Πολύς κόσμος είχε κατέβει με τα παιδιά του. Τόσο δεν το περίμενε...”. 

Σκοτώθηκαν εκείνη την ημέρα 28 άτομα. Η Μάχη της Αθήνας είχε αρχίσει. 33 μέρες κράτησε. Σε αυτά τα γεγονότα που εξιστορεί σε αυτό το μονόλογο η Εύα Κοταμανίδου θα ήταν τότε περίπου 10 χρονών. Γεννήθηκε το 1936, μέσα στη Δικτατορία της 4ης Αυγούστου, έζησε τους Ιταλούς, την εισβολή των Γερμανών, τον Εμφύλιο. Η ίδια από μικρή ηλικία μπήκε στην ενεργό δράση συμμετέχοντας στους αγώνες της αριστεράς. Ίσως για αυτό διάλεγε ρόλους της αγωνίστριας, της αντιστασιακής, της ανατρεπτικής γυναίκας. Όπως της Ηλέκτρας στο “Θίασο” του Αγγελόπουλου. Της Ρόζας στο έργο του Χριστόφορου Χριστοφή. Της Ισμήνης στην “Καγκελόπορτα” του Δημήτρη Μάκρη. Της Ανδρομάχης από τις ομάδες που έπαιξε στο πλευρό της Ασπασίας Παπαθανασίου. Της Αντιγόνης από τις “Φοίνισσες” του Ευριπίδη. 

Ερμηνείες

Και φυσικά τις έξοχες ερμηνείες αντιστασιακής γυναίκας σχεδόν σε όλα τα έργα του Αγγελόπουλου. Όπως έλεγε και η ίδια άντεξε τα γυρίσματά του μες στη Χούντα, χωρίς σενάριο, μέσα σε χιόνια και χαλάζι, τα αργά πλάνα. Γιατί είχε εκπαιδευτεί στο σωματικό θέατρο στη σχολή του Κάρολου Κουν που είχε τελειώσει. Είχε παίξει όμως και πλήθος άλλων ρόλων όπως την “Όπερα της Πεντάρας” που είχε αντικαταστήσει τη Μερκούρη. “Γαβριήλ Μπόρκμαν” του Ίψεν. “Ο Λόφος με το συντριβάνι”, του Ρίτσου. “Το παιχνίδι της τρέλας και της φρονιμάδας” στο ΚΘΒΕ, στο Θέατρο Τέχνης το “Πανηγύρι” του Κεχαΐδη που ήταν και το πρώτο της έργο και ένα σωρό άλλα. 

Δεν θα ξεχάσω ποτέ στις 24 Φεβρουαρίου του 1981, στις 11:10 το βράδυ που στηθήκαμε να τη δούμε την Αστροφεγγιά μαζί με την Καράντη. Η Κοταμανίδου έπαιζε το ρόλο της Μερόπης, μιας ωραίας αντιστασιακής δασκάλας του χωριού. Ήταν τότε που η ελληνική τηλεόραση μόλις έγινε έγχρωμη. Δεν προλάβαμε όμως γιατί ο σεισμός των 6,7 Ρίχτερ μας πέταξε έξω από τα σπίτια με τις πιτζάμες... Μετά από μέρες μάθαμε ότι κάτοικοι της Περαχώρας που είχε καταστραφεί από το σεισμό γλίτωσαν, γιατί είχαν μαζευτεί όλοι στο καφενείο να παρακολουθήσουν την Αστροφεγγιά. 

Η παρουσία της ήταν αισθητή και στο συνδικαλιστικό κίνημα των ηθοποιών. Αρθρογραφούσε στην εφημερίδα του σωματείου Ατάκα, από το 1981 εκλεγόταν στο ΔΣ του ΣΕΗ κι από το 2004 έως 2006 ήταν αντιπρόεδρος του σωματείου. Σημαντική ήταν η βοήθεια της στην οργάνωση της Ημέρας του Ηθοποιού το 2004 και 2005 στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού, ενώ θυμάμαι και τη στήριξή της το 2005, στη διοργάνωση ποδοσφαιρικού αγώνα από το ΣΕΗ με συναδέλφους από την Αλβανία, ενάντια στο ρατσισμό και την ξενοφοβία των ημερών.

Την αποχαιρετήσαμε τη Δευτέρα 30/11 στο νεκροταφείο του Κόκκινου Μύλου.

Αλέξανδρος Μαρτζούκος
Ανατρεπτική Συσπείρωση Ηθοποιών