Γράμματα και σχόλια
Όχι στην ιδιωτικοποίηση του νερού

Η νέα επίθεση που εξαπολύεται απέναντι στο δικαίωμα για πρόσβαση σε ποιοτικό νερό υπό δημόσιο έλεγχο έρχεται αυτή τη φορά με έμμεσο τρόπο, με την προκήρυξη μεγάλων έργων ύδρευσης μέσω Σύμπραξης Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο διαγωνισμός για την κατασκευή του φράγματος Χαβρία στη Χαλκιδική. 

Πριν αναφερθούμε πιο συγκεκριμένα στην περίπτωση αυτή είναι απαραίτητο να εξηγήσουμε κάποια πράγματα σχετικά με τις ΣΔΙΤ. Σύμφωνα με όσα ευαγγελίζονται οι θιασώτες τους, πρόκειται για μια αμοιβαία επωφελή συνεργασία μεταξύ Δημόσιου και Ιδιωτικού τομέα, καθώς ο δεύτερος αναλαμβάνει την ευθύνη κατασκευής των έργων με δική του χρηματοδότηση, την οποία θα λάβει πίσω, μέσα από την καταβολή πληρωμών διαθεσιμότητας για ένα συγκεκριμένο διάστημα λειτουργίας. Τα υποτιθέμενα οφέλη για το Δημόσιο είναι πως δε χρειάζεται να δώσει άμεσα χρήματα για το έργο, αλλά να το αποπληρώνει σταδιακά. Παράλληλα εξασφαλίζονται, υποτίθεται, αφενός η γρήγορη εκτέλεση του έργου (γιατί ο ιδιώτης αρχίζει να πληρώνεται μόνο από τη στιγμή που αυτό θα μπει σε λειτουργία), αφετέρου η ποιοτική εκτέλεσή του γιατί το Δημόσιο επιβλέπει όσα γίνονται και μπορεί να μειώσει την ετήσια αποπληρωμή αν δεν πληρούνται οι όροι που είχαν τεθεί. Επιπλέον, με την πάροδο της προβλεπόμενης περιόδου αποπληρωμής, το έργο επιστρέφει οριστικά στο Δημόσιο.

Κομπίνες με ΣΔΙΤ

Αυτά ισχύουν στη θεωρία, αλλά στην πράξη αποδεικνύονται εντελώς διαφορετικά. Στο πλαίσιο ενός ελέγχου που διενεργήθηκε από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο το 2018 η ειδική έκθεση των ελεγκτών αναφέρει πως η πλειονότητα των ελεγχθεισών ΣΔΙΤ εμφάνιζε σημαντικές αδυναμίες, οι οποίες μεταφράζονταν σε καθυστερήσεις κατά την κατασκευή και με σημαντική αύξηση του κόστους. Για την ολοκλήρωση των πέντε ελεγχθέντων αυτοκινητόδρομων στην Ελλάδα και την Ισπανία απαιτήθηκαν πρόσθετοι δημόσιοι πόροι ύψους σχεδόν 1,5 δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ στην Ελλάδα το κόστος ανά χιλιόμετρο των τριών αυτοκινητόδρομων που υποβλήθηκαν σε αξιολόγηση αυξήθηκε έως και κατά 69%, την ίδια στιγμή που το αντικείμενο των έργων μειώθηκε έως και κατά 55%. 

Γίνεται φανερό λοιπόν ότι τα έργα ΣΔΙΤ παρουσίασαν σημαντική αύξηση του προβλεπόμενου κόστους, μεγάλες καθυστερήσεις στην κατασκευή και σημαντικές «εκπτώσεις» στο τελικό αντικείμενό τους. Από την άλλη, οι μεγάλες κατασκευαστικές εταιρείες που συμμετείχαν σε αυτά εξασφάλισαν αδρή κρατική χρηματοδότηση για τα επόμενα χρόνια, ενώ παράλληλα το γεγονός ότι είχαν τον έλεγχο του έργου σε όλα του τα στάδια δημιούργησε μια σχέση ομηρίας για το Δημόσιο, που θα συνεχιστεί ακόμα και όταν το έργο τυπικά σταματήσει να είναι στον έλεγχό τους.

Υπό αυτό το πρίσμα, η κατασκευή του φράγματος Χαβρία με ΣΔΙΤ κάθε άλλο παρά θα δώσει λύση στα πραγματικά προβλήματα της τοπικής κοινωνίας. Αντιθέτως, ένα μεγάλο έργο ύδρευσης, για το οποίο το Δημόσιο θα δώσει πληρωμές διαθεσιμότητας ενδεικτικής συνολικής αξίας άνω των 85 εκατομμυρίων ευρώ, θα βρίσκεται στον έλεγχο των ιδιωτών για τα επόμενα τριάντα χρόνια. Επιπλέον, ο υπό σύσταση Φορέας Διαχείρισης του έργου (με περιορισμένη όπως όλα δείχνουν συμμετοχή του Δημοσίου) θα αναλάβει την διανομή και κοστολόγηση του νερού στις τοπικές ΔΕΥΑ, που με τη σειρά τους θα μεταφέρουν το κόστος στους δημότες τους. Μεγάλα ερωτηματικά, εξάλλου, προκαλεί το γεγονός ότι στην ίδια περιοχή λαμβάνουν χώρα εξορυκτικές δραστηριότητες που έχουν ισχυρό περιβαλλοντικό αντίκτυπο.·Αλήθεια τι θα συμβεί αν κάποια στιγμή διαπιστωθεί ότι ο υδροφόρος ορίζοντας έχει μολυνθεί και το νερό είναι ακατάλληλο; Προφανώς, ένα τέτοιο εφιαλτικό σενάριο δεν ενδιαφέρει τον ιδιώτη, καθώς το μόνο σίγουρο είναι πως ό,τι κι αν γίνει, αυτός θα αποπληρωθεί μέχρι τελευταίας δεκάρας τις πληρωμές διαθεσιμότητας αλλά και τα διαφυγόντα κέρδη.

Στα παραπάνω έρχεται να προστεθεί η σκανδαλώδης συμμετοχή στον διαγωνισμό της ΕΥΑΘ (και βάσει όσων ακούγονται και της ΕΥΔΑΠ), δύο εταιρειών που βρίσκονται κάτ’ όνομα σε δημόσιο έλεγχο, ως μέλη κοινοπραξιών στο πλευρό μεγάλων ιδιωτικών εταιριών. Η συμμετοχή των ΕΥΑΘ και ΕΥΔΑΠ σε μια τέτοια διαδικασία που προωθεί την ιδιωτικοποίηση του νερού στην Ελλάδα, αποτελεί προκλητική ενέργεια των διοικήσεών τους που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον κοινωνικό χαρακτήρα τους, λίγους μήνες μάλιστα μετά την απόφαση του Δ’ Τμήματος του ΣτΕ, το οποίο έκρινε πως κακώς οι δύο εταιρείες μπήκανε στο Υπερταμείο, εφόσον το τελευταίο δεν εξασφαλίζει ουσιαστικό δημόσιο έλεγχο. Το Σωματείο Εργαζομένων της ΕΥΑΘ έχει δώσει μεγάλους αγώνες στο παρελθόν ενάντια στις προσπάθειες ιδιωτικοποίησης του νερού και το ίδιο πρόκειται να πράξει και τώρα, στο πλευρό πάντα των τοπικών κοινωνιών, των απλών ανθρώπων και των αναγκών τους.

Γιάννης Μήτζιας
Μέλος ΔΣ Σωματείου Εργαζομένων ΕΥΑΘ