Διεθνή
“Διάλογος” με πολεμικά και αντιδραστικά παζάρια

Φωτο: ΑΜΕ-ΜΠΕ

Οι δηλώσεις του Νίκου Δένδια από την Άγκυρα μπροστά στις κάμερες της τηλεόρασης στο τέλος των συνομιλιών με τον Μεβλούτ Τσαβούσογλου δεν ήταν ούτε έμπνευση της στιγμής, ούτε λάθος χειρισμός, ούτε «ηρωική υπεράσπιση των εθνικών δικαίων». Ήταν προσχεδιασμένη προκλητική διπλωματία. 

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν επιδεινωθεί επικίνδυνα. Τα ελληνικά μέσα μαζικής ενημέρωσης ρίχνουν τις ευθύνες για αυτόν τον ψυχρό πόλεμο που μαίνεται στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο στον «τούρκικο επεκτατισμό» και τις «νέο-οθωμανικές βλέψεις του Σουλτάνου Ταγίπ Ερντογάν». Η πραγματικότητα όμως είναι εντελώς διαφορετική: στην ελληνοτουρκική διαμάχη δεν υπάρχει μια επιτιθέμενη και μια αμυνόμενη πλευρά. Υπάρχουν δυο αρπαχτικές, επεκτατικές άρχουσες τάξεις που βρίσκονται εδώ και δεκαετίες σε μόνιμο ανταγωνισμό για τον έλεγχο της «γειτονιάς» μας – που απλώνεται, σύμφωνα με τις ιμπεριαλιστικές τους ονειροπολήσεις, από την Ουκρανία και τα Βαλκάνια έως την Ανατολική Μεσόγειο και τα παράλια της Λιβύης.

Υπάρχουν δυο βασικοί παράγοντες που έχουν οξύνει την ένταση τα τελευταία χρόνια. Ο πρώτος είναι η ήττα των Ηνωμένων Πολιτειών στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». Ο πρόεδρος Μπους (ο νεότερος) εισέβαλλε το 2001 στο Αφγανιστάν και το 2003 στο Ιράκ, με πρόσχημα την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης με στόχο να στείλει ένα μήνυμα προς τους «εχθρούς» και τους «φίλους» ότι ο 21ος αιώνας θα είναι, όπως και ο 20ς, ένας «αμερικανικός αιώνας» -ότι οι ΗΠΑ παρά την σχετική τους οικονομική αποδυνάμωση εξακολουθούν να είναι, χάρη στη στρατιωτική τους δύναμη, ο κύριος του πλανήτη. Ο πόλεμος, όμως, εξελίχθηκε άσχημα για τις ΗΠΑ. Το Ιράκ ελέγχεται σήμερα πρακτικά από την Τεχεράνη – μια ταπεινωτική εξέλιξη για το γόητρο της «μοναδικής υπερδύναμης». Στο Αφγανιστάν οι τελευταίοι Αμερικανοί στρατιώτες θα φύγουν από την χώρα τον Σεπτέμβρη, είκοσι χρόνια μετά, χωρίς να έχουν πετύχει κανέναν από τους στόχους τους. Αυτή η επίδειξη αδυναμίας άφησε τον χώρο όχι μόνο στη Ρωσία να αρχίσει να παίζει ξανά ένα σημαντικό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις, αλλά και στις περιφερειακές δυνάμεις να χώνουν τα χέρια τους πιο βαθιά στη γειτονιά τους. Οι στρατιωτικές συγκρούσεις στη Συρία δεν θα μπορούσαν να κρατήσουν τόσα χρόνια χωρίς τις φανερές ή κρυφές παρεμβάσεις της Ρωσίας, της Τουρκίας, του Ιράν και των άλλων περιφερειακών δυνάμεων.

Ο δεύτερος λόγος είναι οι υδρογονάνθρακες. Μέχρι στιγμής τα δυο σχετικά μικρά κοιτάσματα φυσικού αερίου που έχουν βρεθεί στα «κυπριακά οικόπεδα» δεν είναι, με τα σημερινά οικονομικά δεδομένα, εκμεταλλεύσιμα. Οι έρευνες, όμως, στην περιοχή έχουν αποκαλύψει δύο «γιγαντιαία» κοιτάσματα – τον «Λεβιάθαν» που ελέγχεται από το Ισραήλ και το «Ζορ» που ελέγχεται από την Αίγυπτο. «Η ιταλική εταιρία Eni», γράφει η εφημερίδα Financial Times, «που ανακάλυψε το Ζορ, άρχισε την παραγωγή το 2017 με έσοδα δισεκατομμυρίων κάθε χρόνο».

Λυκοσυμμαχίες 

Η ελληνική διπλωματία προσπάθησε, σύμφωνα με την πάγια ταχτική της, να απομονώσει την Τουρκία με τη «διεθνοποίηση» της διαμάχης – μέσα από ένα πλέγμα συμμαχιών με τις μεγάλες και τις περιφερειακές δυνάμεις. Το κονσόρτιουμ του διαβόητου αγωγού East Med -που αν υλοποιηθεί θα μεταφέρει τους υδρογονάνθρακες από τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου στις αγορές της Ευρώπης, περιλαμβάνει εκτός από την Ελλάδα την Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Ιορδανία και την Ιταλία. Η σημασία του αυτή τη στιγμή είναι πολύ περισσότερο γεωπολιτική παρά οικονομική -το κόστος και οι δυσκολίες της κατασκευής είναι τεράστια. 

Οι συμφωνίες που υπέγραψε τον Νοέμβριο του 2020 η κυβέρνηση του Ερντογάν με την κυβέρνηση της Τρίπολης της Λιβύης ήταν ένα μεγάλο πλήγμα για την ελληνική διπλωματία και την κυβέρνηση του Μητσοτάκη. Η Ελλάδα κατήγγειλε τη συμφωνία ως άκυρη, έτρεξε να συμμαχήσει με τον πολέμαρχο Χαφτάρ και δήλωσε συμμετοχή σε μια διεθνή ναυτική δύναμη που περιπολούσε στα ανοιχτά της Λιβύης για να ελέγχει, υποτίθεται, τις «παράνομες μεταφορές οπλισμού». 

Όλες οι προσπάθειες κατέληξαν σε φιάσκο. Πριν από λίγες μέρες ο Μητσοτάκης δέχτηκε στο Μέγαρο Μαξίμου τον Μοχάμεντ αλ-Μένφι, τον νέο πρόεδρο της Λιβύης. Ο Μένφι ήταν παλαιότερα ο πρέσβης της κυβέρνησης της Τρίπολης στη Λιβύη. Ο Μητσοτάκης τον είχε απελάσει τον Νοέμβρη του 2020 ύστερα από την υπογραφή των συμφωνιών Λιβύης – Τουρκίας. 

Ο Δένδιας και ο Μητσοτάκης τυπικά στηρίζουν τις πρωτοβουλίες διαλόγου με την Τουρκία. Στην πράξη κάνουν ό,τι μπορούν για να εξασφαλίσουν ανταλλάγματα. Η κυβέρνηση προσπαθεί να αξιοποιήσει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Τουρκία -την οικονομική κρίση, την επιδείνωση των σχέσεων της Άγκυρας με την Ουάσιγκτον και την ΕΕ- για να κατοχυρώσει τις απαιτήσεις των καπιταλιστών στην Ανατολική Μεσόγειο, τις ΑΟΖ και τα κοιτάσματα.

Οι εντάσεις δεν περιορίζονται στη Μεσόγειο. Τις τελευταίες ημέρες έχει αναζωπυρωθεί η διαμάχη ανάμεσα στην Δύση και τη Ρωσία γύρω από την Ουκρανία. 

Η Ουκρανία ήταν κομμάτι της ΕΣΣΔ. Μετά την κατάρρευσή της, άρχισαν οι προσπάθειες της Δύσης να την φέρει στη δική της επιρροή και αυτές κατέληξαν σε έναν «εμφύλιο» πόλεμο ανάμεσα στις «φιλοευρωπαϊκές» δυτικές και τις «φιλορωσικές» ανατολικές επαρχίες και στην κατάληψη και προσάρτηση της χερσονήσου της Κριμαίας από τη Ρωσία. 

Η κυβέρνηση της Ουκρανίας και οι δυτικοί της σύμμαχοι κατηγορούν τώρα τη Ρωσία ότι συσσωρεύει στρατιωτικές δυνάμεις στα σύνορα με την Ουκρανία.  Η κυβέρνηση του Μπάιντεν ανακοίνωσε πριν από λίγες ημέρες την επιβολή κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας. Τις ίδιες μέρες η κυβέρνηση της Τσεχίας απέλασε 18 Ρώσους διπλωμάτες. Η Ρωσία απειλεί με αντίστοιχα μέτρα και η απειλή ναυτικής σύγκρουσης στη Μαύρη Θάλασσα μεγαλώνει. 

Ο Ερντογάν που είχε κάνει ανοίγματα στη Ρωσία με την αγορά πυραύλων, τώρα κάνει στροφή και προσφέρει στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία. Η πολεμοκάπηλη διπλωματία του Μητσοτάκη βλέπει άλλη μια ευκαιρία για παζάρια για τους όρους «αποκατάστασης των σχέσεων της Τουρκίας με το ΝΑΤΟ».

Οι απλοί άνθρωποι, οι εργάτες, οι φτωχοί αγρότες, οι άνεργοι, οι νέοι, οι συνταξιούχοι δεν έχουν να κερδίσουν τίποτα από τις ψυχροπολεμικές εξορμήσεις των κυβερνήσεων και των αρχουσών τάξεων στην περιοχή. Έχουν μόνο να χάσουν. Για την ακρίβεια πληρώνουν ήδη πολύ ακριβά το κόστος αυτής της αντιπαράθεσης -όχι μόνο μέσα από την έκρηξη των στρατιωτικών δαπανών αλλά και μέσα από την αύξηση της θητείας.

Κανένας Βαρδινογιάννης δεν μοιράστηκε ποτέ τα κέρδη του με τους εργάτες του. Οι πετρελαιοπαραγωγικές χώρες είναι κατά κανόνα οι χώρες με τις μεγαλύτερες αντιθέσεις – τον μεγαλύτερο και πιο προκλητικό πλούτο στην κορυφή και τη μεγαλύτερη φτώχια και δυστυχία στη βάση. «Όχι πόλεμο για τα πετρέλαια», «Εμείς δεν πολεμάμε για τον Βαρδινογιάννη» φώναζαν οι εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές που πλημύριζαν τους δρόμους ενάντια στον πόλεμο στο Ιράκ το 2003. Αυτά τα συνθήματα είναι και πάλι επίκαιρα. Καμιά θυσία για τις εξορμήσεις του Δένδια και του Μητσοτάκη.