Διεθνή
Χιλή: Σκληρή ήττα για την δεξιά

Φωτό: Martin Bernetti/AFP

Σκληρή ήττα, πιο απροσδόκητη από τους χειρότερους εφιάλτες της, υπέστη η Δεξιά στη Χιλή, με την εκλογική διαδικασία στις 15-16 Μάη. Πρόκειται για ιστορική σφαλιάρα που φέρνει τη Δεξιά και την άρχουσα τάξη, για πρώτη φορά από το πραξικόπημα του 1973, να ανησυχεί για το προσεχές μέλλον της.

Οι εκλογές στις 15-16 Μάη ήταν πολλαπλές. Η βασική διαδικασία ήταν για να αναδειχθούν οι εκπρόσωποι που θα συντάξουν νέο Σύνταγμα για τη χώρα. Τις ίδιες μέρες έγιναν όμως και τοπικές και περιφερειακές εκλογές. Τίποτα δεν έμεινε όρθιο. Η λίστα του Πινιέρα, συμμαχία ολόκληρης της Δεξιάς, οι κληρονόμοι δηλαδή της δικτατορίας του Πινοτσέτ, πήραν 20%. Έτσι θα έχουν 37 εκπροσώπους στη συνέλευση των 155. Είναι έτσι πολύ μακριά από το ένα τρίτο, το οποίο θα τους έδινε τη δυνατότητα να ασκήσουν βέτο σε συνταγματικές αλλαγές που θα βάλουν σε κίνδυνο την κληρονομιά της δικτατορίας και τα προνόμιά τους. Την ίδια στιγμή έχασαν τον έλεγχο σε δημαρχίες και περιφέρειες - κάστρα της πολιτικής τους κυριαρχίας. Την πρωτεύουσα Σαντιάγο την κέρδισε με σχεδόν 39% η υποψήφια του Κομμουνιστικού Κόμματος. 

Η βαριά ήττα της Δεξιάς δεν συνοδεύτηκε από αναστήλωση του άλλου πόλου του πολιτικού σκηνικού, γύρω από το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Η λίστα στην οποία ηγήθηκε η πρώην πρόεδρος Μπατσελέτ, βγήκε 4η με 14,5%. Οι 25 εκπρόσωποι που έβγαλαν δεν είναι αρκετοί για να παίξουν σταθεροποιητικό ρόλο στη Συνέλευση. Η στροφή που καταγράφηκε ήταν ολόκληρη αριστερά. Η συμμαχία του Κομμουνιστικού Κόμματος με το “Πλατύ μέτωπο” πήρε σχεδόν 19%, ενώ η “Λίστα του Λαού” που συγκρότησαν δυνάμεις της ρεφορμιστικής Αριστεράς που έχουν αναδειχθεί μέσα στο κίνημα τα τελευταία χρόνια βγήκε τρίτη με 16%. Ιδιαίτερα στις μεγάλες πόλεις, η στροφή προς τα Αριστερά είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή. Βήματα έκανε και η επαναστατική Αριστερά. Συνολικά επίσης, οι “ανεξάρτητοι” συγκροτούν ένα μεγάλο μπλοκ στη νέα Συνέλευση, και στην μεγάλη πλειοψηφία τους καταγράφονται στα αριστερά και συνδέονται με τοπικές ή ευρύτερες μάχες που δόθηκαν την τελευταία τριετία.

Η συμμετοχή στις εκλογές ήταν μικρή. Η αποχή ξεπέρασε το 60%. Όμως αυτό δεν μειώνει το μέγεθος της ήττας της Δεξιάς, το αντίθετο. Το δημοψήφισμα που αποφάσισε τη συγκρότηση μιας Συνέλευσης για νέο Σύνταγμα έγινε στις 25 Οκτώβρη και εκεί το Ναι σάρωσε με 78% και με τεράστια συμμετοχή. Η λογική της επίσημης Δεξιάς ήταν να αποδεχθεί το αίτημα για συντακτική Συνέλευση, ώστε να γλυτώσει από την τεράστια πίεση των δρόμων και να μεταφέρει τη δουλειά της στις κάλπες, όπου ήταν σίγουρη ότι θα μπορέσει να κινητοποιήσει το ένα τρίτο για να μπλοκάρει τη διαδικασία. Και ηττήθηκε.

Συγκρούσεις

Η πορεία προς το Δημοψήφισμα ξανά ήταν μια επιλογή από τα πάνω για να σταματήσει την εξέγερση που είχε ξεσπάσει. Τον Οκτώβρη του 2019 οι φοιτητές άρχισαν να μην πληρώνουν τα αυξημένα εισιτήρια στο μετρό και τελικά το σύνθημα έγινε “δεν είναι 30 πέσος, είναι 30 χρόνια”, βάζοντας στόχο να ξηλωθεί ολόκληρο το καθεστώς που άφησε η δικτατορία. Οι συγκρούσεις με την αστυνομία δεν σταμάτησαν παρά τους νεκρούς, τους τραυματίες και τα αμέτρητα χαμένα μάτια από τις πλαστικές σφαίρες. Και όταν έφτασε η 12η Νοέμβρη με τη γενική απεργία που σάρωσε τη χώρα από άκρη σε άκρη, το καθεστώς πανικοβλήθηκε. Στο εσωτερικό της άρχουσας τάξης έγινε κατανοητό ότι πρέπει να αλλάξουν κάτι για να σωθούν. Επέλεξαν να θυσιάσουν το πολυαγαπημένο τους Σύνταγμα, που βάζει τα συμφέροντα των αφεντικών πάνω από όλες τις κοινωνικές ανάγκες.

Ο Αουγούστο Πινοτσέτ ανέτρεψε την εκλεγμένη κυβέρνηση του Σαλβαδόρ Αλιέντε στις 11 Σεπτέμβρη του 1973 και εξαπέλυσε ένα κύμα δολοφονιών, εξαφανίσεων και βασανιστηρίων, αρχίζοντας από τον ίδιο τον Αλιέντε. Η Χιλή μετατράπηκε στο σημαντικότερο πεδίο δοκιμής του ακραίου νεοφιλελευθερισμού, κάτω από τη σκιά των “φιλελεύθερων” τανκς, πολυβόλων και φυλακών. Το 1980 η δικτατορία συνέταξε το Σύνταγμα που εξασφάλιζε εκτός των άλλων ότι ακόμη και με πέρασμα σε πολυκομματικό σύστημα, η εξουσία θα παρέμενε στην ελίτ. Η Χιλή είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη ανισότητα σε ολόκληρη τη Νότια Αμερική.

Ο ερχομός της πανδημίας έδωσε ελπίδες στην άρχουσα τάξη ότι θα ξεπέρναγε την κρίση του 2019. Όμως, οι αγώνες συνεχίστηκαν και μέσα στο 2020, και τα αποτελέσματά τους καταγράφηκαν στο Δημοψήφισμα του Οκτώβρη, και πλέον δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία. Η Χιλή έχει στείλει τεράστιο μήνυμα ότι ήταν ψεύτικη η εικόνα που προέβλεπε “μαύρη δεκαετία” στη Λατινική Αμερική μετά τη νίκη του Μπολσονάρο, του Πινιέρα και το πραξικόπημα στη Βολιβία. Ωστόσο, τα εκλογικά αποτελέσματα από μόνα τους δεν αλλάζουν την κατάσταση. Η ρεφορμιστική Αριστερά ήδη συμπεριφέρεται σαν “αριστερά του καθεστώτος”, διακηρύσσοντας ότι δεν θα προχωρήσει τη ρήξη πέρα από κάποια όρια που μπορεί να διαταράξουν τη σταθερότητα. Οι αγώνες όμως έφτασαν την κατάσταση μέχρι εδώ και οι αγώνες πρέπει να είναι αυτοί που θα καθορίσουν ότι με τη Δεξιά στη γωνία, δεν πρέπει να μπει φρένο από τα αριστερά.

Νίκος Λούντος