Οικονομία και πολιτική
Ασφαλιστικό Χατζηδάκη: Η μεγάλη αρπαχτή

10/6, Πανεργατική απεργία στην Αθήνα. Φωτό: Γιώργος Πίττας

Ο πρώτος και κύριος μεγάλος στόχος της μεταρρύθμισης της επικουρικής ασφάλισης του Μητσοτάκη και του Χατζηδάκη είναι να επιτρέψει στην «ιδιωτική πρωτοβουλία» να βάλει χέρι στις εισφορές των ασφαλισμένων. Ο διαχειριστής των χρημάτων που θα συγκεντρώνονται θα είναι τυπικά ένας δημόσιος οργανισμός, το Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ). Αλλά τις πραγματικές αποφάσεις για το που θα «επενδυθούν» θα τις παίρνουν οι ιδιωτικές χρηματιστηριακές εταιρίες με τις οποίες θα συνεργάζεται. Όπως λέει το ίδιο το υπουργείο, «Το ΤΕΚΑ θα μπορεί να συμβληθεί με εγνωσμένου κύρους ιδιωτικούς φορείς διαχείρισης κεφαλαίων -όπως ακριβώς συμβαίνει και στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες… Θα στελεχωθεί κατάλληλα και θα έχει τη δυνατότητα να κάνει outsourcing μέρος της δραστηριότητάς του κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα…»

Τα ποσά είναι τεράστια. Οι επικουρικές εισφορές αντιστοιχούν στο 6% των μισθών των ασφαλισμένων. Τα κοράκια της αγοράς έχουν αρχίσει από τώρα να μετράνε τον αντίκτυπο που θα έχει η μεταρρύθμιση από την πρωτοχρονιά του επόμενου έτους στις αξίες των μετοχών και τους δείκτες του χρηματιστηρίου. Και να ετοιμάζουν από τώρα τα σχέδιά τους για να αξιοποιήσουν με τον καλύτερο τρόπο αυτές τις «ευκαιρίες».

Δεν είναι φυσικά η πρώτη φορά που μια κυβέρνηση προσπαθεί να αξιοποιήσει τις ασφαλιστικές εισφορές -τα χρήματα των ασφαλισμένων που υποτίθεται ότι «μπαίνουν στην άκρη» για τις συντάξεις τους- για να στηρίξει την «ανάπτυξη». Η λεηλασία των ασφαλιστικών εισφορών ήταν και είναι μια από τις πάγιες πρακτικές του ελληνικού κράτους. 

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα ήταν το διαβόητο PSI –η αποτυχημένη αναδιάρθρωση του δημοσίου χρέους του Μαρτίου του 2012. Με το PSI διαγράφτηκε, μέσα από το «κούρεμα» της αξίας των ομολόγων του ελληνικού δημοσίου, χρέος συνολικού ύψους 106 δις ευρώ. Οι μεγάλοι χαμένοι από την αναδιάρθρωση αυτή ήταν οι ελληνικές τράπεζες και τα ασφαλιστικά ταμεία. Τα ασφαλιστικά ταμεία έχασαν τουλάχιστον 12 δις από το κούρεμα. Οι τράπεζες -που είχαν μεγάλο μερίδιο ευθύνης για την χρεοκοπία της χώρας που οδήγησε στο PSI- αποζημιώθηκαν για τις απώλειές τους μέσα από τις ανακεφαλαιοποιήσεις και τον αναβαλλόμενο φόρο. Τα ασφαλιστικά ταμεία δεν πήραν δεκάρα. Όπως έγραφε τρία χρόνια αργότερα η Εφημερίδα των Συντακτών, «ο κοινός λογαριασμός που υπήρχε στην Tράπεζα της Eλλάδος και στον οποίο εναπέθεταν υποχρεωτικά τις αποταμιεύσεις τους τα Ταμεία «κουρεύτηκε» σε ποσοστό αρχικά κατά 53%. Σε απόλυτους αριθμούς χάθηκαν 7,31 δισ. από το κοινό κεφάλαιο και άλλα 1,2 δισ. από το δεύτερο κύμα κουρέματος (PSI 2) που έλαβε η χώρα δύο μήνες μετά το πρώτο κούρεμα (τον Φεβρουάριο του 2012). Στις απώλειες αυτές θα πρέπει να προστεθούν και απώλειες 3,39 δισ. ευρώ από το κούρεμα των ομολόγων στα οποία είχαν επενδύσει τα ίδια τα ασφαλιστικά ταμεία…»

Όλα στον τζόγο

Με τη νέα μεταρρύθμιση οι ασφαλιστικές εισφορές θα καταλήγουν αυτόματα σχεδόν στο χρηματιστήριο, τις αγορές των ομολόγων και των συναλλαγμάτων και ποιος ξέρει σε ποιες άλλες κερδοσκοπικές «επενδύσεις». Η κυβέρνηση υπόσχεται ότι θα υπάρχουν ισχυρές δικλείδες ασφαλείας που θα εξασφαλίζουν ότι οι εισφορές των εργαζομένων δεν θα χαθούν: «Το ΤΕΚΑ θα υπόκειται σε ισχυρή κρατική εποπτεία και θα επενδύει με αυστηρά και διαφανή κριτήρια», «Το ΔΣ του νέου Ταμείου και ο Διευθύνων Σύμβουλός του θα διορίζονται από τον υπουργό Εργασίας ύστερα από ανοιχτές διαδικασίες πρόσληψης, με διαφανή και αξιοκρατικά κριτήρια».

Η κυβέρνηση που διόρισε τον Λιγνάδη διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου και ανέθεσε την προμήθεια των Self Test στην διαβόητη Swiss Med θα έπρεπε, κατ’ αρχάς, να είναι λίγο πιο σεμνή όταν μιλάει για «διαφανή και αξιοκρατικά κριτήρια». 

Στο στόχαστρο μπαίνουν και τα εκατομμύρια των «παλαιών» συνταξιούχων και ασφαλισμένων που θα παραμείνουν ασφαλισμένοι με το υπάρχον σύστημα. Με τη μεταρρύθμιση τα σημερινά επικουρικά ταμεία θα σταματήσουν από την 1 Ιανουαρίου του 2022 να εισπράττουν εισφορές από τους νέους ασφαλισμένους – πράγμα που σημαίνει ότι δεν θα είναι σε θέση να πληρώνουν τις συντάξεις στους συνταξιούχους. Η κυβέρνηση μοιράζει και πάλι υποσχέσεις ότι το κενό θα καλυφθεί από το δημόσιο – οι μελέτες, λέει, δείχνουν ότι είναι εφικτό. Μέχρι να έρθει ένας νέος νόμος που θα λέει ότι, με βάση τις νεότερες μελέτες, δεν είναι εφικτό – οι συντάξεις πρέπει να περικοπούν για να σωθούν τα ταμεία. 

Ο δεύτερος μεγάλος στόχος της κυβέρνησης είναι το χτύπημα της έννοιας της συλλογικότητας. Η ασφάλιση (η επικουρική προς το παρόν) θα πάψει να είναι αντικείμενο συλλογικής διαπραγμάτευσης και διεκδίκησης και θα μετατραπεί σε ατομική υπόθεση του ασφαλισμένου – με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που και οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας αντικαταστάθηκαν από τις ατομικές με τον τελευταίο νόμο για τα εργασιακά του Χατζηδάκη. Οι ασφαλιστικές εισφορές του κάθε ασφαλισμένου θα κατατίθενται σε έναν «προσωπικό» του λογαριασμό, σε έναν «κουμπαρά» όπως λέει ο ίδιος ο υπουργός. Η σύνταξη θα υπολογίζεται ατομικά με βάση τα χρήματα που θα έχουν συσσωρευθεί στον λογαριασμό αυτό μέσα στα εργάσιμα χρόνια. Το ΤΕΚΑ και οι συνεργαζόμενες ιδιωτικές χρηματιστηριακές εταιρίες θα επενδύουν αυτά τα χρήματα όπως νομίζουν – ο ίδιος ο ασφαλισμένος θα μπορεί να διαλέξει αν η διαχείριση θα είναι «συντηρητική», «ισορροπημένη» ή «επιθετική». Συντηρητική σημαίνει χαμηλή απόδοση και μικρός κίνδυνος να χαθούν οι αποταμιεύσεις. Επιθετική σημαίνει μεγάλη απόδοση αλλά και μεγάλος κίνδυνος. Χάθηκαν τα λεφτά του κουμπαρά και έχουν μείνει μόνο κάτι ψίχουλα για την επικουρική; Εσύ φταις που διάλεξες το λάθος σχήμα. Ας πρόσεχες…

Το σημερινό σύστημα, λέει η κυβέρνηση, στηρίζεται στην «αλληλεγγύη των γενεών». Είναι δηλαδή κάτι απαρχαιωμένο και βρώμικο σύμφωνα με τις νεοφιλελεύθερες ιδεοληψίες του Μητσοτάκη και της κυβέρνησής του. Πρέπει να καταργηθεί. 

Αλληλεγγύη

Στην πραγματικότητα βέβαια όλα τα συνταξιοδοτικά συστήματα, ότι όνομα και αν έχουν, στηρίζονται στην αλληλεγγύη των γενεών. Η ανθρώπινη κοινωνία στηρίζεται στην αλληλεγγύη των γενεών. Τα σπίτια που μένουμε έχουν χτιστεί από την προηγούμενη γενιά. Η καρέκλα που κάθεται ο Μητσοτάκης στη Βουλή έχει φτιαχτεί από τεχνίτες που βρίσκονται κατά πάσα πιθανότητα στη σύνταξη σήμερα. Και οι συνταξιούχοι με τη σειρά τους τρέφονται, ζεσταίνονται, μετακινούνται κλπ από τη δουλειά των σημερινών εργαζομένων. Οι κουμπαράδες και οι λογαριασμοί δεν έχουν φυσική υπόσταση – δεν αποθηκεύουν τρόφιμα οι ασφαλισμένοι για να τα τρώνε στα γεράματά τους. Η υπόσταση τους είναι κοινωνική. Αυτή τη σχέση προσπαθεί να την κρύψει ακόμα πιο βαθιά η κυβέρνηση.

Επί της ουσίας το νέο νομοσχέδιο που ετοιμάζει ο Χατζηδάκης λέει ότι ο κάθε ασφαλισμένος μπορεί να γίνει ένας μίνι κερδοσκόπος. Να μην εξαρτάται απλά από τα χρόνια που έχει δουλέψει και τα «ένσημα» που έχει μαζέψει αλλά να κερδίζει και κάτι παραπάνω «παίζοντας» τις αποταμιεύσεις του αυτές στο χρηματιστήριο. Και από αυτή την «έξυπνη» και «μοντέρνα» διαχείριση μόνο κερδισμένος μπορεί να βγει.

Πρόκειται για τεράστιο ψέμα. Η κερδοσκοπία δεν μπορεί να προσθέσει ούτε μια φρατζόλα ψωμί, ούτε ένα τούβλο, ούτε μια βίδα στην κοινωνία. Το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να σιφωνίσει «κεφάλαια» από τις τσέπες των πιο αποτυχημένων «επενδυτών» στους πιο πετυχημένους. Όταν αγοράζει ένας επενδυτής μια μετοχή «φτηνά», κάποιος άλλος την έχει πουλήσει «φτηνά». Όταν ένας επενδυτής κερδίζει από μια συναλλαγή, κάποιος άλλος έχει χάσει. Φυσικά για μια περίοδο μπορεί να πιστεύουν και οι δύο ότι έχουν κερδίσει αν η αξία της μετοχής ανεβαίνει και ανεβαίνει. Αλλά αυτά τα κέρδη είναι εικονικά όσο παραμένουν στο χρηματιστήριο. Γίνονται πραγματικά όταν ρευστοποιούνται και χρησιμοποιούνται για την αγορά πραγματικών αγαθών -τροφίμων, διακοπών, σπιτιών κλπ. Δηλαδή όλων αυτών που παράγει η εργατική τάξη με τον ιδρώτα της. Η εργατική τάξη είναι πάντα το μεγάλο θύμα της κερδοσκοπίας. Και αυτό το πρόβλημα δεν μπορεί να το λύσει συμμετέχοντας και αυτή, μέσα από τα «συντηρητικά», «ισορροπημένα» ή «επιθετικά» σενάρια του Χατζηδάκη στη λεηλασία. Η εργατική τάξη, για να το πούμε διαφορετικά, δεν μπορεί να κερδίσει κλέβοντας τον εαυτό της.

Για να δικαιολογήσει την επίθεσή της η κυβέρνηση επικαλείται τρεις μελέτες που έχει αναθέσει σε αντίστοιχους «εγνωσμένου κύρους» οργανισμούς σαν το διαβόητο ΙΟΒΕ (το ινστιτούτο μελετών του ΣΕΒ δηλαδή). Οι μελέτες δεν αξίζουν ούτε τα megabyte που έχουν καταναλωθεί για την αποθήκευσή τους. «Το αποθεματικό του νέου ταμείου στο τέλος της περιόδου αναφοράς εκτιμάται στο 31% του ΑΕΠ» γράφει η έκθεση του ΙΟΒΕ. Ποια είναι η περίοδος αναφοράς; Το 2070. Μάλιστα. Τα σαΐνια του ΙΟΒΕ που δεν μπόρεσαν να προβλέψουν το 2008 και το 2009 τι θα γινόταν το 2010 (θυμόσαστε, μας διαβεβαίωναν τότε όλοι ότι η ελληνική οικονομία είναι θωρακισμένη και δεν θα επηρεαστεί από την χρεοκοπία της Λήμαν Μπράδερς) κάνουν τώρα ασφαλείς προβλέψεις για το τι θα γίνει ύστερα από μισό αιώνα. Με τη στάση της, λέει ο Χατζηδάκης, η αντιπολίτευση «αρνείται να δοθεί στους νέους η ευκαιρία για αυξημένες συντάξεις και μάλιστα από 43% έως 68%». Οπωσδήποτε κύριε Χατζηδάκη, η δική μας άρνηση είναι κάθετη.