Ιστορία
Ο φριχτός “Πόλεμος του Ειρηνικού”

Αμερικανοί πεζοναύτες φωτογραφίζονται με νεκροκεφαλές ιαπώνων φαντάρων

Πριν από 80 χρόνια, στις 7 Δεκέμβρη του 1941, ξεκινούσε ο «Πόλεμος του Ειρηνικού» με την επίθεση της Ιαπωνίας στο Περλ Χάρμπορ. Σήμερα που ένας «ψυχρός πόλεμος» ξεδιπλώνεται ξανά στον Ειρηνικό, ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα αυτή τη φορά, αξίζει να θυμηθούμε τον πραγματικό χαρακτήρα της προηγούμενης σύγκρουσης που κρύβεται πίσω από «αντιφασιστικές» διακηρύξεις. 

Ο Λέανδρος Μπόλαρης εξηγεί τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα της αναμέτρησης ανάμεσα στην Ιαπωνία και τις ΗΠΑ, καθώς και τα ρατσιστικά εργαλεία που χρησιμοποίησε η αμερικάνικη άρχουσα τάξη ενάντια στους Ασιάτες ανταγωνιστές της μέχρι να φτάσει στο μεγαλύτερο έγκλημα πολέμου που ήταν οι ατομικές βόμβες στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι.


 

Το Περλ Χάρμπορ της Χαβάης είναι γνωστό κυρίως από τις πολεμικές ταινίες που έχουν γυριστεί για την ιαπωνική επίθεση στον αμερικάνικο ναύσταθμο τα ξημερώματα της 7 Δεκέμβρη του 1941. Αυτές οι ταινίες είτε καλές είτε κακές έχουν μια κοινή ματιά: οι ύπουλοι, στρατοκράτες Ιάπωνες επιτέθηκαν μπαμπέσικα στους φιλειρηνικούς Αμερικάνους που έπαιζαν και φλερτάριζαν αμέριμνοι. Αλλά μετά, η «Δημοκρατία», δηλαδή οι ΗΠΑ, σοβαρεύτηκαν και με μια υπερπροσπάθεια νίκησαν και στον «Πόλεμο στον Ειρηνικό». 

Όμως, η ιαπωνική επίθεση δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Το μόνο στοιχείο που ήταν όντως αιφνιδιασμός ήταν το σημείο της επίθεσης, η Χαβάη, 2.500 ναυτικά μίλια νοτιοδυτικά του Σαν Φρανσίσκο αλλά πολύ μακριά από την Ιαπωνία. Οι Αμερικάνοι αναλυτές περίμεναν ότι η ιαπωνική επίθεση θα αρχίσει στις Φιλιππίνες. Τότε αυτή η χώρα ήταν αποικία των ΗΠΑ. Την είχαν αρπάξει στα τέλη του 19ου αιώνα από τους Ισπανούς αποικιοκράτες και μετά έσφαξαν, κατά χιλιάδες, του μαχητές της ανεξαρτησίας. 

Επίσης παρά την σφοδρότητά της, η επίθεση στο Περλ Χάρμπορ δεν πέτυχε τον στόχο της. Δηλαδή δεν εξουδετέρωσε τον αμερικάνικο στόλο του Ειρηνικού και την «καρδιά» του, τα αμερικάνικα αεροπλανοφόρα. Ακόμα πιο σημαντική αποτυχία, που συνήθως παραβλέπεται, είναι ότι οι τεράστιες αποθήκες καυσίμων έμειναν άθικτες. 

Γιατί τα αμερικάνικα επιτελεία περίμεναν επίθεση; Επειδή τα προηγούμενα δυο χρόνια οι ΗΠΑ είχαν στριμώξει τόσο πολύ την Ιαπωνία ώστε αυτή να ήταν η προβλέψιμη κίνηση. Από το τέλος του 1939 η κυβέρνηση Ρούζβελτ άρχισε να απαγορεύει την εξαγωγή στην Ιαπωνία υλικών και τεχνολογιών που ήταν απαραίτητες για την πολεμική της βιομηχανία. Τον Ιούλη του 1941 ήρθε το πιο σκληρό χτύπημα: εμπάργκο στην πώληση πετρελαίου. Η Ιαπωνία δεν διέθετε δικά της κοιτάσματα, εισήγαγε πετρέλαιο από τις ΗΠΑ. 

Τελεσίγραφο

Στις 26 Νοέμβρη του 1941 επιδόθηκε το περίφημο «Σημείωμα Χαλ», από το όνομα του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ. Ήταν ένα τελεσίγραφο ουσιαστικά, με το οποίο οι ΗΠΑ απαιτούσαν από την Ιαπωνία να αποσύρει τα στρατεύματά της από την Κίνα και τη νότια Ινδοκίνα (το σημερινό Βιετνάμ, Καμπότζη και Λάος, γαλλική αποικία τότε). Την προηγούμενη ο Χ.Λ. Στίμσον υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ έγραφε στο ημερολόγιό του μετά από μια συζήτηση με τον πρόεδρο Ρούζβελτ: «το ζητούμενο είναι πώς θα τους μανουβράρουμε [τους Ιάπωνες] να ρίξουν τον πρώτο πυροβολισμό χωρίς ιδιαίτερο ρίσκο για εμάς». 

Ο γιαπωνέζικος και ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός βρίσκονταν σε τροχιά σύγκρουσης από τις αρχές της δεκαετίας του ’30. Το μήλο της έριδος ήταν η Κίνα. Η Ιαπωνία είχε εισβάλει στην Μαντζουρία (στη βορειοδυτική Κίνα) το 1931 και το 1937 είχε ξεκινήσει τον πόλεμο ενάντια στην Κίνα. Το 1940 αυτός ο πόλεμος συνεχιζόταν. 

Ο γιαπωνέζικος ιμπεριαλισμός ήθελε να δημιουργήσει τη δικιά του «σφαίρα ευημερίας και συνεργασίας» με κέντρο την Κίνα σε όλη την ανατολική Ασία. Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός δεν ήταν διατεθειμένος να τον αφήσει. Ήθελε να επιβάλλει τη δικιά του επικυριαρχία στην περιοχή, κληρονομώντας τις αποικιακές αυτοκρατορίες της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ολλανδίας, που βρίσκονταν σε τροχιά παρακμής. Αυτή η φιλοδοξία ντυνόταν και με ένα ιδεολογικό μανδύα. Υποτίθεται οι ΗΠΑ ήταν ενάντια στις παλιομοδίτικες αποικιακές αυτοκρατορίες, τον «προστατευτισμό» τους, ήταν υπέρ της πολιτικής των «Ανοιχτών Θυρών» για την Κίνα. 

Ο αμερικάνικος καπιταλισμός με την τεράστια παραγωγική του δυνατότητα ήταν σίγουρο ότι μακροπρόθεσμα θα επισκίαζε κάθε ανταγωνιστή του. Για παράδειγμα η Μιτσουμπίσι κατασκεύασε ένα από τα καλύτερα καταδιωκτικά αεροσκάφη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, το «Ζέρο». Ωστόσο το 1941 η παραγωγικότητα της ιαπωνικής αεροναυτικής βιομηχανίας βρισκόταν μόλις στο 44% της αμερικάνικης. Το 1943 θα έπεφτε στο 25%. 

Γι’ αυτό η γιαπωνέζικη άρχουσα τάξη ένιωθε ότι ο χρόνος δούλευε εναντίον της. Έπρεπε να χτυπήσει πρώτη. Ταυτόχρονα με την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ, ξεκίνησε η «ώθηση προς το Νότο». Οι επιθέσεις δηλαδή στις Φιλιππίνες, τη Μαλαισία, την Σιγκαπούρη, την Ταϊλάνδη και την σημερινή Ινδονησία. Εκτός από την Ταϊλάνδη όλες οι χώρες που κατέλαβε ο ιαπωνικός στρατός το 1941-42 ήταν αποικίες των Ευρωπαϊκών και «λευκών» ιμπεριαλισμών.

 Για τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και τους συμμάχους του, ο πόλεμος στον Ειρηνικό δεν είχε τα ίδια στάνταρ με τον πόλεμο στην Ευρώπη. Στη δεύτερη ο εχθρός ήταν οι ναζί, στον πρώτο απλά οι «Γιαπωνέζοι», οι οποίοι σύμφωνα με τον Αυστραλό στρατηγό Blamey δεν ήταν «άνθρωποι, αλλά ακάθαρτα ζωύφια», «πράγμα», ή «διασταύρωση πιθήκου με άνθρωπο» (αυτό το τελευταίο ήταν η «αγαπημένη» παρομοίωση του Τύπου).

Με διάταγμα του προέδρου Ρούσβελτ τον Φλεβάρη του 1942, περίπου 120.000 Γιαπωνέζοι που ζούσαν στις Πολιτείες της Δυτικής Ακτής των ΗΠΑ (τα 2/3 Αμερικάνοι πολίτες) οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, σε άθλιες συνθήκες. Αυτό το βάρβαρο μέτρο της «συλλογικής ευθύνης» ήταν προϊόν ενός εμετικού ρατσισμού ενάντια στους Ασιάτες, τον «Κίτρινο Όλεθρο». 

Ο ρατσισμός των «φωτισμένων» Ευρωπαίων αποικιοκρατών επηρέασε και τον τρόπο που αντιμετώπισαν τις ιαπωνικές επιθέσεις. Τον Δεκέμβρη του 1940 για παράδειγμα ο ανώτατος διοικητής των βρετανικών δυνάμεων στην Άπω Ανατολή, ο αρχιπτέραρχος Ρόμπερτ Μπρους-Πόφαμ δήλωνε από το Χονγκ Κονγκ: «Από την άλλη μεριά του συρματοπλέγματος είδα κάποια αντιπροσωπευτικά δείγματα ενός είδους υπανθρώπων με βρόμικες γκρι στολές που όπως μου είπαν ήταν Ιάπωνες στρατιώτες». 

Ένα χρόνο μετά οι «κίτρινοι υπάνθρωποι» ταπείνωναν τις Δυτικές Αυτοκρατορίες. Κι αυτό δεν διέφυγε της προσοχής των λαών αυτών των χωρών. Οι μέχρι τώρα «αφέντες» τους δεν ήταν αήττητοι. Μια ασιατική δύναμη τους σάρωνε. Κι η γιαπωνέζικη προπαγάνδα «έπαιζε» σε αυτό το θέμα. 

Φρικαλεότητες

Αυτή η εικόνα όμως είχε ήδη αρχίσει να ξεθωριάζει. Οι Κορεάτες υπέφεραν από το 1905 από τις φρικαλεότητες της γιαπωνέζικης κατοχής. Στην Κίνα το ένα έγκλημα πολέμου διαδεχόταν το άλλο. Τον Δεκέμβρη του 1937 έπεσε η Νανκίνγκ η πρωτεύουσα του Τσιανγκ Κάι Σεκ. Διακόσιες χιλιάδες άμαχοι δολοφονήθηκαν και δεκάδες χιλιάδες γυναίκες βιάστηκαν. 

Στη Δύση έχουν γραφτεί βιβλία επί βιβλίων για το δράμα των αιχμαλώτων πολέμου που πέθαναν από τις κακουχίες στην κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Μπούρμα-Σιαμ. Η ταινία η «Γέφυρα του Ποταμού Κβάι» (1957) έσπασε τα ταμεία και σάρωσε τα Όσκαρ. Η μοίρα των 300.000 Ασιατών αγροτών που υποχρεώθηκαν σε καταναγκαστική εργασία στην κατασκευή της γραμμής αγνοήθηκε για δεκαετίες -60.000 περίπου πέθαναν. 

Στις 11 Δεκέμβρη 1941 η ναζιστική Γερμανία κήρυξε τον πόλεμο στις ΗΠΑ. Τα εγκλήματα των ναζί στην Ευρώπη, ιδιαίτερα στην Πολωνία και την Ρωσία, ήταν γνωστά. Όμως κανείς Αμερικάνος πολιτικός δεν σκέφτηκε να προτείνει τον εγκλεισμό των Γερμανο-Αμερικάνων, παρόλο που οι ναζιστικές συμμορίες είχαν έντονη και ανοιχτή δράση σε όλη τη δεκαετία του ’30.

Το Μάη του 1944 το περιοδικό Life δημοσίευσε μια ολοσέλιδη φωτογραφία στην οποία μια κοπέλα επεδείκνυε χαμογελώντας ένα κρανίο Ιάπωνα στρατιώτη που της είχε στείλει ο αρραβωνιαστικός της. Το ίδιο περιοδικό σε άλλο τεύχος του δημοσίευε φωτογραφίες που έδειχναν πόσο διαδεδομένη ήταν η χρήση κρανίων σαν «διακόσμηση» σε αμερικάνικα τζιπ και φορτηγά. Αυτή ήταν η πραγματικότητα του «μεγάλου αντιφασιστικού πολέμου» στην Ασία που τέλειωσε τον Αύγουστο του 1945 με το πυρηνικό έγκλημα της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι.