Διεθνή
Χιλή - Προχωράμε χωρίς να ξεχνάμε τα διδάγματα της ιστορίας

11/9/1973, Ο Αλιέντε στο Προεδρικό Μέγαρο που πολιορκείται από τους πραξικοπηματίες

Η νίκη του Μπόριτς στις προεδρικές εκλογές της Χιλής, όπως ήταν αναμενόμενο, πυροδότησε μια ολόκληρη συζήτηση στην αριστερά – πέραν των συνόρων του λατινοαμερικάνικου κράτους. 

Από τη μια «η Χιλή δείχνει το δρόμο», της συσπείρωσης όλης της Aριστεράς πίσω από έναν υποψήφιο που θα κερδίσει τις εκλογές, υποσχόμενος κοινοβουλευτικές μεταρρυθμίσεις «στο μέτρο του εφικτού». «Εικόνα και από το ελληνικό μέλλον; Γιατί όχι;» σχολιάζει η Αυγή προπαραμονή των Χριστουγέννων. 

Από την άλλη η καταγγελία των απόψεων που υποδέχτηκαν θετικά την εκλογική επιτυχία της Aριστεράς στη Χιλή και τους πανηγυρισμούς των χιλιάδων στους δρόμους του Σαντιάγο το βράδυ των αποτελεσμάτων, καθώς «κάνουν πλάτες στη σοσιαλδημοκρατία και σπέρνουν αυταπάτες». Χαρακτηριστικά τα δημοσιεύματα του Ριζοσπάστη και του 902.gr που έφτασαν να επιτεθούν στην ΑΝΤΑΡΣΥΑ και το ΝΑΡ για «καλλιέργεια ψεύτικων ελπίδων σε τμήματα του λαού και της νεολαίας που έχουν ριζοσπαστικές αναζητήσεις».

Την Κυριακή 19/12, ο Γκάμπριελ Μπόριτς ηγούμενος του αριστερού συνασπισμού Apruebo Dignidad, αναδείχθηκε πρόεδρος της Χιλής στο δεύτερο γύρο των εκλογών με 56%, έναντι 44% του ακροδεξιού Καστ. Οι εκλογές έγιναν με φόντο τις εξελίξεις που έχει προκαλέσει τα τελευταία δυο χρόνια η εξέγερση του Οκτώβρη του 2019. Τότε με αφορμή την αύξηση της τιμής των εισιτηρίων στις συγκοινωνίες ξέσπασαν κινητοποιήσεις που γρήγορα έβαλαν φωτιά σε όλη τη Χιλή. Σε ελάχιστο χρονικό διάστημα οι διεκδικήσεις δεν είχαν να κάνουν «με τα 30 πέσος, αλλά με τα 30 χρόνια» των κυβερνήσεων που διαδέχτηκαν τη χούντα του Πινοσέτ και δεν πείραξαν σχεδόν τίποτα από το νεοφιλελεύθερο τερατούργημα που καθιέρωσε ο δικτάτορας. Ένα χρόνο μετά το ξέσπασμα της εξέγερσης, τον Οκτώβρη του 2020 έγινε δημοψήφισμα όπου με ένα συντριπτικό 80% ψηφίστηκε η αναθεώρηση του χουντικού συντάγματος, μια διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη.

Ο κόσμος του κινήματος που εξεγέρθηκε το 2019 καλά έκανε και πανηγύρισε τη νίκη του Μπόριτς και την ήττα του νοσταλγού του Πινοσέτ, Καστ. Ξεφορτώθηκε τη μισητή κυβέρνηση του Πινιέρα κι απέτρεψε τη διαδοχή του από ένα χουντικό κάθαρμα. Ο αντίπαλός του και νικητής των εκλογών ήταν αναγκασμένος να εμφανίζεται ως καρπός της εξέγερσης. Ως ο αντινεοφιλελεύθερος ηγέτης που αναδείχθηκε από το κίνημα και υπόσχεται ένα πακέτο μεταρρυθμίσεων υπέρ των φτωχών που θα ξηλώσουν τη νεοφιλελεύθερη παράδοση που έχτισε η χούντα και συνέχισαν οι διάδοχοί της. Η αυτοπεποίθηση του κόσμου να συνεχίσει τις διεκδικήσεις του είναι μεγαλύτερη. Η αίσθηση της δυνατότητάς του να παλεύει και να νικάει έχει δυναμώσει. Και τίποτα δεν είναι λιγότερο δεδομένο από την προσμονή ότι αυτός ο κόσμος που πανηγύρισε τη νίκη του Μπόριτς θα κάτσει να περιμένει με σταυρωμένα χέρια τη διάψευση των προσδοκιών του. 

Συμβιβασμοί

Από την άλλη η οποιαδήποτε προβολή του Μπόριτς και της εκλογικής του συμμαχίας ως το μοντέλο που θα πρέπει να ακολουθήσει η αριστερά διεθνώς, επαναφέρει σαν ξαναζεσταμένο φαγητό τη συζήτηση που είχε ανοίξει η εκλογική επιτυχία του ΣΥΡΙΖΑ, ήδη από το 2012 και πολύ περισσότερο το Γενάρη του 2015. Ο ΣΥΡΙΖΑ κι ο Τσίπρας προβάλλονταν ως η Αριστερά του 21ου αιώνα. Πολυσυλλεκτική κι αντινεοφιλελεύθερη. Βγαλμένη μέσα από τα κινήματα που ξέσπασαν από την αρχή της νέας χιλιετίας και πολύ περισσότερο μέσα από την έκρηξη των εργατικών αγώνων στα χρόνια των μνημονίων από το 2010 και μετά. Κι όμως, την υπόσχεση για «κατάργηση των μνημονίων με μια πράξη κι έναν νόμο» τότε, διαδέχτηκε μια μακριά πορεία συμβιβασμών από τη μεριά της νέας κυβέρνησης που έφτασε στο ξεπούλημα του ΟΧΙ τον Ιούλιο και την υπογραφή νέου μνημονιακού προγράμματος. Ο ΣΥΡΙΖΑ διασπάστηκε και η πορεία του είναι σταθερά στα δεξιά ακόμα και από τον μετριοπαθή ΣΥΡΙΖΑ του 2015. Ταυτόχρονα κανένα βήμα αυτών των συμβιβασμών δεν σήμανε το σταμάτημα των αγώνων από τη μεριά του κόσμου. 

Η κυβέρνηση του Μπόριτς θα βρεθεί αντιμέτωπη με ανάλογα διλήμματα και τα δείγματα γραφής του νέου προέδρου είναι στην κατεύθυνση των συμβιβασμών. 

Η Σόφι Σκουάιρ σε άρθρο της στο Socialist Worker, συνοψίζει: «Υπάρχουν σαφή όρια στον ριζοσπαστισμό του Μπόριτς. Καθ' όλη τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας, διεκδίκησε δεξιές ψήφους. Έτσι, ζήτησε δράση εναντίον όσων κατηγορούνται για “κάψιμο και λεηλασία” κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Οκτωβρίου 2019. Ο Μπόριτς αγνόησε τον τρόπο με τον οποίο οι μπάτσοι είχαν διατυπώσει τέτοιες κατηγορίες και βασάνισαν τους διαδηλωτές. Αρνείται επίσης να ζητήσει χάρη σε όσους φυλακίζονται βάσει του νόμου “κατά των οδοφραγμάτων”... Ο Μπόριτς ήταν κεντρικός στη “Συμφωνία Ειρήνης” του Νοεμβρίου 2019, η οποία έσωσε τον απερχόμενο πρόεδρο Σεμπάστιαν Πινιέρα και αυτούς που είχαν ηγηθεί της καταστολής των διαδηλώσεων. Έχει επίσης δεσμευτεί να ακολουθήσει τα μέτρα λιτότητας στον προϋπολογισμό του 2022 και να εφαρμόσει τη “δημοσιονομική ευθύνη”».

Σε προγραμματικό επίπεδο φαίνεται να διαψεύδει τις – διαδεδομένες μετά τη νίκη του – παρομοιώσεις με τον Αλιέντε. «Θα αναβιώσει λοιπόν ο Μπόριτς το σοσιαλιστικό πείραμα που ξεκίνησε ο Σαλβαδόρ Αλιέντε στις αρχές της δεκαετίας του 1970; Μέχρι στιγμής, αυτό φαίνεται απίθανο, καθώς το πρόγραμμα του Μπόριτς είναι μετριοπαθές συγκριτικά. Χωρίς σχέδια κοινωνικοποίησης της οικονομίας, αλλά με υποσχέσεις για μια περιορισμένη και κάπως πιο δίκαιη αναδιανομή των κερδών του κεφαλαίου», σχολιάζει ο μαρξιστής οικονομολόγος Μάικλ Ρομπερτς. Ακόμα κι έτσι, «οι πολυεθνικές και οι δυνάμεις της αντιδραστικής Δεξιάς στον τομέα της χιλιάνικης βιομηχανίας, το κογκρέσο και τα ΜΜΕ ετοιμάζονται για μια αδιάκοπη εκστρατεία επιθέσεων εναντίον του νέου προέδρου», συνεχίζει. 

Επιλογές

Όπως αναφέρει σε άρθρο του ο ακτιβιστής Μιγκέλ Σίλβα που ζει και δραστηριοποιείται στη Χιλή «η JP Morgan την επόμενη των εκλογών ισχυρίζεται ότι ο Μπόριτς χρειάζεται να μετριάσει κι άλλο την πολιτική του ατζέντα “για την αποφυγή δυσμενών οικονομικών συνθηκών... Για να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι... η αγορά θα χρειαστεί γρήγορα μηνύματα πραγματικής μετριοπάθειας”». Μάλιστα, σύμφωνα με την JP Morgan «η εκλεγείσα κυβέρνηση όχι μόνο θα πρέπει να μετριάσει το φιλόδοξο πρόγραμμα, αλλά και να καθορίσει προτεραιότητες για να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις γρήγορα και αποτελεσματικά». 

«Με άλλα λόγια» συνεχίζει ο Σίλβα, «για να κερδίσει μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ο Μπόριτς θα πρέπει να διαπραγματευτεί με συμμάχους, οι οποίοι, επειδή έχουν διαφορετικές πολιτικές από τις δικές του, θα απαιτήσουν αλλαγές στο κυβερνητικό σχέδιο ως τίμημα συμφωνίας. Ο Μπόριτς και η κυβέρνησή του θα έπρεπε στη συνέχεια να επιλέξουν μεταξύ δύο επιλογών ...να προχωρήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο, μέσω συμφωνιών και διαπραγματεύσεων, ή να προχωρήσουν πολύ λίγο. Υπάρχει βέβαια και μια άλλη εναλλακτική, η εναλλακτική της κοινωνικής κινητοποίησης και της κοινωνικής πίεσης... Είναι η εναλλακτική της οικοδόμησης μαζικής κοινωνικής οργάνωσης, λαϊκής εξουσίας και άμεσης δημοκρατίας από τα κάτω», συνεχίζει ο Σίλβα και συνοψίζει με το ερώτημα: «Τους μήνες μετά τον Μάρτιο, όταν ο Γκάμπριελ Μπόριτς θα αναλάβει την προεδρία, ποιον συνδυασμό θα επιλέξει μεταξύ διαπραγμάτευσης “από τα πάνω” και κοινωνικής οργάνωσης “από τα κάτω”;». 

Στην πραγματικότητα, το ερώτημα δεν είναι καινούργιο. Έχει εμφανιστεί ξανά και ξανά και συνοψίζεται στο δίλημμα Μεταρρύθμιση ή Επανάσταση. Στις περιπτώσεις της Ελλάδας και της Χιλής τα αδιέξοδα του κοινοβουλευτικού δρόμου έχουν αποδειχθεί ιστορικά με διαφορετικούς τρόπους. Αν για το ελληνικό παράδειγμα του 2015, το αποτέλεσμα ήταν ο συμβιβασμός και η διάψευση των προσδοκιών, για το χιλιάνικο παράδειγμα του 1973, το αποτέλεσμα ήταν το πραξικόπημα και η δικτατορία. Τώρα που η εργατική τάξη και η νεολαία της Χιλής έρχεται ξανά αντιμέτωπη με τις δυνατότητες και τα όρια των επιλογών πάνω σε αυτό το δίλημμα, εμείς μπορούμε να δηλώνουμε στο πλευρό της στις μάχες που την έφεραν μέχρι εδώ, σε αυτές που θα χρειαστεί να δώσει στη συνέχεια και αταλάντευτα να συνεχίζουμε στο χτίσιμο μιας αριστεράς επαναστατικής, που δεν θα μένει στα μισά του δρόμου.