Αντιπολεμικό κίνημα
Δύσκολο να απομονωθεί οικονομικά η Ρωσία

Μετά τη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους επέβαλαν ένα πακέτο κυρώσεων που είχε σαν στόχο να εκδιώξουν τη Ρωσία από το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ο Γάλλος υπουργός Οικονομίας Bruno le Maire κόμπαζε για  «ολοκληρωτικό οικονομικό και χρηματοπιστωτικό πόλεμο στη Ρωσία» - αν και γρήγορα υπαναχώρησε όταν η Μόσχα άρχισε να εκτοξεύει τους πυραύλους της.

Το περίεργο είναι ότι, τρεις μήνες μετά, το ρωσικό νόμισμα, το ρούβλι,  έχει εκτιναχθεί στα ύψη στις συναλλαγματικές αγορές. Μετά την πτώση στην ισοτιμία των 150 ρουβλιών ανά δολάριο ΗΠΑ στις αρχές Μάρτη,  την περασμένη εβδομάδα έφτασε στα 51. Έγινε «το νόμισμα με τις καλύτερες επιδόσεις στον κόσμο φέτος», σύμφωνα με τους Financial Times. Ο «ολικός πόλεμος» δεν φαίνεται να πετυχαίνει. Το ερώτημα είναι γιατί;

Υπάρχουν δυο λόγοι. Ο πρώτος είναι η αντίδραση της ρωσικής κυβέρνησης στις κυρώσεις. Επέβαλε αυστηρά ελέγχους κεφαλαίων (capital controls) και αύξησε τα επιτόκια στο 20% για να σταματήσει την συναλλαγματική αιμορραγία της χώρας. Ταυτόχρονα κατέρρευσαν και οι εισαγωγές της Ρωσίας, εν μέρει λόγω των ίδιων των κυρώσεων, εν μέρει επειδή η πτώση του ρουβλιού τις έκανε πολύ ακριβές.

Ο συνδυασμός των υψηλών τιμών της ενέργειας, που αποτελούν τον κύριο όγκο των εξαγωγών της Ρωσίας, με τον περιορισμό των εισαγωγών ήταν να παρουσιάσει η Ρωσία ένα πλεόνασμα ρεκόρ ύψους 58 δισεκατομμυρίων δολαρίων το πρώτο τρίμηνο του 2022 στο ισοζύγιο πληρωμών. Τώρα το ισχυρό ρούβλι έχει κάνει τη Ρωσία μια από τις λίγες χώρες στον κόσμο όπου ο πληθωρισμός (παρόλο που είναι πολύ υψηλός) έχει αρχίσει να πέφτει.

Η Πωλίνα Κουρντιάνκο, επικεφαλής των αναδυόμενων αγορών στην BlueBay Asset Management, υποστηρίζει ότι αυτό δεν είναι απαραίτητα σημάδι οικονομικής επιτυχίας: «Τι σημαίνει πραγματικά η ισχύς του ρουβλιού; Σίγουρα όχι ότι η οικονομία είναι υγιής. Η ανάπτυξη θα είναι αρνητική,  βαθιά στο κόκκινο. Ο πληθωρισμός είναι διψήφιος. Τα σημάδια της κρίσης είναι εμφανή. Στο πιο πρωταρχικό επίπεδο, οι επιχειρήσεις κλείνουν επειδή δεν μπορούν να εισάγουν τίποτα». Η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας έχει αρχίσει να μειώνει τα επιτόκια για να αντισταθμίσει την άνοδο του ρουβλιού.

Εισβολή

Αλλά η Κουρντιάνκο αγνοεί έναν δεύτερο παράγοντα που στηρίζει την ισχύ του ρουβλιού. Η Ρωσία συγκαταλέγεται, μαζί με τις ΗΠΑ και τη Σαουδική Αραβία, στους  κορυφαίους παραγωγούς ενέργειας στον κόσμο. Η εισβολή στην Ουκρανία λειτούργησε προς όφελος του καθεστώτος του Βλαντιμίρ Πούτιν ανεβάζοντας ακόμα περισσότερο τις τιμές της ενέργειας, σε μια στιγμή που βρίσκονταν ήδη σε άνοδο.  

Η ειρωνεία είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ρωσικό αέριο. Τους πρώτους δύο μήνες μετά την εισβολή, η Ρωσία εξήγαγε ορυκτά καύσιμα αξίας 63 δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσω πλοίων και αγωγών, σύμφωνα με το Κέντρο Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα (CREA). Οι Financial Times γράφουν: «Η ΕΕ έχει εισάγει το 71% των ρωσικών εξαγωγών ορυκτών καυσίμων από την έναρξη της εισβολής».

Οι τρεις μεγαλύτεροι εισαγωγείς ρωσικών ορυκτών καυσίμων είναι η Γερμανία – 9 δις δολάρια τους πρώτους δύο μήνες μετά την εισβολή, η Ιταλία και η Κίνα – και οι δύο λίγο λιγότερο από 7 δις δολάρια.

Το εμπόριο ενέργειας εξαιρέθηκε από το αρχικό πακέτο κυρώσεων. Φυσικά, γίνεται πολύς λόγος στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για την απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου. Ωστόσο οι χώρες της ΕΕ δεν έχουν καταφέρει ακόμα να καταλήξουν σε μια ενιαία πολιτική απαγόρευσης των εισαγωγών πετρελαίου από τη Ρωσία που δεν θα επιβαρύνει τόσο πολύ τις οικονομίες τους.

Υπάρχουν τεχνικά εμπόδια στην απαγόρευση του ρωσικού αερίου. Το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα είναι προσανατολισμένο στην εισαγωγή φυσικού αερίου μέσω αγωγών από τη Ρωσία. Η ανάπτυξη ενός εναλλακτικού συστήματος εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις ΗΠΑ και τη Μέση Ανατολή χρειάζεται πολύ χρόνο.

Ταυτόχρονα, όμως, υπάρχει και το πρόβλημα της συνολικής προσφοράς, όπως επισημαίνει η Έλεν Τόμσον του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ: «Οι ενεργειακές κυρώσεις κατά της Ρωσίας ήταν τόσο περιορισμένες επειδή η άνοδος της Κίνας έχει αλλάξει οριστικά τις ενεργειακές αγορές. Πολύ απλά, είναι δύσκολο να καλυφθεί η σημερινή παγκόσμια ζήτηση για πετρέλαιο και φυσικό αέριο χωρίς ρωσικές προμήθειες».

Η σημασία της Ρωσίας ως παραγωγού ενέργειας σημαίνει ότι είναι αδύνατο να αποβληθεί από το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Ό,τι και να συμβεί στη στρατιωτική σύγκρουση για την Ουκρανία, αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει.