Κρίση της Ισπανίας, κρίση του ευρώ

Ολοένα και πιο επικίνδυνα τρίζει το οικοδόμημα του "κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος". Και το επίκεντρο των τριγμών συνεχίζει να είναι η Ισπανία, η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης και η δωδέκατη του κόσμου.

Πριν από λίγες μέρες η δεξιά κυβέρνηση του Μαριάνο Ραχόι -μια ακόμα ακραία νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση που υποσχόταν να σώσει τον ισπανικό λαό όχι μόνο από την κρίση, αλλά και από τα δόντια της Τρόικας μέσα από ένα "εγχώρια σχεδιασμένο" μείγμα λιτότητας, απολύσεων και ιδιωτικοποιήσεων - αναγκάστηκε να κάνει το αδιανόητο: να κρατικοποιήσει την Bankia, μια από τις μεγάλες τράπεζες της χώρας.

Και πριν περάσει καλά-καλά μια βδομάδα ήρθε το δεύτερο "αδιανόητο". Η Ισπανία, έλεγε ο Ραχόι, δεν θα γίνει Ελλάδα. Θα τα καταφέρει μόνη της. Την περασμένη βδομάδα, όμως, η αντιπρόεδρος της Ισπανίας, η Σοράγια Σάενζ ντε Σανταμαρία, "ανακαλύφθηκε" ξαφνικά στις ΗΠΑ, για συναντήσεις με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Κριστίν Λαγκάρντ (την πρόεδρο του ΔΝΤ) και τον Τίμοθι Γκάιντνερ, τον υπουργό Οικονομικών του Ομπάμα. "Επίσκεψη ρουτίνας" απάντησε στις φήμες η κυβέρνηση. Αλλά κανένας δεν την πιστεύει. Τα ίδια ακριβώς, άλλωστε, έλεγαν και οι κυβερνήσεις και της Ελλάδας και της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας για τις συναντήσεις τους με τα στελέχη της Τρόικας μέχρι και την προηγουμένη της ένταξής τους στους Μηχανισμούς Στήριξης.

Η ισπανική οικονομία αντιμετωπίζει βαθιά και άλυτα προβλήματα. Το μεγαλύτερο είναι το τραπεζικό σύστημα που βρίσκεται βουτηγμένο σε μια θάλασσα τοξικών χρεών -τα υπολείμματα της φούσκας των ακινήτων που τράβαγε την ισπανική οικονομία από επιτυχία σε επιτυχία τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 2000. Χωρίς μια άμεση ανακεφαλαιοποίηση το σύστημα θα καταρρεύσει -με μαθηματική ακρίβεια. Ο επίσημος, αρχικός, υπολογισμός της Τράπεζας της Ισπανίας έκανε λόγο για ένα πακέτο 84 δισεκατομμυρίων ευρώ. Σήμερα ακόμα και αυτό το νούμερο μοιάζει συντηρητικό: η Bankia χρειάζεται, σύμφωνα με τους ίδιους τους υπολογισμούς της τράπεζας, άμεσα 19 δις για να καλύψει τις επισφάλειές της (δηλαδή τα χρήματα που έχει χάσει από τα δάνεια προς τους κερδοσκόπους της γης). Και η Bankia είναι μία μόνο από τις δεκάδες προβληματικές τράπεζες. Μπορεί να είναι μεγάλη, αλλά δεν είναι η μεγαλύτερη: στον κατάλογο των ισπανικών τραπεζών (ως προς τις χορηγήσεις) είναι τρίτη. Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι το μέγεθος της μαύρης τρύπας που έχουν αφήσει πίσω τους τα τοξικά χρέη μπορεί να φτάσει ακόμα και στα 180 δισεκατομμύρια ευρώ.

Στάση πληρωμών

Το πρόβλημα είναι ότι η κυβέρνηση δεν έχει όχι τα 180, αλλά ούτε καν τα 19 δις που χρειάζεται άμεσα η Bankia. Τα ελλείμματα του ισπανικού δημοσίου βρίσκονται στα ύψη, τα χρέη των αυτόνομων επαρχιών ξεπερνούν τα 130 δισεκατομμύρια ευρώ (την περασμένη βδομάδα η Καταλονία, μια περιοχή με το οικονομικό μέγεθος της Ελλάδας ανακοίνωσε ότι θα κηρύξει στάση πληρωμών αν δεν λάβει βοήθεια από την κεντρική κυβέρνηση) και οι αγορές ζητάνε τοκογλυφικά επιτόκια (σαν αντιστάθμισμα στον κίνδυνο της στάσης πληρωμών ή ενός κουρέματος σαν της Ελλάδας) για να συνεχίσουν να δανείζουν το Ισπανικό δημόσιο.

Ο κίνδυνος να ξεπεράσουν, στην επόμενη έκδοση 10ετών ομολόγων που έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη (7 Ιουνίου), τα επιτόκια το όριο του 7% είναι πολύ πραγματικός: το 7% θεωρείται κατά γενική ομολογία μη βιώσιμο. Το 7% ήταν αυτό που "έπεισε" τελικά και την Ιρλανδία και την Πορτογαλία και την Ελλάδα να ζητήσουν την βοήθεια της Τρόικας.

Όσο για τις αγορές, για την "συμβολή της ιδιωτικής πρωτοβουλίας" στην μάχη για την διάσωση των τραπεζών, ούτε κουβέντα να γίνεται. Οι άρχουσες τάξεις που ωρύονται για τα "εθνικά ιδεώδη" είναι πάντα οι πρώτες που τρέχουν να βγάλουν τα λεφτά τους στην Ελβετία, όταν η "πατρίδα" (δηλαδή η εθνική οικονομία) βρίσκεται σε κίνδυνο: από τον Γενάρη μέχρι τον Φλεβάρη 100 δισεκατομμύρια ευρώ έχουν φύγει από το τραπεζικό σύστημα της Ισπανίας. Και η εκροή συνεχίζεται με τους ίδιους (αν όχι με επιταχυνόμενους) ρυθμούς.

Ούτε η Τράπεζα της Ισπανίας μπορεί να δώσει λύση. Παραδοσιακά, οι κεντρικές τράπεζες λειτουργούσαν πάντα σαν ο "δανειστής τελευταίας ανάγκης" για το τραπεζικό σύστημα. Σε τελευταία ανάλυση, αν ο κόσμος (μεγαλοεπενδυτές και μικροκαταθέτες) αρχίσουν να τρέχουν στις τράπεζες ζητώντας τις καταθέσεις τους σε μετρητά (που φυσικά δεν υπάρχουν στα θησαυροφυλάκια των τραπεζών) η Κεντρική Τράπεζα μπορεί να σταματήσει τον πανικό απλά βάζοντας μπροστά τα πιεστήρια. Αλλά η Τράπεζα της Ισπανίας -όπως και η Τράπεζα της Ελλάδας- δεν ελέγχεται από την κυβέρνηση: ελέγχεται από την Φρανκφούρτη, από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα του Μάριο Ντράγκι. Και ο Ντράγκι είπε, δημόσια, ένα ορθό και κοφτό όχι στον Ραχόι, όταν η κυβέρνηση του κατάθεσε ένα περίπλοκο σχέδιο διάσωσης της Bankia που, όμως, στηριζόταν, στην ουσία, σε πιστώσεις από την ΕΚΤ.

Μια μόνο λύση μένει στον Ραχόι: η Μέρκελ, η Λαγκάρντ και ο Ντράγκι -η Τρόικα δηλαδή. Την περασμένη βδομάδα ξέχασε τις ιαχές περί "εθνικής ανεξαρτησίας" και ζήτησε την δημιουργία μια "ευρωπαϊκής δημοσιονομικής αρχής" -δηλαδή την πλήρη μεταφορά της αρμοδιότητας για τους προϋπολογισμούς και τα ελλείμματα από τις πρωτεύουσες των 17 κρατών-μελών της Ευρωζώνης στις Βρυξέλλες. "Αναλυτές και πολιτικοί σχολιαστές μέσα και έξω από την Ισπανία", σχολιάζει η εφημερίδα Financial Times, "προσέλαβαν την αλλαγή αυτή στον τόνο του κ.Ραχόι σαν ένα σημάδι απελπισίας".

Και πολύ καλά έκαναν. Μόνο που το σημάδι αυτό δεν υπάρχει μόνο στον Ραχόι: η απελπισία κυριαρχεί σήμερα σε όλα τα επιτελεία της άρχουσας τάξης, μέσα και έξω από την Ευρωζώνη. Η Ισπανία δεν είναι Ελλάδα: δεν αντιπροσωπεύει το 1,7% αλλά το 8% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κανένας μηχανισμός στήριξης και κανένα "Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας" δεν μπορεί να εξασφαλίσει τα κεφάλαια που χρειάζονται για να την σώσει.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες οι κραυγές του Σαμαρά και του Βενιζέλου για την "παραμονή της χώρας στο ευρώ" μοιάζουν με κακόγουστη φάρσα: μια φάρσα που, όμως, κινδυνεύει να μας παρασύρει σε μια τρομαχτική τραγωδία, σε μια τραγωδία ανάλογη με αυτήν που κατέλαβε την Ευρώπη τη δεκαετία του 1930. Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι ανάμεσα στη δραχμή και το ευρώ: το πραγματικό δίλημμα είναι ανάμεσα στο σοσιαλισμό και την βαρβαρότητα.