ΑΠΟ ΤΟΝ ΖΑΠΑΤΑ ΣΤΟΝ ΛΕΝΙΝ ΚΑΙ ΤΟΝ ΓΚΡΑΜΣΙ - Αγρότες και Επανάσταση

Ο εικοστός αιώνας σημαδεύτηκε στην αρχή του από την Μεξικάνικη Επανάσταση του 1910. Ήταν η επανάσταση που έδωσε τα καλύτερα διδάγματα για το πώς μπορεί να λυθεί το αγροτικό ζήτημα, αλλά ταυτόχρονα φανέρωσε και τα όρια που έχουν οι αγρότες ως τάξη.

Οι αγρότες του Μεξικού έδωσαν για μια ολόκληρη δεκαετία σκληρούς αγώνες για να πάρουν τη γη στην οποία δούλευαν εκατοντάδες χρόνια κάτω από την εκμετάλλευση των τσιφλικάδων. Είχαν δημιουργήσει δύο επαναστατικούς στρατούς, τον Απελευθερωτικό Στρατό του Νότου και τη Μεραρχία του Βορρά που συσπείρωναν χιλιάδες αγρότες και εργάτες γης που πάλευαν να απαλλοτριώσουν τη γη από τα λατιφούντια και τους μεγαλογαιοκτήμονες. Με ηγέτες τον Εμιλιάνο Ζαπάτα και τον Πάντσο Βίγια κατάφεραν ακόμα και να καταλάβουν την Πόλη του Μεξικού, πρωτεύουσα της χώρας.

Όμως, η επανάσταση δεν έφτασε στο τέλος της. Παρά τις ηρωϊκές προσπάθειές τους, δεν κατάφεραν ποτέ να συνδεθούν με την εργατική τάξη των πόλεων. Αντίθετα, ένα κομμάτι της εργατικής τάξης στρατολογήθηκε από τον Καρράνσα και τον Ομπρεγόν (οι βασικοί εκπρόσωποι της αστικής τάξης) στον πόλεμο ενάντια στους επαναστατημένους αγρότες με υποσχέσεις για περισσότερα εργατικά δικαιώματα.

Παρόλα αυτά, οι διαδικασίες που επιχειρήθηκαν ειδικά στο Νότο αποδείχθηκαν πολύτιμη παράδοση για τα κινήματα από εκεί και μετά. Στην περιοχή της Μορέλος οι αγρότες είχαν καταλάβει τη γη των λατιφουντίων χωρίς αποζημίωση, ενώ εθνικοποιήθηκαν οι βιομηχανίες ζάχαρης που έπαιζαν τεράστιο ρόλο στην οικονομία του Μεξικού. Ακόμα, είχαν δημιουργηθεί αγροτικές επιτροπές που έλυναν τα ζητήματα που ανέκυπταν μεταξύ του πληθυσμού, πάρθηκαν μέτρα για την εκπαίδευση, την υγεία, την οικονομία. Οι αγρότες και οι εργάτες γης είχαν την εξουσία στην Κομμούνα της Μορέλος. Μοναδικό προηγούμενο της σε όλη την παγκόσμια ιστορία ήταν η Κομμούνα του Παρισιού το 1871.

Στο υπόλοιπο Μεξικό, όμως, ούτε ο καπιταλισμός είχε ανατραπεί ούτε πουθενά αλλού εκτός από τη Μορέλος δεν υπήρχε η ίδια εξέλιξη. Ο Εμιλιάνο Ζαπάτα όσο περνούσαν τα χρόνια έβλεπε ότι υπήρχε πολιτικό αδιέξοδο, η Κομμούνα είχε αρχίσει να απομονώνεται και να δέχεται συνεχείς στρατιωτικές επιθέσεις από τον κυβερνητικό στρατό. Η ελπίδα που είδε ερχόταν από την επαναστατημένη Ρωσία του 1917.

Ένα χρόνο πριν τη δολοφονία του συνέταξε την επιστολή του για την Ρώσικη Επανάσταση. «Πολλά θα κερδίζαμε, πολλά θα κέρδιζε η ανθρωπότητα και η δικαιοσύνη, αν όλοι οι λαοί της Αμερικής και όλα τα έθνη της γηραιάς Ευρώπης καταλάβαιναν ότι ο αγώνας του Επαναστατημένου Μεξικού και ο αγώνας της Ρωσίας είναι και αντιπροσωπεύουν τον αγώνα της ανθρωπότητας, το υπέρτατο συμφέρον όλων των καταπιεσμένων λαών(...) Και καλό είναι να μην λησμονείται ότι λόγω και ως αποτέλεσμα της αλληλεγγύης του προλεταριάτου, η χειραφέτηση του εργάτη δεν μπορεί να επιτευχθεί αν δεν πραγματοποιηθεί ταυτόχρονα η ελευθερία του αγρότη».

Μπολσεβίκοι

Αυτό είναι ένα μικρό κομμάτι από αυτά που έγραψε ο Ζαπάτα το Φλεβάρη του 1918. Η επανάσταση των αγροτών στο Μεξικό δεν έφτασε μέχρι το τέλος της, αλλά έβαλε ένα καθοριστικό δεδομένο για τις επόμενες επαναστάσεις: χωρίς τη σύνδεση των αγροτών με την εργατική τάξη δεν μπορούσε να υπάρξει νικηφόρα έκβαση.

Αυτό το ζήτημα ήταν καθοριστικό για την επιτυχία της Ρώσικης Επανάστασης. Η εργατική τάξη στη Ρωσία ήταν μειοψηφία μέσα σε μια θάλασσα εκατομμυρίων αγροτών. Αυτό που έκανε τη διαφορά σε σχέση με το Μεξικό ήταν οι εμπειρίες που είχαν αποκτήσει οι εργάτες πριν από το 1917 με καλύτερο παράδειγμα την επανάσταση του 1905, αλλά και ότι μέσα στις μάχες της εργατικής τάξης το κόμμα των Μπολσεβίκων είχε μεγαλώσει και ριζώσει στα μεγάλα εργοστάσια και τις πόλεις.

Τους μήνες πριν από την Οκτωβριανή Επανάσταση οι εξεγέρσεις των αγροτών απέναντι στους μεγαλογαιοκτήμονες σε διάφορες περιοχές στη Ρωσία βρήκαν πραγματική συμπαράσταση στους Μπολσεβίκους. Τους στήριζαν στις καταλήψεις γης και εξηγούσαν ότι δεν μπορεί να υπάρξει αναδασμός της γης παρά μόνο μέσα από την επαναστατική πρωτοβουλία των ίδιων των αγροτών. Στην πραγματικότητα, οι Μπολσεβίκοι υιοθέτησαν το πρόγραμμα που έβαζε το ίδιο το αγροτικό κίνημα τονίζοντας όμως ότι η απελευθέρωση των αγροτών θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ως κομμάτι της εργατικής επανάστασης ενάντια στον καπιταλισμό.

Αυτή ήταν και η βασική διαφορά των Μπολσεβίκων απέναντι σε κόμματα όπως οι Εσέροι που κατηγορούσαν τον Λένιν ότι τους... έκλεψε το πρόγραμμα. Για τους Μπολσεβίκους αυτά δεν είχαν σημασία, έβαζαν πάνω από όλα τη νίκη της επανάστασης και κατάλαβαν ότι χωρίς την στήριξη των αγροτών δεν θα μπορούσε να έρθει ποτέ στη Ρωσία.

Την πρώτη μέρα μετά την επανάσταση ένα από τα πρώτα διατάγματα της νέας επαναστατικής κυβέρνησης ήταν το διάταγμα για τη γη που συνέταξε ο ίδιος ο Λένιν. Καταργούσε την ιδιωτική ιδιοκτησία γης και τόνιζε ότι «το δικαίωμα χρήσης της γης υπάρχει για όλους τους πολίτες του ρωσικού κράτους (χωρίς διάκριση φύλου) που επιθυμούν να την καλλιεργήσουν με την εργασία τους». Με απλά λόγια, έδινε τη γη στα εκατομμύρια αγροτών και εργατών γης που για εκατοντάδες χρόνια ήταν κάτω από την εκμετάλλευση των μεγαλογαιοκτημόνων και ταυτόχρονα με το διάταγμα για την ειρήνη ικανοποιούσε το άλλο βασικό αίτημα που υπήρχε.

Σοβιέτ

Η εξουσία ήταν πλέον στα Σοβιέτ των Εργατών και των Αγροτών με την ηγεσία των Μπολσεβίκων και αυτό ήταν βασικό για την υπεράσπιση της επανάστασης από τον πρώτο της κιόλας χρόνο. Ο Κόκκινος Στρατός που δημιουργήθηκε για να σταματήσει την ιμπεριαλιστική επίθεση 14 στρατών στην πλειοψηφία του απαρτιζόταν από αγρότες.

Την ίδια κατάσταση είχαν να αντιμετωπίσουν και τα υπόλοιπα επαναστατικά κόμματα σε μια σειρά χώρες της Ευρώπης. Οι Μπολσεβίκοι πήραν πρωτοβουλία να ανοίξουν το ζήτημα των αγροτών και στην Τρίτη Διεθνή ή Κομιντέρν. Όχι μόνο λόγω της σημασίας που είχε αυτό το ζήτημα για την Ρωσία, αλλά και γιατί η επιλογή για συμμαχία εργατών-αγροτών δεν ήταν καθαρή για όλα τα κόμματα που συμμετείχαν στην Κομιντέρν.

Με την αντίληψη του Λένιν ήταν και ο Αντόνιο Γκράμσι που στην Ιταλία είχε να αντιμετωπίσει τις διαφορές μεταξύ Βορρά και Νότου. Τόνιζε ότι «η οικονομική και πολιτική αναγέννηση των αγροτών δεν πρέπει να αναζητηθεί στο μοίρασμα χωραφιών ακαλλιέργητων και κακοκαλλιεργημένων, αλλά στην αλληλεγγύη του βιομηχανικού προλεταριάτου, που έχει με τη σειρά του ανάγκη την αλληλεγγύη των αγροτών».

Με κέντρο την ομάδα του γύρω από την εφημερίδα Όρντινε Νουόβο έδωσε μάχη να συνδεθούν οι αγρότες του Νότου με τους εργάτες του βιομηχανικού Βορρά εξηγώντας ότι «επιβάλλοντας τον εργατικό έλεγχο στην βιομηχανία, το προλεταριάτο θα στρέψει την βιομηχανία στην παραγωγή γεωργικών μηχανών, υφασμάτων και παπουτσιών, ηλεκτρικής ενέργειας για τους αγρότες.

Θα εμποδίσει τη βιομηχανία και την τράπεζα να εκμεταλλευτούν περισσότερο τους αγρότες και να τους υποτάσσουν σαν δούλους στα χρηματοκιβώτια τους. Σπάζοντας τον αυταρχισμό στο εργοστάσιο, σπάζοντας τον καταπιεστικό μηχανισμό του καπιταλιστικού κράτους, εγκαθιδρύοντας το εργατικό κράτος έτσι που να υποτάσσει τους καπιταλιστές στους νόμους της χρήσιμης εργασίας, οι εργάτες θα σπάσουν τις αλυσίδες που κρατούν δεμένο τον αγρότη στη μιζέρια, την απόγνωση».

Αντίθετα, καταστροφική ήταν η πολιτική του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ουγγαρίας υπό την ηγεσία του Μπέλα Κουν. Το 1919 είχε δημιουργηθεί η ουγγρική Σοβιετική Δημοκρατία μετά την κατάρρευση του προηγούμενου καθεστώτος στα τέλη του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου. Η απόφασή τους όμως να μην δώσουν τη γη στους αγρότες που ήταν η πλειοψηφία του πληθυσμού, αλλά να την κρατικοποιήσουν, στην ουσία σήμαινε ότι «η εγκαθίδρυση της προλεταριακής δημοκρατίας δεν έφερε καμιά αλλαγή στην ουγγρική επαρχία, αφού ούτε οι μικροκαλλιεργητές αγρότες, ούτε οι αγρεργάτες πήραν τίποτα», όπως σημείωνε ο Λένιν.

Η σοβιετική δημοκρατία στην Ουγγαρία δεν άντεξε παραπάνω από 133 μέρες αφού ηττήθηκε από την επέμβαση των στρατευμάτων της Τσεχοσλοβακίας και της Ρουμανίας και από την Λευκή Τρομοκρατία. Οι αγρότες δεν έβλεπαν ως δική τους την επανάσταση όπως στη Ρωσία και δεν την υπεράσπισαν σε καμία περίπτωση.

Αυτές οι μάχες ήταν η ξεκάθαρη απόδειξη ότι οι αγρότες είναι μία τάξη που από τη φύση της ταλαντεύεται ανάμεσα στην εργατική και την αστική τάξη. Σε περιόδους κρίσης του καπιταλισμού ή επαναστατικής έκρηξης, η κατάσταση πολώνεται ακόμα περισσότερο. Είναι θέμα ζωής ή θανάτου για την επανάσταση αν οι αγρότες θα βρεθούν στο ίδιο στρατόπεδο με τους εργάτες.

Ο Λένιν έδωσε μάχη κατά τη διάρκεια της συγγραφής των θέσεων της Κομιντέρν για το αγροτικό ζήτημα. Οι παρακάτω γραμμές είναι γεμάτες από την αγωνία και την επιμονή του να κερδίσει τα κινήματα και τα επαναστατικά κόμματα σε αυτήν τη στρατηγική. «Μόνο το βιομηχανικό προλεταριάτο κάτω από την ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος μπορεί να απελευθερώσει τις εργαζόμενες μάζες της υπαίθρου από το ζυγό του κεφαλαίου και των μεγαλογαιοκτημόνων...Από την άλλη μεριά, οι βιομηχανικοί εργάτες δεν μπορούν να εκπληρώσουν την κοσμοϊστορική τους αποστολή, να απελευθερώσουν την ανθρωπότητα από το ζυγό του κεφαλαίου και του πολέμου, αν κλειστούν μέσα στο κύκλο των στενών τους συντεχνιακών και συνδικαλιστικών τους συμφερόντων...Το προλεταριάτο είναι μια πραγματικά επαναστατική τάξη, μία τάξη που δρα με πραγματικό σοσιαλιστικό τρόπο, μόνο όταν μπαίνει μπροστά και δρα ως πρωτοπορία όλου του λαού που εργάζεται και υφίσταται εκμετάλλευση, ως ηγέτης στον αγώνα για την ανατροπή των εκμεταλλευτών».