Το “υπερόπλο” Ντράγκι...Περισσότερη λιτότητα

Το “υπερόπλο” της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) απέναντι στην κρίση παρουσίασε την περασμένη Πέμπτη 6 Σεπτέμβρη, ο πρόεδρός της, Μάριο Ντράγκι. Το πρόγραμμα που αποκαλείται με τα αγγλικά αρχικά του OMT (Άμεσες Νομισματικές Συναλλαγές), σημαίνει πως η ΕΚΤ μπορεί πλέον να αγοράζει κρατικά ομόλογα στη λεγόμενη δευτερογενή αγορά.

Στόχος είναι να αγοραστούν ομόλογα από χώρες που βρίσκονται κάτω από την πίεση των αγορών, ώστε να ανέβει η τιμή τους, να σταματήσουν να θεωρούνται σκουπίδια και να μειωθούν με τη σειρά τους τα επιτόκια στα καινούργια ομόλογα που εκδίδουν τα κράτη. Με αυτόν τον τρόπο ελπίζουν να σταματήσει η εκτίναξη των επιτοκίων, η οποία αν συνεχιστεί οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια τα κράτη στη χρεοκοπία μιας και τα καινούργια δάνεια που παίρνουν δεν επαρκούν για να ξεπληρώσουν τα παλιά.

Οι αγορές φάνηκαν να πείθονται τις πρώτες μέρες από τις δυνατότητες του νέου προγράμματος. Το επιτόκιο του δεκαετούς ομολόγου της Ισπανίας για παράδειγμα έπεσε για πρώτη φορά μετά το Μάη κάτω από 6%. Όλοι όμως ξέρουν ότι τα δύσκολα είναι μπροστά.

Τα ΜΜΕ παρουσιάζουν το σχέδιο του Ντράγκι ως μια “νίκη του Νότου” απέναντι στο Βορρά, τονίζοντας ότι ο ιταλός Ντράγκι πέρασε την άποψή του, με μοναδικό διαφωνούντα τον πρόεδρο της Γερμανικής Κεντρικής Τράπεζας (Μπούντεσμπανκ), Γιενς Βάιντμαν. Η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Το πρόγραμμα του Ντράγκι δεν έχει ως στόχο τον τερματισμό της λιτότητας, αλλά τη γενίκευσή της.

Η αγορά των ομολόγων μπορεί να γίνεται χωρίς κανένα όριο, όμως θα γίνεται υπό προϋποθέσεις. Απαραίτητος όρος είναι η χώρα της οποίας θα αγοράζονται ομόλογα να έχει ενταχθεί σε μηχανισμό βοήθειας και να έχει υπογράψει μνημόνιο, το οποίο και τηρεί. Αν οι αγορές αυτές τις μέρες προεξοφλούν ότι η ΕΚΤ θα αρχίσει να αγοράζει ισπανικά ομόλογα και έτσι πέφτει η τιμή τους, παράλληλα προεξοφλούν ότι η Ισπανία θα αναγκαστεί το επόμενο διάστημα να προσφύγει και επίσημα στο μηχανισμό στήριξης και να υπογράψει μνημόνιο, πέρα από το ποσό που έχει πάρει ήδη για να διασώσει τις τράπεζές της. Προς το παρόν δηλαδή οι χώρες για τις οποίες ισχύει η απόφαση είναι η Ιρλανδία, η Πορτογαλία και η Ελλάδα, με την Ισπανία να βρίσκεται στα πρόθυρα. Όσον αφορά την Ελλάδα, η απόφαση δεν έχει άμεσο αντίκτυπο, μιας και πλέον δεν εκδίδει πολυετή ομόλογα, όντας αποκλεισμένη από τις αγορές.

Η λιτότητα, όπως δείχνουν και τα πρόσφατα στοιχεία του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ (πάνω), κάθε άλλο παρά στην ανάπτυξη οδηγεί. Η απόφαση της ΕΚΤ είναι απόφαση περισσότερης ύφεσης, όχι λιγότερης. Η αγορά ομολόγων, εξάλλου, θα γίνει με “αποστειρωμένο” τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα δοθεί νέο χρήμα από την ΕΚΤ προς τις αγορές, ακριβώς όσα ξοδευτούν για την αγορά τους, άλλα τόσα θα αποσυρθούν προς τα θησαυροφυλάκια της τράπεζας.

Χαρτιά

Από πού θα τα αποσύρει αυτά τα χρήματα; Από τράπεζες, οι οποίες είχαν τα τελευταία χρόνια καταφύγει στην ΕΚΤ για να δανειστούν, δίνοντας εγγύση κρατικά ομόλογα, όταν έβλεπαν τα αποθεματικά τους να εξανεμίζονται. Τώρα η ΕΚΤ, θα τους πάρει πίσω το ρευστό και θα τους επιστρέψει τα ομόλογα που θα αγοράσει στη δευτερογενή αγορά. Θα φέρουν για άλλη μια φορά γύρω γύρω τα χαρτιά δηλαδή.

Το δύσκολο μέρος του στοιχήματος είναι ότι με αυτόν τον τρόπο η ΕΚΤ φορτώνεται ακόμη μεγαλύτερο ρίσκο σε περίπτωση χρεοκοπίας μιας χώρας της Ευρωζώνης. Ο οικονομικός αναλυτής Μάικλ Ρόμπερτς σχολιάζει πως “Αν μια χώρα όπως η Πορτογαλία, Ισπανία ή Ιταλία φτάσει σε αδυναμία αποπληρωμής του χρέους της, η ΕΚΤ θα βρεθεί να έχει στα χέρια της άχρηστα χαρτιά, οδηγώντας σε διαγραφή όλου του διαθέσιμου κεφαλαίου της (80 δισ.) και όλων των αποθεματικών της (400 δις.) Πρόκειται να αγοράσει ομόλογα μέχρι τριετούς διάρκειας, άρα το ρίσκο θα παραμείνει για σχετικά μεγάλο διάστημα. Ενώ, ήδη κατέχει ως εγγύηση για δάνεια που έχει δώσει, μεγάλα ποσά σε ασταθείς υποθήκες και ομόλογα, τα οποία επίσης θα χάσουν κάθε αξία αν χρεοκοπήσουν τα κράτη τους. Τα υπόλοιπα κράτη του ευρώ θα πρέπει να πληρώσουν το λογαριασμό.”

Εκτός από τις οικονομικές παραμέτρους, το πρόγραμμα έχει να αντιμετωπίσει και τα πολιτικά εμπόδια. Την Τετάρτη 12 Σεπτέμβρη, συνεδριάζει το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας για να κρίνει αν ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Στήριξης είναι αποδεκτός συνταγματικά. Αν κάνει την έκπληξη και απορρίψει τον Μηχανισμό, θα ανοίξουν οι ασκοί του Αιόλου. Ακόμη όμως και αν γίνει δεκτός, όλα δείχνουν πως θα είναι το τελευταίο όριο. Ο Βόλφγκανγκ Μύνχαου γράφει στους Φαϊνάνσιαλ Τάιμς: [Ο κύριος Βάιντμαν] “την Πέμπτη έχασε μια μάχη στο Συμβούλιο της ΕΚΤ. Όμως αυτή ήταν μια μάχη που δεν επρόκειτο να κερδίσει. Η αίσθησή μου είναι ότι κερδίζει τη μάχη στη συνολική αντιπαράθεση -και από αυτή τη νίκη, η Ευρωζώνη δύσκολα θα επιβιώσει ολόκληρη”. Ακόμη και οι Πράσινοι, κατεξοχήν φιλοευρωπαϊκό κόμμα στη Γερμανία, έχουν αρχίσει να ζητάνε εξηγήσεις για τα όρια της “διάσωσης” της Ευρωζώνης.

Εκτός από το Συνταγματικό Δικαστήριο, η ΕΕ έχει μπροστά της “άτυπο” ECOFIN και “άτυπο” Γιούρογκρουπ στη Λευκωσία στις 14 Σεπτέμβρη, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 18-19 Οκτώβρη, το Συμβούλιο των Υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης 9-10/12, ενώ θα έχει προηγηθεί η ετήσια σύνοδος του ΔΝΤ στις 12-14 Οκτώβρη. Η ηγεσία της ΕΕ συνεχίζει να βαδίζει προς το άγνωστο, με μοναδική της πυξίδα τη λιτότητα.