Άλεξ Καλλίνικος: Η εργατική αντίσταση αλλάζει το πολιτικό θερμόμετρο

Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία και, καθόλου τελευταία ως προς τη σημασία της, Ισπανία. Μια καταιγίδα διαδηλώσεων κατά της λιτότητας σαρώνει την Ευρώπη. Πρόκειται για πολύ σημαντική αλλαγή στο πολιτικο θερμόμετρο.

Τις τελευταίες βδομάδες, η κατεύθυνση των σχολιαστών ήταν ότι τελικά η Ευρωζώνη κατάφερε να συντονίσει τη δράση της. Στο ίδιο μήκος κύματος, τα χρηματιστήρια άρχισαν να ανεβαίνουν. Η πηγή της αισιοδοξίας ήταν η ανακοίνωση του Μάριο Ντράγκι, του προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, στα τέλη Αυγούστου, ότι είναι πρόθυμος να αγοράσει ισπανικά και ιταλικά κρατικά ομόλογα.

Ήταν μια σημαντική κίνηση γιατί η Ισπανία και η Ιταλία έπρεπε να πληρώνουν απίστευτα υψηλά επιτόκια για να δανειστούν. Μετά την ανακοίνωση του Ντράγκι, τα σπρεντ τους έπεσαν σημαντικά. Σπρεντ είναι η διαφορά ανάμεσα στο επιτόκιο της κάθε χώρας και το επιτόκιο της Γερμανίας, η οποία θεωρείται τόσο ασφαλής προορισμός ώστε οι επενδυτές δέχονται να πληρώσουν για να την δανείσουν.

Φυσικά, υπήρχαν και πολλά ψιλά γράμματα. Ο Ντράγκι είπε ότι για να δεχθούν την υποστήριξη, οι κυβερνήσεις της Ισπανίας και της Ιταλίας πρέπει να συμφωνήσουν για νέα προγράμματα νεοφιλελεύθερων “μεταρρυθμίσεων” με την Τρόικα που επιβάλει λιτότητα στην Ευρώπη.

Παρόλο που ο Ντράγκι είχε την υποστήριξη της Καγκελαρίου, Άνγκελα Μέρκελ, ο Γένς Βάιντμαν, πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας της Γερμανίας, άρχισε μια εκστρατεία κατά του σχεδίου Ντράγκι, προειδοποιώντας ότι αν αρχίσει η τροφοδοσία των υπερχρεωμένων κρατών με χρήμα, μπορεί να προκληθεί υπερ-πληθωρισμός τύπου Ζιμπάμπουε.

Μέχρι στιγμής, το σχέδιο Ντράγκι δεν έχει καταρρεύσει. Η πραγματικά σημαντική εξέλιξη είναι ότι η Ισπανία, η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, έχει μπει σε μια κατάσταση παρόμοια με της Ελλάδας, όπου η λιτότητα έχει προκαλέσει διαρκή οικονομική ύφεση, πολιτικό χάος και κοινωνική αντίσταση.

Ο Μαριάνο Ραχόι, ο εξαιρετικά αντιδημοφιλής, δεξιός πρωθυπουργός της Ισπανίας, χτυπάει το κεφάλι του. Φοβάται να κάνει αίτηση για υποστήριξη από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, γιατί, όπως λέει ο Ίουαν Κάμερον-Γουάτ, μάνατζερ της επενδυτικής εταιρείας Μπλακ-Ροκ, ο Ραχόι δεν μπορεί να βρει τρόπο “να πουλήσει στον ισπανικό λαό τους τύπους με τα μαύρα κουστούμια”, δηλαδή τους επιθεωρητές της Τρόικας που αυτή τη στιγμή αποσπούν ακόμα περισσότερες περικοπές από την ελληνική κυβέρνηση.

Όμως, ο Ραχόι δεν έχει και πολύ χώρο να κινηθεί. Ένας τελευταίος έλεγχος βιωσιμότητας των ισπανικών τραπεζών, οι οποίες έχουν καταφορτωθεί με χρέη από την εποχή της μεγάλης φούσκας των ακινήτων στα μέσα της δεκαετίας του 2000, εκτιμά πως οι τράπεζες θα χρειαστούν επιπλέον 60 δισεκατομμύρια, ένα νούμερο που κάποιοι αναλυτές λένε ότι είναι πολύ αισιόδοξο. Παράλληλα, η ισπανική οικονομία συρρικνώνεται. Ο Ραχόι έχει ανάγκη τα χρήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στο μεταξύ, η λιτότητα διευρύνει τις ρωγμές του ισπανικού κράτους. Το κυβερνών Λαϊκό Κόμμα είναι ο πολιτικός κληρονόμος της δικτατορίας του Φράνκο, η οποία καταπίεζε συστηματικά τα δικαιώματα της βασκικής και της καταλανικής εθνότητας.

Πρόωρες εκλογές

Η περιφερειακή κυβέρνηση της Καταλωνίας πριν από λίγες μέρες κήρυξε πρόωρες εκλογές, ως προετοιμασία για δημοψήφισμα πάνω στο ζήτημα της ανεξαρτησίας. Οι κυβερνώντες καταλανοί Εθνικιστές βρίσκονταν ήδη σε σύγκρουση με τον Ραχόι που θέλει να περιορίσει τις εξουσίες των περιφερειών και τώρα είναι έξαλλοι με τις περικοπές που τους επιβάλλει η Μαδρίτη.

Η εφημερίδα Φαϊνάνσιαλ Τάιμς σχολιάζει: “Η κρίση της Ευρωζώνης που έχει μέχρι στιγμής ρίξει κυβερνήσεις στην περιφέρεια, τώρα απειλεί την επιβίωση ενός εθνικού κράτους. Η ρήξη Βορρά-Νότου σε επίπεδο ΕΕ τώρα αρχίζει να ανοίγει και στο εσωτερικό των κρατών – μελών.

Οταν η Σοβιετική Ένωση και κάποια από τα κράτη δορυφόροι της διασπαστηκαν στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι ηγέτες της ΕΕ στο σύνολό τους αντιμετώπισαν την άσκηση του δημοκρατικού δικαιώματος στην αυτοδιάθεση ως κάτι καλό. Όμως τους είναι εντελώς ξένη η ιδέα ότι η τάση προς τον διαχωρισμό θα διεισδύσει στις καθιερωμένες δομές της Δυτικής Ευρώπης.

Το ηθικό δίδαγμα είναι ότι η ελληνική ασθένεια εξαπλώνεται. Φυσικά, τα πολιτικά και κοινωνικά ρήγματα παίρνουν διαφορετικές μορφές στην Ευρώπη. Η Ελλάδα έχει ένα ιδιαίτερα σημαντικό εργατικό κίνημα και ριζοσπαστική αριστερά – εξ ου και το επίπεδο κοινωνικής αντίστασης που φάνηκε στη γενική απεργία της περασμένης βδομάδας.

Και η Ισπανία έχει ισχυρά κοινωνικά κινήματα, όμως υποφέρει από μια αδύναμη πολιτική αριστερά και από την κληρονομιά του Φρανκισμού, έτσι η κατάσταση εξελίσσεται διαφορετικά. Όμως, παντού υπάρχουν τα άσχημα σημάδια της αντίδρασης, από την ταχεία ανάπτυξη της Χρυσής Αυγής στην Ελλάδα, μέχρι τους ανησυχητικούς θορύβους που κάνει ο ισπανικός στρατός σχετικά με το ζήτημα του διαχωρισμού των περιφερειών. Ευτυχώς, η αντίσταση κάνει εξίσου ορατή την παρουσία της.