Κινηματογράφος: Οι “Άθλιοι” είναι εδώ και τραγουδάνε ακόμα

60 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν παρακολουθήσει, από το 1985 που πρωτοπαίχτηκε, το μιούζικαλ-θεατρική διασκευή των “Αθλίων” του Βίκτωρος Ουγκό από τους Α. Μπουμπλίλ και Κ.Μ. Σόνμπεργκ. Η κινηματογραφική διασκευή του θεατρικού μιούζικαλ από τον Τομ Χούπερ βρίσκεται ήδη στη δεύτερη θέση όλων των εποχών σε κόψιμο εισιτηρίων παγκόσμια στην κατηγορία μιούζικαλ. Στην Αθήνα, μόνο το πρώτο δεκαήμερο προβολής της ταινίας, πάνω από 27.000 άνθρωποι πήγαν να τη δουν στο σινεμά.

Η επιτυχία θα μπορούσε να εξηγηθεί από το γεγονός ότι πρόκειται για μια υπερπαραγωγή με πρωταγωνιστές αστέρες του Χόλιγουντ που έχει πίσω της ένα μεγαθήριο όπως η Universal και τη μακρά εμπειρία της θεατρικής διασκευής σε 42 χώρες και 22 γλώσσες. Η προώθηση δεν έλειψε ποτέ από τους “Αθλίους”. Σύμφωνα με τον βιογράφο του Ουγκό Γ. Ρομπ, Οι “Αθλιοι” εκδόθηκαν με τυμπανοκρουσίες το 1862 ταυτόχρονα στο Παρίσι, το Λονδίνο, τις Βρυξέλλες, τη Λειψία, το Ρότερνταμ, τη Μαδρίτη, το Μιλάνο, το Τορίνο, τη Νάπολη, τη Βαρσοβία, την Πέστη, την Αγία Πετρούπολη και το Ρίο Ντε Τζανέιρο.

Ομως αυτές οι συγκρίσεις αφορούν περισσότερο τους παραγωγούς και τους εκδότες. Ο λόγος που, μετά από τόσες θεατρικές, τηλεοπτικές και κινηματογραφικές και κάθε είδους διασκευές, “Οι Αθλιοι” εξακολουθούν να συγκινούν μαζικά ακροατήρια βρίσκεται σε αυτό που γράφει το 1862 ο ίδιος ο Ουγκό σε ένα απαντητικό γράμμα του σε ένα Ιταλό υπουργό:

“Εχετε δίκιο, κύριε, όταν λέτε ότι οι Άθλιοι είναι γραμμένοι για όλους τους λαούς. Δεν ξέρω αν αν θα διαβαστούν απ' όλους, αλλά τους έγραψα για όλους. Εχουν να πουν κάτι στην Αγγλία όσο και στην Ισπανία, στη Γερμανία όσο και στην Ιρλανδία, σε δημοκρατίες που έχουν σκλάβους όσο και σε αυτοκρατορίες που έχουν δουλοπάροικους. Τα κοινωνικά προβλήματα δεν έχουν σύνορα. Οι πληγές του ανθρώπινου γένους καλύπτουν όλο τον πλανήτη, δεν σταματάνε σε κόκκινες και μπλε γραμμές χαραγμένες στους χάρτες. Οπου ο άνθρωπος βρίσκεται σε άγνοια και απόγνωση, όπου η γυναίκα πουλιέται για ένα κομμάτι ψωμί, όπου ένα παιδί δεν έχει ένα βιβλίο να το καθοδηγήσει και μια εστία να ζεσταθεί, οι Άθλιοι χτυπάνε την πόρτα και λένε: “Άνοιξέ μου, έρχομαι για σένα”.

Αν η εκμετάλλευση, η καταπίεση και η αδικία είναι η μια όψη της μεγάλης αφήγησης των “Αθλίων” η άλλη είναι η Επανάσταση με όλες τις αντιθέσεις και τις εκφάνσεις της. Οι “Άθλιοι” αναφέρονται σε μια ιστορική περίοδο που συγκλονίζεται από εξεγέρσεις και επαναστάσεις που ακολουθούν την αποτυχία της γαλλικής επανάστασης του 1789 να ελευθερώσει τους “αβράκωτους”, το λαό δηλαδή από τη φτώχεια, μια οπισθοδρόμηση που συνοδεύεται από την επιστροφή της μοναρχίας. Στο κέντρο της πλοκής του μυθιστορήματος βρίσκεται μια αποτυχημένη πρόωρη εξέγερση που θα ματοκυλίσει ο στρατός το 1832. Λίγα χρόνια αργότερα θα ακολουθήσει ο κύκλος των επαναστάσεων του 1848 που ξεκινώντας από το Παρίσι απλώθηκαν στην Ευρώπη, σε αυτό που ονομάστηκε η “Ανοιξη των Λαών”. Ηταν επαναστάσεις που αν και η γλώσσα τους ήταν αυτή της αστικής επανάστασης του 1789, έφερναν για πρώτη φορά στο προσκήνιο της ιστορίας την εργατική τάξη.

Ο Ουγκό, ένας ανθρωπιστής, αστός ριζοσπάστης θα πάρει μέρος σε αυτές τις εξελίξεις, πότε από τη σωστή, πότε από τη λάθος πλευρά. Αλλά η πολιτική του στάση είναι δευτερεύουσας σημασίας μπροστά στη δύναμη της γραφής του, κοινωνικής και μυθιστορηματικής, όπως και των χαρακτήρων του.

Η πρόσφατη κινηματογραφική διασκευή πετυχαίνει να μεταφέρει αυτή τη δύναμη. Ερεθίζει, αιχμαλωτίζει, συγκινεί, δίνει τροφή για σκέψη. Ο Γιάννης Αγιάννης (Χιου Τζάκμαν) που καταδικάστηκε σε 19 χρόνια καταναγκαστικά έργα γιατί έκλεψε ένα κομμάτι ψωμί, η Φαντίνα, η εργάτρια μητέρα (βραβευμένη με Οσκαρ Β’ γυναικείου ρόλου Αν Χαθαγουέι) που απολύεται και γίνεται πόρνη, ο Ιαβέρης, (Ράσελ Κρόου) το άτεγκτο σιδερένιο χέρι της εξουσίας, ο μικρός Γαβριάς (Ντάνιελ Χάτλστον) που βγαίνει από το οδόφραγμα τραγουδώντας για να σκοτωθεί από τα πυρά των στρατιωτών, οι οπλισμένοι σπουδαστές Ενζολορά και Μάριος Πομερσί, οι αδίστακτοι μικροαστοί Θερναδιέροι (Σάσα Μπάρον Κόεν-Έλενα Μπόναμ Κάρτερ) – υπάρχουν γύρω μας. Τα στενοσόκακα, οι τρώγλες, οι υπόνομοι, ο πόνος, η οργή, τα οδοφράγματα και οι κόκκινες σημαίες βρίσκονται εδώ, στην Αίγυπτο, την Ελλάδα, την Πορτογαλία, οι “Άθλιοι” είναι εδώ και τραγουδάνε ακόμα. Μην τους χάσετε.

Διαβάστε επίσης

Πειρατεία στον Ωκεανό: Ιστορίες καπιταλιστικής τρέλας