Αδιέξοδα στο Πεκίνο

Οι Ολομέλειες είναι σώματα που κατά καιρούς παίρνουν σημαντικές πολιτικές αποφάσεις. Γίνονται συγκρίσεις με μια άλλη Τρίτη Ολομέλεια, αυτή του 1978. Ήταν τότε που ο κυρίαρχος ηγέτης του ΚΚΚ, Ντενγκ Χσιαοπίνγκ, εγκαινίασε το πρόγραμμα των μεταρρυθμίσεων που οδήγησαν σε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη απέναντι στους μηχανισμούς της αγοράς, και στην ολοένα και μεγαλύτερη ενσωμάτωση της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία.

Αυτό που κυκλοφορεί στο Πεκίνο είναι πως αυτή η Ολομέλεια θα σηματοδοτήσει ένα ακόμη σημείο καμπής, καθώς ο Σι Τζινπίνγκ, ο νέος πρόεδρος και γενικός γραμματέας του ΚΚΚ, εγκαινιάζει την “εκτενή μεταρρύθμιση”. Τι συμβαίνει λοιπόν;

Γραφειοκρατία

Όταν ο Μάο Τσε Τουνγκ οδήγησε το ΚΚΚ στην εξουσία το 1949, οικοδόμησε ένα καθεστώς όχι σοσιαλισμού, αλλά κρατικού καπιταλισμού. Οι εργάτες, με άλλα λόγια, δεν είχαν περισσότερο έλεγχο πάνω στη διαδικασία της παραγωγής σε σχέση με τους εργάτες στις δυτικές κοινωνίες. Αλλά η οικονομική και πολιτική εξουσία βρισκόταν συγκεντρωμένη στα χέρια της γραφειοκρατίας του κομματικού κράτους, στο κέντρο του ΚΚΚ.

Παρότι ο Μάο επεδίωκε την “αυτάρκεια”, η Κίνα παρέμεινε υποταγμένη στη λογική του ανταγωνισμού και της συσσώρευσης σε παγκόσμιο επίπεδο. Ιδιαίτερα, χρειαζόταν οικονομική ανάπτυξη ώστε να διατηρήσει τη στρατιωτική της θέση απέναντι και στις ΗΠΑ και στη Σοβιετική Ένωση.

Οι προσπάθειες του Μάο να λύσει αυτό το πρόβλημα οδήγησαν σε καταστροφή, ιδιαίτερα με το Μεγάλο Άλμα προς τα Εμπρός στα τέλη της δεκαετίας του '50 και με την Πολιτιστική Επανάσταση στα μέσα της δεκαετίας του '70. Μετά το θάνατό του το 1976, ο Ντενγκ επεδίωξε να δώσει ώθηση στην οικονομική ισχύ της Κίνας μέσα από ένα μερικό άνοιγμα στην παγκόσμια αγορά.

Αυτή η κίνηση αποδείχθηκε εντυπωσιακά πετυχημένη. Η Κίνα είναι σήμερα η δεύτερη οικονομία στον κόσμο και η μεγαλύτερη παραγωγός και εξαγωγέας βιομηχανικών προϊόντων. Αυτό το πέτυχαν μετατρέποντας την Κίνα σε βάση εξαγωγών τόσο για το ντόπιο όσο και για ξένο κεφάλαιο.

Οι μισθοί κρατήθηκαν χαμηλοί, ενώ δόθηκε προτεραιότητα στις επενδύσεις έναντι της κατανάλωσης. Τα τελευταία χρόνια, οι επενδύσεις έφτασαν σχεδόν στο 50% του εθνικού εισοδήματος. Με αυτό τον τρόπο χτίστηκαν και εξοπλίστηκαν οι βιομηχανίες, παρέχοντας την υποδομή που έκανε την Κίνα εργοστάσιο του πλανήτη.

Η εξάρτηση της κινέζικης οικονομίας από τις επενδύσεις αυξήθηκε λόγω της κρίσης. Η κυβέρνηση ανταποκρίθηκε στο χρηματοπιστωτικό κραχ του 2007-8 αυξάνοντας τις δαπάνες, οι οποίες διοχετεύτηκαν σε επενδύσεις με δάνεια προς επιχειρήσεις μέσω τραπεζών που ελέγχονται από το κράτος.

Φούσκες

Αυτά τα μέτρα επέτρεψαν στην Κίνα να αναρρώσει γρήγορα από τη Μεγάλη Ύφεση του 2008-9. Όμως συνετέλεσαν στο να δημιουργηθούν νέες φούσκες στα ακίνητα, αυξανόμενος πληθωρισμός και υπερεπένδυση. Γι' αυτό και η ηγεσία του ΚΚΚ προσπαθεί, με κάποια επιτυχία, να επιβραδύνει την οικονομία.

Ο Σι αναφέρεται ασαφώς σε κάποιο “κινέζικο όνειρο”. Η αναφορά μάλλον σχετίζεται με το μακροχρόνιο στόχο του Πεκίνου να υπάρξει στροφή στην οικονομία από εξαγωγές και επενδύσεις προς εγχώρια κατανάλωση. Όμως αυτό ευκολότερα λέγεται και δυσκολότερα γίνεται.

Το πρόβλημα στη βάση του έχει να κάνει με την ισχύ των τάξεων. Η κινέζικη οικονομία έχει ανοίξει σε ξένες πολυεθνικές επιχειρήσεις και μέσα στα τελευταία 30 χρόνια έχει αναπτυχθεί μια τάξη εγχώριων ιδιωτών καπιταλιστών.

Παρόλα αυτά, παραμένουν ισχυρά στοιχεία κρατικού καπιταλισμού στην Κίνα. Δεν είναι μόνο οι τράπεζες που ανήκουν στο κράτος. Είναι οι 145.000 κρατικές επιχειρήσεις που κυριαρχούν σε πολλούς τομείς. Επίσης, ανεπίσημα δίκτυα συχνά δένουν μεταξύ τους το ξένο, το ιδιωτικό και το κρατικό κεφάλαιο, μέσω του ρόλου που παίζουν τα “πριγκιπόπουλα”, τα παιδιά των ηγετών του κόμματος, τα οποία ασχολούνται με τις επιχειρήσεις.

Υπάρχουν φήμες ότι η 3η Ολομέλεια θα εγκαινιάσει την μεγάλης κλίμακας ιδιωτικοποιήση των κρατικών εταιρειών. Ας περιμένουμε. Από τότε που ανέλαβε ο Σι, υπάρχει μια μόδα επιστροφής στη μαοϊκή ρητορική και σε μια εκστρατεία κατά ορισμένων πολυεθνικών -ανάμεσά τους η ΓκλαξοΣμιθΚλάιν και η Apple- με ζητήματα που αφορούν κατηγορίες για λαδώματα και κακομεταχείριση των Κινέζων καταναλωτών. Ενώ οι κρατικές επιχειρήσεις συνεχίζουν να επωφελούνται από φτηνά τραπεζικά δάνεια.

Το Πεκίνο, με άλλα λόγια, υποφέρει από το ίδιο είδος μπλοκαρίσματος που έχει χτυπήσει την Ουάσινγκτον. Η στροφή προς τον καπιταλισμό της αγοράς που ονειρεύονται οι φιλελεύθεροι τόσο στην Κίνα όσο και στον υπόλοιπο κόσμο μπορεί να βρίσκεται πολύ μακριά.