Ιστορία
Ιστορία: 40 χρόνια από το θάνατο του Φράνκο

Ο Φράνκο μαζί με τον εκλεκτό του βασιλιά Χουάν Κάρλος.

Το φασιστικό καθεστώς της Πορτογαλίας ανατράπηκε τον Απρίλη του ‘74, μετά από 41 χρόνια στην εξουσία. Λίγους μήνες μετά κατέρρευσε και η Χούντα στην Ελλάδα. Το καθεστώς του Φράνκο στην Ισπανία, η τρίτη από τις δικτατορίες του Νότου, φαινόταν να αποτελεί εξαίρεση διανύοντας το 1975 αρραγές. 
 
Η ιστορία έδειξε ότι ο Φρανκισμός δεν ήταν εξαίρεση. Τον Ιούλη του ‘76 άνοιξε η διαδικασιά προς τη δημοκρατία και το 1977 έγιναν οι πρώτες δημοκρατικές εκλογές. Ο θάνατος του Φράνκο στις 20 Νοέμβρη του 1975, πριν από 40 χρόνια, δεν σήμανε το τέλος της δικτατορίας. Ήταν όμως το σημείο όπου όλες οι αντιφάσεις και τα αδιέξοδα που έβραζαν πίσω από τις κλειστές πόρτες των μεγάρων του καθεστώτος, ήρθαν σ­την επιφάνεια. Δυνάμεις του ίδιου του καθεστώτος, μπροστά στο φόβο να σαρωθούν από το εργατικό κίνημα που φαινόταν να μπορεί να αδράξει την ευκαιρία, προτίμησαν να ανοίξουν το δρόμο προς τη δημοκρατία.
 
Πριν από το φόβο της “μόλυνσης” από την Πορτογαλία και την Ελλάδα, ο Φράνκο είχε αντιμετωπίσει το φόβο του Παρισινού Μάη, το 1968. Η Ισπανία δεν έζησε το δικό της “68” αλλά ένα όργιο καταστολης, με τον Φράνκο να κηρύσσει κατάσταση έκτακτης ανάγκης και τις δυνάμεις ασφαλείας να ανοίγουν πυρ στο ψαχνό στις εργατικές διαδηλώσεις.
 
Αυτό εξάλλου ήταν ο Φράνκο σε όλη του τη ζωή. Eίχε πάρει το βάπτισμα του πυρός στη σφαγή αθώων, ως συνταγματάρχης στην Αφρική, καταστέλλοντας τη Δημοκρατία του Ριφ, όπου οι Βέρβεροι είχαν εξεγερθεί τόσο κατά της ισπανικής κυριαρχίας όσο και του Μαροκινού Σουλτάνου, τη δεκαετία του ‘20. Κατέκτησε όμως τον τίτλο του “Χενεραλίσιμο” (αρχιστράτηγος) και του “Καουντίγιο” (Αρχηγός) όπως τον φώναζαν οι οπαδοί του, όταν κατάφερε να τσακίσει την ισπανική επανάσταση στον εμφύλιο του ‘36 - ‘39. Λίγα χρόνια πριν, είχε ηγηθεί της επίθεσης στην εξέγερση των ανθρακωρύχων στις Αστούριες, το 1934. 
 
Οι δυνάμεις του Φράνκο δολοφόνησαν δυο χιλιάδες εργάτες, με τα αεροσκάφη τους να βομβαρδίζουν τις ουρές όπου γυναίκες και παιδιά περίμεναν για τρόφιμα. Για τον Φράνκο, η φυγή του βασιλιά και η ανακήρυξη αβασίλευτης δημοκρατίας το 1931 ήταν προϊόν μιας διεθνούς συνωμοσίας Εβραίων, Μασόνων και Μπολσεβίκων. Οι εξεγερμένοι εργάτες το 1934 και το 1936 έπρεπε να σφαγιαστούν όχι μόνο για να σωθεί η Ισπανία, αλλά για να σωθεί ο “πολιτισμός”. Το μισό εκατομμύριο νεκροί και εκατοντάδες χιλιάδες εξόριστοι στα χρόνια του εμφυλίου τελικά έσωσαν τον “πολιτισμό” του Φράνκο. 
 
Η στρατηγική των νικητών του εμφυλίου ήταν να χτίσουν ένα καθεστώς δανειζόμενοι ελεύθερα ιδέες από Μουσολίνι, Χίτλερ και Σαλαζάρ, ώστε να εξασφαλίσουν ότι η Αριστερά και το εργατικό κίνημα δεν θα ξανασήκωναν κεφάλι ποτέ. Τα συνδικάτα, οι σύλλογοι και κάθε είδους οργανωμένη δραστηριότητα πέρασε στα χέρια φασιστικών οργανώσεων και του κράτους.
 
Η τακτική του αίματος και του φόβου έφερε αποτελέσματα για χρόνια, όχι όμως τη δεκαετία του ‘70. Στις αρχές του 1970 βγήκαν σε απεργία 20 χιλιάδες ανθρακωρύχοι στις Αστούριες, εκεί που είχε ξεκινήσει την “καριέρα” του στην Ισπανία ο Φράνκο. Και ήταν μόνο η αρχή. Ένα χρονικό των αγώνων εκείνης της εποχής περιγράφει:
 
“Το έτος 1970 φτάνουμε στη γενίκευση των αγώνων. Οι Αστουριανοί ανθρακωρύχοι, οι αγρεργάτες στη Χερέθ, τα μέσα μεταφοράς στη Λα Πάλμα, η Μινιβάτ, η ΜΤΜ στη Βαρκελώνη, οι οικοδόμοι στη Γρανάδα, το Μετρό της Μαδρίτης, το λιμάνι της Βαρκελώνης. Τεράστια ποικιλία στους κλάδους όπου ξεσπάνε αγώνες. 
 
Νίκες
 
Αλλά και τα αιτήματα δεν είναι μιας κατηγορίας. Κινητοποιήσεις για διαπραγμάτευση σύμβασης (αυξήσεις μισθών, για τα πριμ), για αλληλεγγύη, ενάντια στην κρίση (απολύσεις, καθυστερημένα μεροκάματα) ή για καλύτερες συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας…
 
Χρησιμοποιούνται διάφορες μέθοδοι οργάνωσης. Η συνέλευση, οι διαδηλώσεις στο χώρο δουλειάς και έξω, η απεργία, η κατάληψη… Και το πιο σημαντικό, πετυχαίνονται πάρα πολλές νίκες…”
 
Τον Ιούλη στη Γρανάδα, 12 χιλιάδες οικοδόμοι από την πόλη και τα γειτονικά χωριά βγήκαν όλοι μαζί σε απεργία. Γρήγορα εξελίχθηκε σε σύγκρουση με την αστυνομία. Όμως, η εποχή που όλοι έστεκαν προσοχή μπροστά στους μπάτσους είχε περάσει.
 
“Όταν είδαν ένα φορτηγό φορτωμένο με τσιμεντόλιθους, νεαροί οικοδόμοι το ανέτρεψαν και άρχισαν να πετάνε με δύναμη τους τσιμεντόλιθους στο πεζοδρόμιο για να τους κάνουν θρύψαλα. Αυτό το υλικό, σε συνδυασμό με κομμάτια από το πεζοδρόμιο που ξηλώθηκε μετατράπηκε σε οπλισμό των εργατών που άρχισαν μια επίθεση πετροβολήματος κατά της αστυνομίας, η οποία κρύφτηκε όπου μπορούσε”.
 
Οι μπάτσοι άρχισαν να πετάνε καπνογόνα, τα οποία “δεν είχαν παρά ελάχιστα αποτελέσματα, μιας και στην πλειοψηφία τους εκσφενδονίζονταν πίσω από τους οικοδόμους”. Μέσα σε αυτό το χαμό, ακούγονται πυροβολισμοί. Τρεις οικοδόμοι έπεσαν νεκροί, όμως η απεργία δεν σταμάτησε.
 
Σε σχέση με αγώνες της δεκαετίας του ‘60 δεν ήταν μόνο ότι το νέο κύμα ήταν πιο ανυποχώρητο. Ήταν και πολύ πιο πολιτικοποιημένο. Το 1969 το καθεστώς κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για να αντιμετωπίσει την ενίσχυση του αυτονομιστικού κινήματος που συνδύαζε τις ένοπλες ενέργειες της οργάνωσης ΕΤΑ και τις απεργίες. Αντί να τσακιστεί η ΕΤΑ, μετατράπηκε σε παράδειγμα για εργάτες και εργάτριες σε ολόκληρο το ισπανικό κράτος που δεν είχαν ιδέα περί βασκικού εθνικισμού. 
 
Στην απεργία των οικοδόμων της Γρανάδας θα κυκλοφορήσει μια φήμη ότι η ΕΤΑ θα προσφέρει ένα εκατομμύριο πεσέτες από την τελευταία ληστεία τράπεζας στις οικογένειες των τριών νεκρών. Το 1973 όταν η ΕΤΑ προχωρήσει στην πιο εντυπωσιακή της ενέργεια, δολοφονώντας τον πρωθυπουργό του Φράνκο, Καρέρο Μπλάνκο, του οποίου το παγιδευμένο αυτοκίνητο κυριολεκτικά πέταξε πάνω από ένα κτίριο, στους δρόμους κυκλοφόρησε το σύνθημα: “Πάνω ο Φράνκο, πιο ψηλά κι απ’τον Καρέρο Μπλάνκο”. 
 
Οι όποιες ελπίδες για σταθεροποίηση διαλύθηκαν από τις επιπτώσεις του Αραβο-ισραηλινού πολέμου και την “πετρελαϊκή κρίση” στα τέλη του ‘73. Οι τιμές εκτινάχθηκαν, ο κόσμος δεν είχε να αγοράσει γκάζι για να μαγειρέψει, και οι εργάτες στις μεγάλες βιομηχανίες βγήκαν σε μαζικούς αγώνες για αυξήσεις. Πάνω από ένα εκατομμύριο απέργησαν στα τέλη του ‘74, ανάμεσά τους οι εργάτες της αυτοκινητοβιομηχανίας SEAT.
 
Είχαν μεσολαβήσει βαθιές αλλαγές στην ισπανική κοινωνία που δεν επέτρεπαν στον Φράνκο να την επιστρέψει στο 1939. Από τις αρχές της δεκαετίας του ‘60 το καθεστώς είχε επιτρέψει το άνοιγμα της οικονομίας και τη στροφή στις εξαγωγές. Εκατομμύρια μετακινούνται από τα χωριά στις πόλεις και από το Νότο προς το Βορρά, στα βιομηχανικά κέντρα της Καταλωνίας και της Χώρας των Βάσκων. Από το ‘60 ως το ‘75 ο αγροτικός τομέας πέφτει από 41% στο 23% της οικονομίας. Αν οι εξαγωγές αρχικά είναι αγροτικά προϊόντα, στη συνέχεια γίνονται παπούτσια, δερμάτινα προϊόντα και τελικά μηχανολογικός εξοπλισμός και αυτοκίνητα. 
 
Αντιφάσεις
 
Οι αγρότες που έγιναν εργάτες μέσα στη δεκαετία του ‘60 και συγκεντρώθηκαν σε μεγάλους χώρους παραγωγής δεν κουβαλούσαν τις πληγές της μεγάλης ήττας του 1939. Παράλληλα, το ίδιο το καθεστώς, για να ανταποκριθεί στις ανάγκες της οικονομίας, προσπαθεί να εκσυγχρονιστεί με όλες τις συνεπαγόμενες αντιφάσεις. 
 
Στην κυβέρνηση το πάνω χέρι παίρνει η κλίκα των “καθολικών τεχνοκρατών” του “Όπους Ντέι”. Ο υπουργός Λογοκρισίας, Φράγα, είναι ταυτόχρονα αυτός που προωθεί το “τουριστικό θαύμα” της Ισπανίας.
 
Ωστόσο, η επιστροφή του εργατικού κινήματος το ‘69 - ‘70 αφενός θα οδηγήσει σε “κλείσιμο” του καθεστώτος και θα ενισχύσει το αλληλοφάγωμα ανάμεσα στις φράξιες: στρατιωτικούς, φασίστες “ιδεολόγους”, καθολικούς, τεχνοκράτες, βασιλόφρονες διαφόρων αποχρώσεων.
 
Υπάρχουν αυτοί που θέλουν επιστροφή στον σκληρό φασισμό για να προλάβουν την επανάσταση και αυτοί που ακριβώς με το ίδιο επιχείρημα -να προλάβουν την επανάσταση- προτείνουν ανοίγματα προς κάποια πολιτική λύση. Ο Φράνκο θα παρέμβει σε αυτή την αντιπαράθεση, εξασφαλίζοντας ότι μετά το θάνατό του, θα έμεναν ανέγγιχτες οι φασιστικές “αρχές”. Έρχεται σε επαφή με τον Χουάν Κάρλος και τον ορίζει βασιλιά και διάδοχό του. Στη θέση του δολοφονημένου Καρέρο Μπλάνκο, βάζει τον Άριας Ναβαρό, γνωστό και ως “χασάπη της Μάλαγας”, για τη δράση του στον εμφύλιο. Η τελευταία πράξη του πριν το θάνατό του είναι να διατάξει την εκτέλεση πέντε αγωνιστών της Αριστεράς, το Σεπτέμβρη του ‘75.
 
Οι διάφορες πτέρυγες του καθεστώτος όμως δεν ήταν καθόλου πεισμένες ότι αυτός ο δρόμος θα έβγαζε κάπου. Οι φασίστες έβλεπαν τι συνέβαινε στην Πορτογαλία και δεν ήθελαν να καταλήξουν σε μπουντρούμια. Ο ίδιος ο Χουάν Κάρλος ήξερε από πρώτο χέρι, από τον κουνιάδο του τον Κωνσταντίνο, ότι όσο εύκολα θα κάτσει στο θρόνο άλλο τόσο μπορούσε να πάρει πόδι. Με το που πεθαίνει ο Φράνκο όλες οι παρασκηνιακές συνομιλίες με πολιτικούς, επιχειρηματίες και “μεταρρυθμιστές” θα έρθουν στο φως. 
 
Ξεκινάει ένας αγώνας δρόμου ανάμεσα στο κίνημα που φτάνει τους αγώνες σε νέα ύψη, και τους μετανοημένους Φρανκιστές που επιχειρούν να στήσουν “δημοκρατικά” κόμματα για να μεταμφιεστούν. Μια διαδικασία που θα φτάσει ως τα τέλη του 1977 και τις Συμφωνίες της Μονκλόας, όταν δυστυχώς και με τις υπογραφές της Αριστεράς, το νέο καθεστώς υπό τον Χουάν Κάρλος, θα πάρει το βάπτισμα της “δημοκρατίας”.