Τέσσερα χρόνια έχουν περάσει από το ξεκίνημα της Συριακής Επανάστασης. Όμως, στις σπάνιες φορές που η Συρία αποσπάει μερικά δευτερόλεπτα δημοσιότητας στα κανάλια και τις εφημερίδες οι εικόνες που κυριαρχούν είναι μιας ανθρωπιστικής καταστροφής με ανεξήγητα αίτια.
Για μεγάλα τμήματα της Αριστεράς το συμπέρασμα είναι εύκολο: η επανάσταση έχει χάσει, αν έγινε ποτέ, αυτό που υπάρχει τώρα είναι το μαύρο σκοτάδι ενός θρησκευτικού («σεχταριστικού») πολέμου.
Η αλήθεια είναι ότι η Συριακή Επανάσταση περνάει πολύ δύσκολες ώρες. Στο περασμένο φύλλο της η Εργατική Αλληλεγγύη δημοσίευσε την τραγική είδηση της δολοφονίας δυο συντρόφων της «Φράξιας Λαϊκής Απελευθέρωσης» μιας ένοπλης πολιτοφυλακής που συνδέεται με το Ρεύμα της Επαναστατικής Αριστεράς στην Συρία. Οι σύντροφοι έπεσαν μαχόμενοι, όχι σε σύγκρουση με τον στρατό του Άσαντ, αλλά με τμήμα μιας ακραίας ισλαμιστικής οργάνωσης που δρα στην Συρία.
Όπως αναφέρει η ανακοίνωση της Διεθνιστικής Σοσιαλιστικής Τάσης που μέλος της είναι το ΣΕΚ: «Η συριακή επανάσταση βρίσκεται σε τραγική κατάσταση. Δέχεται επιθέσεις από όλες τις πλευρές: Από το καθεστώς του Άσαντ και τους περιφερειακούς και διεθνείς υποστηρικτές του, από τους ανοιχτούς συμμάχους του δυτικού ιμπεριαλισμού και από σεχταριστικές ομάδες τζιχαντιστών. Παρά τον μεταξύ τους ανταγωνισμό, αυτές οι διαφορετικές δυνάμεις έχουν ένα κοινό συμφέρον να τσακίσουν το αυθεντικό δημοκρατικό επαναστατικό κίνημα που ένωσε Σύριους όλων των θρησκευτικών και εθνικών προελεύσεων στον αγώνα για να ανατρέψουν το καθεστώς».
Αυτό το κίνημα ξέσπασε τον Μάρτη του 2011. Η σπίθα που άναψε την πυρκαγιά ήταν η σύλληψη και ο βασανισμός στα κρατητήρια του καθεστώτος ενός μαθητή στη πόλη Νταράα στα νότια της χώρας, επειδή έγραψε στον τοίχο του σχολείου του το σύνθημα: «Ο λαός θέλει να ανατρέψει το καθεστώς». Ήταν το σύνθημα που είχε κάνει διάσημο σε όλο τον αραβικό κόσμο η Αιγυπτιακή Επανάσταση που είχε ανατρέψει τον δικτάτορα Μουμπάρακ τον προηγούμενο μήνα –και πριν από αυτήν η επανάσταση στην Τυνησία. Το σύνθημα, μαζί με την εξέγερση είχε φτάσει και στην Συρία του Άσαντ.
Αξίζει να θυμίσουμε ότι στα πρώτα βήματά της η εξέγερση στην Συρία δεν είχε θρησκευτικό χρωματισμό: οι διαδηλωτές απαιτούσαν «ελευθερία» και «αξιοπρέπεια». Μαζικές διαδηλώσεις, μεγάλες συγκεντρώσεις, γενικές απεργίες, ήταν τα όπλα του μαζικού κινήματος. Ένα δίκτυο από λαϊκές επιτροπές, ενώσεις, συμβούλια, εφημερίδες και άλλα ΜΜΕ κάλυψαν τις περισσότερες περιοχές της χώρας.
Υπόβαθρο
Το υπόβαθρο της εξέγερσης ήταν η διάψευση των ελπίδων για τις μεταρρυθμίσεις που είχε υποσχεθεί ότι θα εφαρμόσει ο Μπασάρ Άσαντ στο καθεστώς του κόμματος Μπάαθ. Ο Μπασάρ είναι ο κληρονόμος του Χαφέζ Άσαντ που κυβερνούσε την Συρία με σιδερένια πυγμή από τα τέλη της δεκαετίας του ’60. Το καθεστώς του ονομαζόταν «σοσιαλιστικό» και «αντιμπεριαλιστικό».
Στην πραγματικότητα ήταν ένα αυταρχικό καθεστώς με πολλές ομοιότητες με τα καθεστώτα του κρατικού καπιταλισμού στην ανατολική Ευρώπη που κατέρρευσαν στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Ο αντιιμπεριαλισμός του ήταν πάντοτε ασυνεπής, για την ακρίβεια είχε όριο τα συμφέροντα του καθεστώτος ως μιας «περιφερειακής δύναμης» στη Μέση Ανατολή. Το 1976 δεν δίστασε για παράδειγμα να τσακίσει τους Παλαιστίνιους στο Λίβανο σε συνεργασία με το Ισραήλ. Στήριξε τον Πρώτο Πόλεμο του Κόλπου το 1991 που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ με την κάλυψη του ΟΗΕ. Και συμμετείχε ενεργά στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» στην πρώτη δεκαετία αυτού του αιώνα με τις συριακές μυστικές υπηρεσίες να συνεργάζονται στενά με την CIA.
Ο Μπασάρ Ασαντ είχε υποσχεθεί οικονομικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Στο πρώτο πεδίο αυτό σήμαινε άνοιγμα στην αγορά, ιδιωτικοποιήσεις και πλουτισμό των «κολλητών» της οικογένειας και του καθεστώτος. Το 2000 το 11% του πληθυσμού ζούσε κάτω από το επίσημο όριο της φτώχειας. Το 2010 το ποσοστό είχε φτάσει το 33%! Η Συρία απέκτησε ιδιωτικές τράπεζες και Χρηματιστήριο στη Δαμασκό. Όμως, δεν απέκτησε δημοκρατία.
Η απάντηση του Άσαντ στο ξέσπασμα της εξέγερσης ήταν διπλή. Έστειλε τον στρατό και τις πολιτοφυλακές του κόμματός του να καταστείλουν τις διαδηλώσεις. Και σε αυτή την εκστρατεία χρησιμοποίησε τη πολιτική του «διαίρει και βασίλευε» προσπαθώντας να στρέψει τη μια θρησκευτική ή εθνική μερίδα ενάντια στην άλλη –οι επικλήσεις στη «Τζιχάντ» (ιερό πόλεμο) ενάντια στους εξεγερμένους δεν έλειπαν επίσης.
Η στρατιωτικοποίηση της σύγκρουσης και ο θρησκευτικός χρωματισμός της ήταν καταρχήν επιλογή του καθεστώτος, όχι των εξεγερμένων. Από ένα σημείο και μετά, όμως, η επιλογή της ένοπλης αντίστασης ήταν υποχρεωτική για την επιβίωση της επανάστασης.
Ο «διεθνής παράγων»
Η Συριακή Επανάσταση αναστάτωσε τον «διεθνή παράγοντα». Η ανατροπή του Άσαντ θα σήμανε την απώλεια ενός πολύτιμου συμμάχου για την Ρωσία και το Ιράν. Για τις ΗΠΑ, την Τουρκία, τα εμιράτα του Κόλπου θα σήμαινε μια ανεξέλεγκτη κατάσταση όπου δεν θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν τη διάδοχη κατάσταση. Καλύτερα τον εχθρό που ξέρεις, που λέει κι η παροιμία.
Η Σαουδική Αραβία και τα άλλα κράτη του Κόλπου έσπευσαν να αξιοποιήσουν τις προσβάσεις τους στην ισλαμική αντιπολίτευση στο καθεστώς. Χρησιμοποίησαν τους κρουνούς του χρήματος που έχουν στη διάθεσή τους για να εξοπλίσουν και να εκπαιδεύσουν ένοπλους σχηματισμούς που έλεγχαν. Στα τέλη της περασμένης χρονιάς αυτές οι ομάδες συσπειρώθηκαν κάτω από την ομπρέλα του Ισλαμικού Μετώπου.
Ο Συριακός Εθνικός Συνασπισμός έχει την έδρα του στη Ντόχα του Κατάρ και έχει αναγνωριστεί ως η νόμιμη συριακή κυβέρνηση από το Συμβούλιο των Κρατών του Κόλπου κι επίσης έχει πάρει την έδρα της Συρίας στον Αραβικό Σύνδεσμο.
Τα διλήμματα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού εκδηλώθηκαν ανάγλυφα πέρσι τον Σεπτέμβρη, μετά την επίθεση με χημικά όπλα που εξαπέλυσε το καθεστώς στους αμάχους της Γκούτα. Ήταν η «κόκκινη γραμμή» που είχε τραβήξει ο Ομπάμα που αν την παραβίαζε το καθεστώς τα αντίποινα θα έφταναν μέχρι την ένοπλη επέμβαση. Τελικά ο Ομπάμα έκανε πίσω και δέχθηκε μια συμβιβαστική πρόταση του Πούτιν για την καταστροφή των χημικών όπλων της Συρίας (αυτά που καταστρέφονται στα ανοιχτά της Κρήτης) και την έναρξη συνομιλιών στην Γενεύη.
Ο Ομπάμα και το αμερικάνικο Πεντάγωνο δεν έχουν όρεξη για νέες περιπέτειες και φιάσκα όπως του Ιράκ, του Αφγανιστάν ή της Λιβύης πιο πρόσφατα. Έχουν άλλες προτεραιότητες.
Οι διαπραγματεύσεις στην Γενεύη δεν οδήγησαν πουθενά. Το καθεστώς του Άσαντ μένει όρθιο και έχει πάρει την πρωτοβουλία στο μέτωπο των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Από την άλλη, οι ΗΠΑ αρχίζουν να ενισχύουν με οπλισμό αυτό που ονομάζουν «μετριοπαθή» αντιπολίτευση –πρόσφατα κυκλοφόρησε η φήμη ότι στέλνουν φορητούς αντιαεροπορικούς πυραύλους (manpads) μέσω Ιορδανίας.
Άσαντ εναντίον Αλ-Κάιντα;
Ένα μεγάλο μέρος του οπλισμού που έχουν στείλει το Κατάρ ή η Σαουδική Αραβία έχει καταλήξει στα χέρια οργανώσεων που δηλώνουν την πίστη τους στην Αλ-Κάϊντα. Το Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και της Συρίας (ISIS) και η αλ-Νάσρα είναι οι δυο μεγαλύτερες. Αυτές οι οργανώσεις πολεμούν με τις δυνάμεις του καθεστώτος, επιτίθενται σε άλλες οργανώσεις και πολιτοφυλακές που δεν ανήκουν στο πολιτικό ισλάμ, αλλά επίσης πολεμάνε και μεταξύ τους και με το Ισλαμικό Μέτωπο.
Η ISIS και η αλ-Νάσρα έχουν καταλάβει την Ράκα στο βορρά, τη μοναδική επαρχιακή πρωτεύουσα που έχει χάσει το καθεστώς και στρατηγικό σημείο για την επικοινωνία με την Τουρκία.
Όμως, δεν ήταν η ISIS που απελευθέρωσε τη Ράκα, ήταν η εξέγερση των κατοίκων της. Για πολλούς μήνες μετά, η πόλη ήταν κέντρο του μαζικού κινήματος με ένα δίκτυο λαϊκών επιτροπών και πρωτοβουλιών να ανθίζουν κυριολεκτικά. Αυτά τα δίκτυα έγιναν στόχος των «τζιχαντιστών» -μαζί με τη χριστιανική μειονότητα της πόλης.
Αυτές οι οργανώσεις-πολιτοφυλακές ενισχύονται με εθελοντές από άλλες χώρες, όπως το Μαρόκο, το Ιράκ. Είναι οι πιο καλά εξοπλισμένες και πειθαρχημένες. Αλλά δεν μπορούν να νικήσουν το στρατό του Άσαντ παρά μερικές τοπικές επιτυχίες.
Ακόμα χειρότερα, με τη δράση τους σπάνε το μοναδικό παράγοντα που μπορεί να εξασφαλίσει την ανατροπή του καθεστώτος: την ενότητα των εργατών, της νεολαίας, των φτωχών αγροτών πέρα από θρησκευτικές εντάξεις και εθνικές καταγωγές. Είναι δύναμη της αντεπανάστασης, όχι μια συντηρητική πτέρυγα της επανάστασης.
Όμως, αυτή η ζοφερή κατάσταση δεν έχει σημάνει το τέλος της επανάστασης. Ακόμα και στη Ράκα γίνονται διαδηλώσεις από οργανώσεις γυναικών, για παράδειγμα, που απαιτούν την απελευθέρωση κρατουμένων από τις φυλακές των ισλαμιστών. Όπως έγραφε στις αρχές του Απρίλη ο Τζόζεφ Νταχέρ, Σύριος επαναστάτης:
«Τον Σεπτέμβρη του 2013, μετά από μια επίθεση της ISIS σε χριστιανική εκκλησία στη Ράκα, οργανώσεις νεολαίας και ακτιβιστές οργάνωσαν μια διαδήλωση διαμαρτυρίας, στην οποία κρατούσαν ένα μεγάλο σταυρό ως ένδειξη αλληλεγγύης στην χριστιανική κοινότητα της πόλης. Παρόμοιες διαδηλώσεις καταδίκης των καταπιεστικών πρακτικών της ISIS έγιναν στο Χαλέπι, στη Μαγιαντίν, στην αλ-Κουσαϊρ και σε άλλες πόλεις όπως η Κανφραμπέλ
Στις 13 Γενάρη 2014 οργανώθηκαν διαδηλώσεις σε πολλά σημεία της χώρας… ένα από τα συνθήματα ήταν ‘ο Άσαντ και η ISIS είναι ένα’…
Οι επαναστατικές μάζες της Συρίας έχουν αποδείξει ότι η επανάστασή τους δεν είναι νεκρή. Όμως, ο κόσμος δεν θέλει να δει αυτό το σύμβολο. Αγνοούν το γεγονός ότι σε μια γειτονιά του Χαλεπιού, ακόμα και τον Γενάρη του 2014 τα συνθήματα στους τοίχους στρέφονταν τόσο ενάντια στον Άσαντ όσο κι ενάντια στους τζιχαντιστές, συνθήματα όπως: ΄“η Επανάστασή μας είναι ενάντια σε όλους τους καταπιεστές” και “ο΄συριακός λαός δεν θα υποταχτεί ποτέ”.