Εργατικό κίνημα
50 χρόνια ΣΕΚ: Με την εργατική τάξη στο κέντρο

4 Οκτώβρη 1974. Εκείνη την Παρασκευή, στην Ελευσίνα, στο εργοστάσιο της Νάσιοναλ Καν ξεσπούσε η πρώτη απεργία της μεταπολίτευσης. 47 χρόνια μετά και οι έλληνες καπιταλιστές ακόμα προσπαθούν να ξορκίσουν τους εργατικούς αγώνες. Όμως, για την άρχουσα τάξη στην Ελλάδα, το “πρέπει να δαμάσωμεν τις απεργίες” του γέρου Καραμανλή παραμένει μέχρι και σήμερα ένας άπιαστος στόχος.

“Με πρόταση της επιτροπής αποφασίσαμε να κατεβούμε σε απεργία με αίτημα την επαναπρόσληψη των απολυμένων και αυξήσεις στα μεροκάματα. Η συμμετοχή ήταν 100%. Στο εργοστάσιο δουλεύανε και 50 Πακιστανοί εργάτες. Συμμετείχαν όλοι τους στην απεργία και μάλιστα με πανό που έγραφαν στις δύο γλώσσες ‘Ελληνες-Πακιστανοί εργάτες ενωμένοι’. Η είδηση εξαπλώθηκε γρήγορα. Εργάτες από τα γύρω εργοστάσια έρχονταν στη Νάσιοναλ Καν να συμπαρασταθούν καθημερινά πριν πάνε στις δουλειές τους. Μαζί τους κόσμος από τις γειτονιές της Ελευσίνας και φοιτητές. Η απεργία κράτησε μια βδομάδα, αλλά έδωσε το πράσινο φως”, αναφέρει η Διονυσία Πυλαρινού, αγωνίστρια της απεργίας τότε. 

Ακολούθησαν με απεργίες οι τεχνικοί Τύπου, η ΗΒΗ, η Ολυμπιακή, η Πεσινέ, οι μεταλλωρύχοι του Μποδοσάκη, τα Ναυπηγεία της Ελευσίνας και άλλοι ενώ το 1975 τα εργοστάσια των Βιαμάξ, Βιοχάλκο, Πίτσος, Εσκιμό, Ιζόλα, Τριαντέξ, Λαδόπουλος και πολλά άλλα καθώς και όλα τα ορυχεία και τα ναυπηγεία μετατράπηκαν σε απεργιακά κάστρα. Η Οργάνωση Σοσιαλιστική Επανάσταση, από την οποία προέρχεται το ΣΕΚ, ρίχνεται στη μάχη για να στηρίξει τις απεργίες που έχτιζαν εργοστασιακά σωματεία. Να τι έγραφε στο περιοδικό «Σοσιαλιστική Επανάσταση» τον Σεπτέμβρη του 1975:

«Η απεργία στην κλωστοϋφαντουργία Τριαντέξ άρχισε στις 30 Ιουνίου και κράτησε 15 μέρες. Η Τριαντέξ είναι ένα από τα μεγαλύτερα εργοστάσια της Κάτω Κηφισιάς και απασχολεί περί τους 500 εργάτες, στην πλειοψηφία τους γυναίκες. Αφορμή για την απεργία ήταν η απόλυση τριών συνδικαλιστών που είχαν πρωτοστατήσει για το φτιάξιμο του σωματείου. Συγκεντρώθηκαν την παραμονή της απεργίας σε έναν κινηματογράφο κοντά στο εργοστάσιο και αποφάσισαν να κατέβουν σε 24ωρη απεργία που θα την μετέτρεπαν σε διαρκείας εάν ο Τριαντόπουλος δεν ικανοποιούσε τα αιτήματα. (…) Για να μπορέσουν οι μαχητικοί εργάτες να δώσουν συλλογικά και συστηματικά τις μάχες ενάντια στους εργοδότες, την κυβέρνηση και τους ρεφορμιστές, πρέπει να συσπειρωθούν και να οργανωθούν στον τόπο δουλειάς. Τέτοια μορφή οργάνωσης είναι οι εργατικές επιτροπές βάσης. Σ’ αυτήν την κατεύθυνση δουλεύει η Οργάνωση Σοσιαλιστική Επανάσταση».

Το 1976, χρονιά κορύφωσης αυτού του κινήματος έγιναν 575 απεργίες με 294.000 απεργούς. Η αναγνώριση του φόβου που δημιουργούσε αυτή η εργατική έκρηξη ήρθε από την ίδια την κυβέρνηση και τον υπουργό Εργασίας, Κ. Λάσκαρη που διακήρυττε πως “Δεν θα επιτρέψομεν την πάλην των τάξεων”. Με βίαιη καταστολή από τις αστυνομικές δυνάμεις και με απολύσεις, κυβέρνηση και αφεντικά προσπαθούσαν να κάμψουν τη δυναμική του κινήματος. Για να το πετύχουν έφεραν στη Βουλή τον αντεργατικό νόμο 330: περιορισμός του δικαιώματος στην απεργία, νομιμοποίηση των λοκ-άουτ, απαγόρευση των πολιτικών απεργιών και πολλές άλλες διατάξεις που περιόριζαν το δικαίωμα στην απεργία.

 

Απεργία στην κλωστοϋφαντουργία Τριαντέξ το 1975

 

“Αλλαγή”

Οι απεργοσπαστικές ρυθμίσεις του ν.330 έμειναν τελικά στα χαρτιά καθώς η εργατική τάξη συνέχισε να παλεύει. Το ΠΑΣΟΚ ήρθε στην εξουσία το '81 καβάλα πάνω σε ένα κίνημα που του επέβαλε να προχωρήσει στην κατάργηση του 330, την δημιουργία του ΕΣΥ, στις αλλαγές στο Οικογενειακό Δίκαιο, την Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή των μισθών κ.ά. 

Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ δεν άργησε να ανακρούσει πρύμνα. Το 1983 ο Μιτεράν στην Γαλλία έκανε στροφή στη λιτότητα και στην Ελλάδα με υπουργό Εθνικής Οικονομίας τον Αρσένη ξεκινούσαν οι επιθέσεις στις “ελλειμματικές” δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις. Ψηφίστηκε το «άρθρο 4» που περιόριζε τη δυνατότητα των απεργιών στις ΔΕΚΟ. Οι κινητοποιήσεις ενάντια στο άρθρο 4 θα έδιναν μια πρώτη γεύση των μαχών που θα ακολουθούσαν μετά το καλοκαίρι του 1985 όταν ο Τσάρος της οικονομίας Αρσένης θα άφηνε το θρόνο του στον υπουργό (και πιο μετά πρωθυπουργό) της λιτότητας Κώστα Σημίτη και στο “διετές σταθεροποιητικό πρόγραμμα” που θα σήμαινε λιτότητα σε μισθούς και συντάξεις, πετσόκομμα των κοινωνικών δαπανών και “εξυγίανση” των λεγόμενων “προβληματικών” επιχειρήσεων.

Απέναντι σε αυτή την εξέλιξη ξεσπάνε οι πρώτες απεργίες τον Σεπτέμβρη του '85. Το 1986 οι συνδικαλιστικές ηγεσίες καταφέρνουν να συγκρατήσουν τον κόσμο της βάσης που βράζει αλλά όχι για πολύ. Τον Δεκέμβρη του '86 η απεργία στους δήμους ενάντια στις απολύσεις χιλιάδων συμβασιούχων κλείνει χωματερές και αποκλείει απορριμματοφόρα στα γκαράζ με μαζικές απεργιακές φρουρές. Ούτε τα ΜΑΤ, ούτε τα φορτηγά του στρατού που μάζευαν τα σκουπίδια δεν μπόρεσαν να κάμψουν την απεργία που νίκησε και οδήγησε τελικά στη μονιμοποίηση δεκάδων χιλιάδων συμβασιούχων. Το σύνθημα της ΟΣΕ σε εκείνη την απεργία έχει μείνει στην ιστορία: «Όχι άλλες αυταπάτες, ή με το ΠΑΣΟΚ ή με τους εργάτες».

 

Απεργία στου δήμους, Δεκέμβρης 1986

 

Νέες μήτρες

Το 1987 οι απεργίες διαρκείας σε τράπεζες και ΔΕΗ οδήγησαν σε νίκες για τους εργαζόμενους και τον Σημίτη σε παραίτηση από τη θέση του υπουργού. Την επόμενη χρονιά, με αποφάσεις γενικών συνελεύσεων οι εκπαιδευτικοί κατεβαίνουν σε απεργία διαρκείας μέσα στις πανελλαδικές εξετάσεις που κράτησε ενάμιση μήνα και οδήγησε και πάλι σε νίκη. Απέναντι στον Παπανδρέου που από το Νταβός μιλούσε για εργατικά “ρετιρέ” η ΟΣΕ κυκλοφορούσε το τέταρτο φύλλο της νέας εφημερίδας, την Εργατική Αλληλεγγύη (ΕΑ), με πρωτοσέλιδο τίτλο “Οι εργάτες στα ρετιρέ, τ' αφεντικά στα μπουντρούμια. Για να νικήσουν οι απεργίες”. 

Κι όμως, μέσα σε τέτοια περίοδο μαχών για την εργατική τάξη εμφανίστηκαν οι θεωρίες για τον «αποχαιρετισμό» της. Αρχικά αυτή η στροφή εκφράστηκε από θεωρητικούς όπως το “Αποχαιρετισμός στην Εργατική Τάξη” του Αντρέ Γκόρτς στη Γαλλία, το «Η ανοδική πορεία της εργατικής τάξης σταμάτησε» του Έρικ Χόμπσμπομ στη Βρετανία και το «Από τον εργάτη μάζα στον κοινωνικό εργάτη» του Αντόνιο Νέγκρι στην Ιταλία. Το 1985, ο θεωρητικός και ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ Μίμης Ανδρουλάκης, μιλούσε για την ανάγκη η Αριστερά να αναζητήσει νέες μήτρες, έξω από την εργατική τάξη, στα μεσοστρώματα. Οι αναζητήσεις του αντανακλούσαν την υποτίμηση των εργατικών αγώνων από το ίδιο το ΚΚΕ που έφτανε μέχρι τις καταγγελίες για τα “γιουρούσια της πρωτοπορίας” και οδήγησε εν τέλει, παρέα με την ΕΑΡ του Κύρκου, στην κυβέρνηση Τζανετάκη τον Ιούνη του '89 και στην Οικουμενική τον Νοέμβρη της ίδιας χρονιάς, που θα προχωρούσε, μεταξύ άλλων, μέχρι και στην πολιτική επιστράτευση των απεργών στους δήμους. 

Κόντρα σε αυτούς τους συμβιβασμούς και τις προδοσίες της “επίσημης” Αριστεράς, το πρωτοσέλιδο της ΕΑ “Οχι φρένο στους εργατικούς αγώνες” έφτανε τον Μάρτη του '87 σε όλες τις μεγάλες εργατικές μάχες και “Η Άποψή μας” καλούσε να “Στηρίξουμε τα γιουρούσια της πρωτοπορίας”. 

Μετά την κατάρρευση των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού» στην Ανατολική Ευρώπη το 1989, κυριαρχούσαν διεθνώς οι θεωρίες των απολογητών του καπιταλισμού περί “τέλους της ιστορίας” και “θριάμβου της αγοράς”. Η ελληνική άρχουσα τάξη πατώντας πάνω στα σκάνδαλα του ΠΑΣΟΚ, τους συμβιβασμούς της Αριστεράς και την απογοήτευση της κατάρρευσης, θεωρούσε ότι το 1990 είχε έρθει η στιγμή, με την ΝΔ στην κυβέρνηση, να πάρει τη ρεβάνς της με μια κατά μέτωπο επίθεση στην εργατική τάξη.

Λογάριαζε όμως χωρίς τον ξενοδόχο. Απέναντι στις μαζικές απολύσεις στις “προβληματικές” και το ασφαλιστικό νομοσχέδιο-λαιμητόμο στις ΔΕΚΟ ξεσπάει ένα απεργιακό κύμα με καταλήψεις σε δεκάδες εργατικούς χώρους. H κατάληψη της “προβληματικής” Πειραϊκής-Πατραϊκής ξεσηκώνει με τον ραδιοσταθμό της ολόκληρη την Πάτρα και γίνεται το επίκεντρο των μαχών. «Το μαχητικό 'Μολών Λαβέ' (από πανό των εργατών της Π-Π) των εργατών είναι η απάντηση που συναντάει ο Μητσοτάκης όπου κι αν στρίψει τις επιθέσεις του. Ακόμα και η ΓΣΕΕ που ποτέ δεν είχε καλέσει 48ωρη Γενική Απεργία αναγκάστηκε να καταρρίψει το ρεκόρ της καλώντας για δεύτερη 48ωρη», τόνιζε έκτακτο φύλλο της ΕΑ τον Σεπτέμβρη του 1990. 

Στις 2 Οκτώβρη ο ραδιοσταθμός της Π-Π καλεί σε συμπαράσταση μπροστά στην απειλή της εισβολής των ΜΑΤ στο εργοστάσιο. «Έρχονται τσιγγάνοι από την διπλανή κατασκήνωση. 250 εργάτες της επίσης κατειλημμένης χαρτοβιομηχανίας Λαδόπουλου φτάνουν με τα πανό τους... Συνεργεία και μηχανουργεία κλείνουν... Πωλήτριες κοσμηματοπωλείων βρίσκονται στην ίδια αλυσίδα με εργάτες από τα σφαγεία... Καθηγητές και μαθητές, νοσοκόμοι του ΕΚΑΒ και γιατροί... εργάτες του Δήμου, οικοδόμοι, τεχνίτες της ΔΕΗ... Ώρα 10.15 π.μ: Οι αλυσίδες κάνουν βήματα προς την κατεύθυνση των ΜΑΤ που τά’χουν χαμένα μπροστά σε μια απεργιακή φρουρά... 10.000 εργατών!», ανέφερε το ρεπορτάζ της ΕΑ. 

Στην εκπαίδευση ξεσπούν καταλήψεις η μία μετά την άλλη και οδηγούν τον Κοντογιαννόπουλο σε παραίτηση και τον διάδοχό του, Σουφλιά, να αποσύρει το πολυνομοσχέδιο για την Παιδεία έπειτα και από την δολοφονία του εκπαιδευτικού Νίκου Τεμπονέρα στην Πάτρα από ομάδα ΟΝΝΕΔιτών με επικεφαλής τον Γιάννη Καλαμπόκα και τις διαδηλώσεις εκατοντάδων χιλιάδων που ακολούθησαν στην Αθήνα, την Πάτρα και σε άλλες πόλεις.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη κατέρρευσε δύο χρόνια αργότερα κάτω από την πίεση του επόμενου απεργιακού κύματος στην πρωτοπορία του οποίου βρέθηκαν οι εργαζόμενοι των μπλε λεωφορείων της ΕΑΣ με 18 μήνες απεργία και διαδηλώσεις δεκάδων χιλιάδων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, ενάντια στο πλάνο της ΝΔ για 3.400 απολύσεις μέχρι το 1996. «Φτάσαμε στη νίκη με τους αγώνες μας. Όχι μόνο τους δικούς μας αλλά και των άλλων εργαζομένων... Ένα μικρό κομμάτι μάς στήριξε συνειδητά μέσα από το εργατικό κίνημα. Ήταν η Εργατική Αλληλεγγύη που στάθηκε και τους 17 μήνες συνειδητά στο πλευρό μας», δήλωνε ο Παναγιώτης Καραχάλιος, απεργός της ΕΑΣ, σε συνέντευξη στο περιοδικό Σοσιαλισμός από τα Κάτω, λίγες βδομάδες μετά τη νικηφόρα επιστροφή των απεργών στη δουλειά. Ήταν η πιο ηχηρή διάψευση για όσους είχαν βιαστεί να «σβήσουν» την εργατική τάξη.

Οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ που ακολούθησαν αρχικά με Πρωθυπουργό τον Α. Παπανδρέου και στη συνέχεια τον Σημίτη δεν άργησαν και αυτές να έρθουν αντιμέτωπες με μεγάλες απεργίες. Από τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά το 1995-96 και την απεργία των πέντε εβδομάδων των καθηγητών στα γυμνάσια και τα λύκεια, και ενάντια στον ΑΣΕΠ το 1998 μέχρι τις αλλεπάλληλες απεργίες διαρκείας και επισχέσεις των νοσοκομειακών γιατρών την τριετία 1997-2000, την πεντάμηνη απεργία διαρκείας στην Ιωνική Τράπεζα το 1998 που νέκρωσε τα καταστήματα, το μηχανογραφικό και όλες τις τραπεζικές συναλλαγές και την μεγάλη πανεργατική απεργία το 2001, που ανάγκασε τον υπουργό Εργασίας Γιαννίτση να αποσύρει το ασφαλιστικό και να παραιτηθεί το ίδιο βράδυ.

 

1992-93, Απεργία της ΕΑΣ

 

 2001, Πανεργατική απεργία ενάντια στο ασφαλιστικό Γιαννίτση

 

Πρώτη γραμμή

Στη μέση αυτής της περιόδου, το 1997, η ΟΣΕ, προχωράει στην ίδρυση του ΣΕΚ. Τα μέλη της είχαν βρεθεί στην πρώτη γραμμή των απεργιακών φρουρών και της συμπαράστασης όλων των μαχών το προηγούμενο διάστημα. «Αποφασίσαμε να προχωρήσουμε συνειδητά στην ίδρυση του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος σε μια περίοδο πλήρους χρεοκοπίας της σοσιαλδημοκρατίας. Σε κάθε μεγάλη κρίση του καπιταλισμού η σοσιαλδημοκρατία στρέφεται δεξιά και περνάει τεράστια κρίση… Η αντίσταση σε αυτή πρέπει να οργανώνεται. Όχι με το σύνθημα της “αλλαγής του συσχετισμού δυνάμεων” από τα πάνω που βάζουν τα άλλα κόμματα, αλλά οργανώνοντας εκεί που είναι η δύναμη, από τα κάτω. Δύο πράγματα χρειάζονται. Πολλοί σοσιαλιστές σε κάθε εργατικό χώρο. Και το δεύτερο, ιδέες του σοσιαλισμού», ανέφερε σε εισήγησή της η Μαρία Στύλλου, στην πρώτη δημόσια εκδήλωση του ΣΕΚ. 

Λίγα χρόνια μετά, 300.000 άνθρωποι από όλη την Ευρώπη και την Ιταλία θα διαδήλωναν στη Γένοβα εδραιώνοντας ένα κίνημα που θα πολιορκούσε πολλές φορές τους ισχυρούς του πλανήτη και θα έκανε τον αντικαπιταλισμό μαζικό ρεύμα. Το ΣΕΚ και οι υπόλοιπες οργανώσεις της Διεθνούς Σοσιαλιστικής Τάσης θα έπαιζαν έναν καθοριστικό ρόλο, όχι μόνο στο δίλημμα για το αν το κίνημα θα έπαιρνε ένα αντικαπιταλιστικό χαρακτήρα ή αν θα ήταν απλά ενάντια στην παγκοσμιοποίηση αλλά και όσον αφορά τον ρόλο που είχε να παίξει μέσα στο κίνημα η οργανωμένη εργατική τάξη. Απέναντι στις θεωρίες των Χαρντ και Νέγκρι που θέλανε στο κίνημα να πρέπει να πρωταγωνιστεί το νέο υποκείμενο της αλλαγής, το “πλήθος”, την απάντηση την έδωσαν τα ίδια τα ιταλικά συνδικάτα που πλημμύρισαν τους δρόμους της Γένοβας. Η συζήτηση όμως συνεχίστηκε. «Χρειάζεται να είμαστε ξεκάθαροι για την κεντρικότητα της εργατικής τάξης. Έχει τη δυνατότητα να ανεβάσει τη μαζικότητα των διαδηλώσεων του αντικαπιταλιστικού κινήματος σε όγκο που καμιά αστυνομία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει... Μπορούμε και πρέπει να βάλουμε το αντικαπιταλιστικό κίνημα στους χώρους δουλειάς... Η επιτυχία της Γένοβα ανοίγει διάπλατα την προοπτική να συνδέσουμε τη δύναμη των πανεργατικών απεργιών που είδαμε στην Ελλάδα με τις ιδέες και τη δυναμική του αντικαπιταλισμού», έγραφε στο τεύχος 40 του ΣΑΚ, ο Πάνος Γκαργκάνας. 

Αυτή ήταν η προσπάθεια που έκανε το ΣΕΚ στον επόμενο γύρο των απεργιακών κινητοποιήσεων που ακολούθησε: τη μεγάλη απεργία διαρκείας των τραπεζοϋπαλλήλων το 2005, την απεργία των ναυτεργατών το 2006, τις απεργίες διαρκείας των ΓΕΝΟΠ ΔΕΗ και ΠΟΕ ΟΤΑ, την απεργία στα σχολεία και τις φοιτητικές καταλήψεις το 2006-7, μια τετραετία σκληρών αγώνων που κορυφώθηκε τον Δεκέμβρη του 2008 με την έκρηξη που ακολούθησε την δολοφονία του μαθητή Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου από τον μπάτσο Κορκονέα. 

Όταν η κρίση που έσκασε με τη χρεωκοπία της Λήμαν Μπράδερς έφτασε και στην Ελλάδα, η τότε κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ του Γιώργου Παπανδρέου έβαλε μπροστά να εφαρμόσει τα μέτρα του πρώτου μνημονίου. Όλο το 2010 σημαδεύτηκε από μεγάλες πανεργατικές απεργίες, με κορυφαία αυτής της 5ης Μάη αλλά και απεργίες διαρκείας σε πολλούς κλάδους, ενώ η επόμενη χρονιά ξεκίνησε με ένα απεργιακό μπαράζ που δεν είχε αφήσει εκτός κανέναν χώρο του δημοσίου και των ΔΕΚΟ: ΜΜΜ, νοσοκομεία, ΜΜΕ, σχολεία, λιμάνια, ταχυδρομεία, αεροδρόμια, δήμοι, τράπεζες, ΔΕΗ...

Ήταν ένα απεργιακό κίνημα που συνδέθηκε με αυτό των πλατειών από την πρώτη τους μέρα στις 25 Μάη με τους εργάτες της ΔΕΗ να καταχειροκροτούνται από τους “αγανακτισμένους”. Στις πανεργατικές απεργίες που ακολούθησαν, 24ωρη στις 15 Ιούνη και 48ωρη στις 28-29 Ιούνη, απεργοί και καταληψίες πλατειών αντιμετώπιζαν μαζί όλη μέρα την άγρια καταστολή της αστυνομίας. 

Αυτή είναι η πλούσια εμπειρία του εργατικού κινήματος πάνω στην οποία πάτησε το μαζικό ΟΧΙ στο δημοψήφισμα του 2015 ενάντια στους εκβιασμούς της Τρόικας. Πάνω σε αυτήν πατάνε γερά οι εργατικοί αγώνες που βρήκε μπροστά της η κυβέρνηση Μητσοτάκη, από τις Πανεργατικές του Ιουνίου, μέχρι την αντίσταση των εργατών της Υγείας στις αναστολές-απολύσεις και η πρόσφατη μαζική απεργιακή απάντηση των εκπαιδευτικών στην αξιολόγηση της Κεραμέως. 

Μπαίνοντας στη έκτη του δεκαετία, το ΣΕΚ πατώντας πάνω στην εμπειρία του μέσα σε αυτούς τους σκληρούς εργατικούς αγώνες μισού αιώνα αλλά και στην επαναστατική παράδοση του Μαρξ, του Λένιν, του Τρότσκι και της Ρόζας, παλεύει πιο δυνατό και πιο ριζωμένο στην εργατική τάξη για μια συνολική νίκη, για την ανατροπή του συστήματος από την εργατική τάξη, για να ανοίξει ο δρόμος για μια κοινωνία χωρίς φτώχεια, καταπίεση και εκμετάλλευση.