Εργατικό κίνημα
Αποτυχία του “φιλελεύθερου” καπιταλισμού

Άλεξ Καλλίνικος

Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ ολοκληρώθηκε πριν από λίγες ημέρες. Πρόκειται για το ετήσιο πανηγύρι όπου οι πλούσιοι επιχειρηματίες και οι πολιτικοί και δημοσιογραφικοί τους ακόλουθοι συγκεντρώνονται στο ορεινό Νταβός της Ελβετίας για να κοιτάξουν από ψηλά εμάς τους υπόλοιπους και να υποσχεθούν ότι θα είναι καλοί στο μέλλον.

Ανάμεσα στα κηρύγματα του Νταβός ήταν και ένα άρθρο με τίτλο "Προς υπεράσπιση του δημοκρατικού καπιταλισμού" του Μάρτιν Γουλφ, επικεφαλής σχολιαστή των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς. 

Ο Γουλφ υποστηρίζει ότι ο φιλελεύθερος καπιταλισμός είναι το καλύτερο σύστημα. Όμως "είναι αδύνατο να διατηρηθεί μια δημοκρατία με καθολική ψηφοφορία με μια οικονομία της αγοράς, αν η πρώτη δεν εμφανίζεται ανοιχτή στην επιρροή - και η δεύτερη δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα - του λαού στο σύνολό του. Αυτό, με τη σειρά του, απαιτεί μια πολιτική απάντηση ευημερίας για όλους τους πολίτες - δηλαδή μια δέσμευση για οικονομικές ευκαιρίες και βασική ασφάλεια για όλους". 

Ο Γουλφ δεν αναγνωρίζει ότι η παρακμή του καπιταλισμού είναι άμεση συνέπεια των θατσερικών οικονομικών πολιτικών που υποστήριξε και συνεχίζει να  υποστηρίζει. Ήταν ένας από τους κύριους υποστηρικτές της άποψης ότι οι κεντρικές τράπεζες πρέπει να αυξήσουν τα επιτόκια ώστε να πέσει ο πληθωρισμός και να συμπιεστούν οι πραγματικοί μισθοί.

Ο Γουλφ λέει, ορθώς, ότι "μια σημαντική αιτία για τη διάβρωση της εμπιστοσύνης στις ελίτ ήταν ... η μακροχρόνια σχετική οικονομική παρακμή σημαντικών τμημάτων της εργατικής και μεσαίας τάξης, που επιδεινώθηκε από οικονομικά σοκ, ιδίως από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση". Αλλά αυτή η κρίση δεν ήταν ένα "σοκ", κάτι σαν κεραυνός εν αιθρία. Είχε προκληθεί από τις ίδιες τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές απορρύθμισης της οικονομίας, για τις οποίες ο Γουλφ ήταν ένας από τους κύριους προπαγανδιστές.

Αναγνωρίζει ότι "τα προνόμια παραμένουν ένα ζήτημα". Αυτός είναι ένας εύσχημος τρόπος να αναφερθεί στο χάσμα μεταξύ των καπιταλιστών και των υπολοίπων από εμάς. Πέρυσι, ενώ οι απλοί καταναλωτές έκαναν περικοπές, οι δαπάνες πολυτελείας αυξήθηκαν κατά ένα πέμπτο. Οι πλούσιοι επιχειρηματίες ασκούν επίσης μια λαβή σαν μέγγενη στην πολιτική διαδικασία.  Αυτή η δομή της ταξικής εξουσίας στέκεται εμπόδιο στην "ευημερία για όλους".

Ο Γουλφ είναι ακόμη πιο άστοχος στο θέμα της κλιματικής αλλαγής. Αυτή πραγματικά απογειώθηκε ακριβώς στην εποχή της κυριαρχίας του φιλελεύθερου καπιταλισμού, που εξυμνεί ο Γουλφ, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο ίδιος απορρίπτει την ομολογουμένως συγκεχυμένη ιδέα της "αποανάπτυξης" και μας διαβεβαιώνει ότι "οι καλύτερες λύσεις είναι τεχνολογικές". Σοβαρά; Τότε γιατί δεν υπάρχει η πολιτική βούληση να επιβληθούν οι απαραίτητες ριζικές μειώσεις των εκπομπών;

Την απάντηση πρέπει να την αναζητήσουμε στην ίδια τη δομή της ταξικής εξουσίας που βρίσκεται πίσω από τη διάβρωση του καπιταλισμού "του κράτους πρόνοιας". Η επερχόμενη διάσκεψη του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή COP28 θα πραγματοποιηθεί στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που είναι στη κορυφή της λίστας εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα στον κόσμο. Ο πρόεδρός τους είναι επικεφαλής της Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου του Άμπου Ντάμπι. Σουρεαλιστικές εικόνες! Πίσω από την "πολυκρίση" κρύβεται η λογική του παγκόσμιου καπιταλισμού.

Η αδέξια και γεμάτη υπεκφυγές υπεράσπιση του φιλελεύθερου καπιταλισμού από τον Γουλφ συνοψίζει απλώς γιατί αυτό το σύστημα αρχίζει να καταρρέει, οικονομικά, πολιτικά και οικολογικά. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι θα το αντικαταστήσει. Η απειλή της ακροδεξιάς υπογραμμίζει πόσο επείγον είναι να αναπτυχθεί μια γνήσια σοσιαλιστική εναλλακτική λύση.