Αν μπορούσε ένα σύνθημα να συμπυκνώσει το 2025 αυτό θα ήταν το «Τέμπη – Πύλος – Παλαιστίνη – Δεν υπάρχει ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη». Γύρω από αυτά τα τρία μεγάλα ζητήματα ξεδιπλώθηκαν οι μεγαλύτεροι αγώνες. Η δικαιοσύνη παρέμεινε κορυφαία διεκδίκηση από εκατομμύρια κόσμο και πολέμησε γι’ αυτήν συνδέοντάς την με τα οικονομικά του αιτήματα. Η κυβέρνηση συνέχισε τις επιθέσεις, επένδυσε στην καταστολή αλλά το μόνο που κατάφερε ήταν να βαθύνει την κρίση της με νέα σκάνδαλα να βγαίνουν στην επιφάνεια, τα οποία με τη σειρά τους τροφοδότησαν καινούργια ξεσπάσματα όπως στην περίπτωση του ΟΠΕΚΕΠΕ και των αγροτικών μπλόκων.
Τέμπη
Η χρονιά από την αρχή της φάνηκε και συγκεκριμένα από τις 26 Γενάρη. Εκείνη την Κυριακή ο σύλλογος των συγγενών όσων δολοφονήθηκαν στα Τέμπη είχε καλέσει συλλαλητήριο στο Σύνταγμα. Δεν πρέπει να υπήρχαν πολλοί που να περίμεναν αυτό που τελικά συνέβη. Ο κόσμος που κατέβηκε μετρήθηκε σε εκατοντάδες χιλιάδες, μπορεί και να έφτασε το 1 εκατομμύριο σε όλη τη χώρα, σε ένα κύμα συγκεντρώσεων που καλέστηκαν και οργανώθηκαν μέσα σε μόλις τρεις μέρες. Το σύνθημα «Δολοφόνοι» που δονούσε τη συγκέντρωση έξω από τη Βουλή ήταν ενδεικτικό της οργής όπως και η αυθόρμητη σιγή καθώς οι συγκεντρωμένοι προσπαθούσαν να ακούσουν τις ομιλίες των συγγενών των θυμάτων από την ταπεινή τους μικροφωνική και εξέδρα που διακοσμούσε ένα πανό φτιαγμένο στο χέρι. Η οργή στα συλλαλητήρια δεν αφορούσε μόνο τα Τέμπη. Τα Τέμπη έγιναν η αιχμή του δόρατος για να εκφραστεί η οργή ενάντια στο σύνολο των εγκλημάτων της κυβέρνησης και τη συγκάλυψη με την οποία τα περιβάλλει.
Ήταν μόνο ένα δείγμα αυτού που θα ακολουθούσε ένα μήνα αργότερα, στη Γενική Απεργία της 28ης Φλεβάρη, τη μεγαλύτερη γενική απεργία των τελευταίων (πολλών) χρόνων. Ξεπεράστηκαν όλα τα ρεκόρ συμμετοχής στα συλλαλητήρια στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και σε όλες τις πόλεις. Η απεργία απλώθηκε ακόμα και στα πιο απόμακρα σημεία. Στο κέντρο αυτής της κοσμοπλημμύρας ήταν η εργατική τάξη που παρέλυσε όλη τη χώρα. Σιδηρόδρομοι, συγκοινωνίες, καράβια, λιμάνια, αεροδρόμια ακινητοποιήθηκαν. Οδηγοί ταξί συγκρότησαν δίκτυο δωρεάν μετακινήσεων για να κατεβάζουν τους απεργούς στο συλλαλητήριο. Δήμοι, σχολεία, νοσοκομεία, εργοστάσια, οικοδομές, τράπεζες, επιχειρήσεις, μαγαζιά και μαγαζάκια, λαϊκές αγορές κατέβασαν ρολά. Σε πολλά σημεία τα ίδια τα αφεντικά αναγκάστηκαν να κλείσουν τις επιχειρήσεις όλη τη μέρα ή για κάποιες ώρες για να γλυτώσουν την κατακραυγή. Απέτυχαν όλες οι μανιασμένες προσπάθειες του Μητσοτάκη και των υπουργών του να τρομοκρατήσουν και να συκοφαντήσουν αυτό το κίνημα. Οι τρισάθλιες απόπειρες της κυβέρνησης Μητσοτάκη να εμποδίσει τον κόσμο να κατέβει, με συλλήψεις, καταστολή και λάσπη εναντίον των Συγγενών των Θυμάτων των Τεμπών, δεν πέρασε.
Στον μήνα που μεσολάβησε ανάμεσα στις 26/1 και τις 28/2, το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα κι ο Συντονισμός Εργατικής Αντίστασης οργάνωσαν την απεργία χώρο το χώρο προβάλλοντας ταυτόχρονα το αίτημα της κρατικοποίησης της Hellenic Train χωρίς αποζημίωση και με εργατικό έλεγχο, συνδέοντάς το με την αντίσταση στις ιδιωτικοποιήσεις σε κάθε τομέα του δημοσίου, όπως τη μάχη που εξελισσόταν στα δημόσια σχολεία ενάντια στα Ωνάσεια και τις επιθέσεις του Άδωνι στην Υγεία. Και μετά τη μεγάλη πανεργατική απεργία έβαλαν την πρόταση για νέα απεργιακή κλιμάκωση με στόχο την ανατροπή της κυβέρνησης, απλώνοντας τον αγώνα σε όλα τα μέτωπα: Την Πύλο, τον σεξισμό, την Παλαιστίνη, τις διεκδικήσεις των εργαζομένων για συλλογικές συμβάσεις με πραγματικές αυξήσεις κόντρα στην καλπάζουσα ακρίβεια.
Από την άλλη σύσσωμη η ρεφορμιστική Αριστερά σπατάλησε τη δυναμική που ανέδειξε η 28η Φλεβάρη επενδύοντας σε κοινοβουλευτική πρόταση μομφής και υποβαθμίζοντας τον ρόλο του μαζικού κινήματος σε απογευματινά συλλαλητήρια υποστήριξής της. Η κυβέρνηση κατάφερε με αυτόν τον τρόπο να επιβιώσει έχοντας τον απαιτούμενο αριθμό βουλευτών. Αλλά η χρονιά είχε δρόμο μπροστά της.
Η 28η Φλεβάρη έδωσε ώθηση κι αυτοπεποίθηση σε μια σειρά κλάδους να βγουν -ή να συνεχίσουν- τις κινητοποιήσεις τους, όπως έκαναν οι εργαζόμενοι στα ΜΜΕ, στους δήμους, στην εκπαίδευση, στα νοσοκομεία, στα λιμάνια, στις διανομές και σε πολλούς ακόμα χώρους. Η υπόθεση των Τεμπών θα έβγαζε ξανά και ξανά τον κόσμο στο δρόμο με επόμενη κορυφαία φάση την πολυήμερη απεργία πείνας του Πάνου Ρούτσι τον Σεπτέμβρη και τις συγκεντρώσεις αλληλεγγύης που τη συνόδεψαν.
Σε κεντρικό επίπεδο, η απεργιακή 8η Μάρτη και οι διαδηλώσεις για την Παγκόσμια Ημέρα Γυναικών έδωσαν άμεση συνέχεια μετά τις 28/2. Άλλωστε ποτέ δεν ήταν μόνο τα Τέμπη. Η κυβέρνηση είχε τα χέρια της βουτηγμένα στο αίμα γυναικών που τους αρνήθηκε τη βοήθεια «γιατί τα περιπολικά δεν είναι ταξί» και έβαλε τους Βαρτζόπουλούς της να δικαιολογούν τους γυναικοκτόνους.
2 Σεπτέμβρη, Αντιρατσιστική διαδήλωση ενάντια στο Ν/Σ Πλεύρη-Βορίδη, Αθήνα. Φωτό: Στέλιος Μιχαηλίδης
Πύλος
Κι αν η κυβέρνηση είχε μια φορά βάψει τα χέρια της στο αίμα των δολοφονημένων γυναικών, σίγουρα κολυμπούσε στο αίμα των χιλιάδων προσφύγων/ισσών που έχει πνίξει στις θάλασσές της. Το έγκλημα της Πύλου με τους 650 πνιγμένους επιβαίνοντες του πλοιαρίου Αντριάννα συμπυκνώνει τη θηριώδη δολοφονική δράση της στα σύνορα της Ευρώπης Φρούριο. Γι’ αυτό και σε κάθε βήμα του μεγάλου ξεσπάσματος για τα Τέμπη, η Πύλος ήταν το άλλο τοπωνύμιο που συνόδευε το αίτημα για Δικαιοσύνη.
Οι επιζώντες του ναυαγίου, οι δικηγόροι τους, ένα ευρύ κίνημα αλληλεγγύης με την ΚΕΕΡΦΑ στο κέντρο της και οι οικογένειες των θυμάτων σε χώρες όπως το μακρινό Πακιστάν, δεν άφησαν λεπτό την καμπάνια για να κάτσουν στο σκαμνί οι υπεύθυνοι, όσο ψηλά κι αν βρίσκονταν. Η κατάμεστη Αρχιτεκτονική στη συναυλία αλληλεγγύης στην αρχή του 2025, τα συλλαλητήρια της 22 Μάρτη και της 21 Ιούνη στην επέτειο των δύο χρόνων από το ναυάγιο, οι διαδηλώσεις στο ναυτοδικείο του Πειραιά, ακόμα και η διαδήλωση στην επέτειο της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα, ήταν κινηματικοί σταθμοί σε αυτή την προσπάθεια όπως και το πλήθος τοπικών εκδηλώσεων ή τα πανό που αναδείκνυαν το ζήτημα στο κέντρο των μεγάλων συλλαλητηρίων του πρώτου διμήνου της χρονιάς.
Ο Μητσοτάκης προκλητικά, σε ανασχηματισμό που έκανε τον Μάρτη, μια εβδομάδα πριν τη Διεθνή Μέρα Δράσης κατά του Ρατσισμού και του Φασισμού, έβαλε Υπουργό Μετανάστευσης τον τσεκουροφόρο Βορίδη, έναν ακροδεξιό που κάποτε έκανε προεκλογική καμπάνια με σύνθημα «Κόκκινη κάρτα στον Χασάν». Κι όταν το ξέσπασμα του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ τον ανάγκασε να παραιτηθεί, πήρε τη θέση του ο Πλεύρης από την ίδια και χειρότερη ακροδεξιά ρατσιστική συνομοταξία. Όπως ήταν επόμενο, τα μέτρα της κυβέρνησης όσον αφορά τους πρόσφυγες ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο απανθρωπιάς: Κατάργηση δικαιώματος για άδεια παραμονής μετά από εφτά χρόνια στη χώρα, πενταετή ποινή φυλάκισης και πρόστιμα χιλιάδων ευρώ για όσους δεν έχουν χαρτιά, ανάκληση αδειών εργασίας και παραμονής, ενίσχυση απελάσεων, υποχρεωτική κράτηση όσων κατάφεραν να φτάσουν στη στεριά χωρίς να πνιγούν και όλα αυτά ντυμένα με ατελείωτη ρατσιστική ρητορική.
Το αίτημα για δικαιοσύνη για την Πύλο άλλωστε ποτέ δεν πήγαινε μόνο του. Δεν ήταν απομονωμένο από την κόντρα με αυτές τις πολιτικές και τα μέτρα που είτε δολοφονούν, είτε κάνουν κόλαση τις ζωές των μεταναστών και των προσφύγων. Αντίθετα, κάθε χτύπημα που πέτυχε το αντιρατσιστικό κίνημα στον αγώνα του για την Πύλο ήταν βήμα μπροστά στη μάχη για ανατροπή των ρατσιστικών μέτρων. Και ήταν μια χρονιά με πολλά τέτοια χτυπήματα.
Από το πόρισμα του Συνηγόρου του Πολίτη τον Φλεβάρη που εντόπισε «σειρά σοβαρών και υπαίτιων παραλείψεων» στα καθήκοντα έρευνας και διάσωσης από την πλευρά του Λιμενικού. Το κέρδισμα ασύλου για τους επιζώντες γεγονός καθοριστικό και καθόλου δεδομένο στις συνθήκες που διαμόρφωσε η κυβέρνηση. Μέχρι την άσκηση ποινικής δίωξης σε βαθμό κακουργήματος σε βάρος 17 στελεχών του Λιμενικού τον Μάιο και την άσκηση δίωξης και στον Αρχηγό του Λιμενικού Σώματος Κοντιζά, μαζί με άλλους τρεις ανώτατους αξιωματικούς τον Νοέμβρη.
Όπως σημείωνε η ΚΕΕΡΦΑ μετά την ανακοίνωση της παραπομπής του Κοντιζά, η μάχη θα συνεχιστεί για να «προχωρήσει η δίκη στο Ναυτοδικείο και να μην περάσει η συγκάλυψη του εγκλήματος της Πύλου… Για να πάνε φυλακή και οι ένοχοι της κυβέρνησης, εκείνοι που ενορχήστρωσαν την πολιτική της ενεργούς αποτροπής των προσφύγων στη θάλασσα με παράνομες επαναπροωθήσεις, οδηγώντας στο έγκλημα της Πύλου».
Κι όπως συμπλήρωνε σε συνέντευξή της στην Εργατική Αλληλεγγύη, η Ευγενία Κουνιάκη, μία από τις δικηγόρους που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της μάχης: «Η ουσιαστική όμως δικαίωση για τους 650 ανθρώπους που χάσανε την ζωή τους σε αυτό το κρατικό έγκλημα μιας συνοριακής θανατοπολιτικής είναι να μην επαναληφθεί. Να σταματήσουν οι δολοφονίες προσφύγων και μεταναστών στα σύνορα. Δεν χρειαζόμαστε προστάτες από τους πρόσφυγες και μετανάστες. Προστασία χρειαζόμαστε από τα πλοία που μεταφέρουν στρατιωτικό υλικό στο κράτος απαρτχάιντ Ισραήλ. Αυτοί αποτελούν κίνδυνο για την ανθρωπότητα. Τα σύνορα είναι ανοιχτά για την μεταφορά στρατιωτικού υλικού στο κράτος τρομοκράτη Ισραήλ και είναι κλειστά για τους ανθρώπους που προσπαθούν να διαφύγουν από τους πολέμους».
15 Ιούνη, Διαδήλωση για την Παλαιστίνη στην Αθήνα. Φωτό: Ορέστης Ηλίας
Παλαιστίνη
Όχι τυχαία η επιλογή του συγκεκριμένου αποσπάσματος, καθώς το κίνημα αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη το 2025 μεγάλωσε όσο ποτέ τα δύο χρόνια της γενοκτονικής επίθεσης στη Γάζα, την ώρα που η δολοφονική μανία των ισραηλινών γενοκτόνων και η συνενοχή της ελληνικής κυβέρνηση σε αυτήν γνώριζε νέα ύψη. Θα χρειάζονταν πολλές σελίδες για να παρουσιαστούν οι κινητοποιήσεις που έγιναν σε αλληλεγγύη με τον Παλαιστινιακό λαό, ακόμα και για να περιγράψει κανείς μόνο τις διαδηλώσεις που έγιναν από το Πάρκο Ελευθερίας προς την Πρεσβεία του Ισραήλ.
Η Παλαιστίνη, κομμάτι του τρίπτυχου που χαρακτήρισε το 2025, χρωμάτισε κάθε κινητοποίηση που ξεδιπλώθηκε τόσο για την Πύλο όσο και για τα Τέμπη, όπως και κάθε μικρό ή μεγάλο αγώνα, εργατικό, τοπικό, οικονομικό, φοιτητικό, αντιρατσιστικό, αντιφασιστικό. Οι Παλαιστινιακές σημαίες ήταν στους πλημμυρισμένους δρόμους της Αθήνας τόσο στις 26 Γενάρη όσο και στις 28 Φλεβάρη. Ήταν εκεί στην απεργιακή 8η Μάρτη ενάντια στο σεξισμό. Στις Πανεργατικές Απεργίες της 9ης Απρίλη και την Πρωτομαγιά που ήρθαν σε συνέχεια του απεργιακού ξεσηκωμού του Φλεβάρη. Στα χέρια των εργατών/ριών του δημοσίου που πάλευαν για 13ο και 14ο μισθό στην απεργία της 6ης Ιούνη. Των χιλιάδων που ξεσηκώθηκαν ενάντια στο 13ωρο στις Πανεργατικές Απεργίες της 1ης και της 14ης Οκτώβρη. Ήταν βασικό κομμάτι στη διαδήλωση του Πολυτεχνείου. Κι ενδιάμεσα από τα μεγάλα συλλαλητήρια και τις απεργίες ξεδιπλώθηκαν αμέτρητες δράσεις αλληλεγγύης όπως αυτές ενάντια στις κρουαζιέρες σιωνιστών «τουριστών» κι ενάντια σε επιχειρήσεις που συνδράμουν στη γενοκτονία όπως η ισραηλινή πλέον Intracom Defense.
Αν μπορούσαμε να ξεχωρίσουμε κάποια σημεία σε αυτό το πλήθος δράσεων και κινητοποιήσεων, πρώτα απ’ όλα θα βάζαμε μια βασική αναβάθμιση στον αγώνα αλληλεγγύης προς τον Παλαιστινιακό λαό. Πρόκειται για την προσπάθεια να εκφραστεί αυτή η αλληλεγγύη από την οργανωμένη εργατική τάξη χρησιμοποιώντας το πιο δυνατό της όπλο: τη Γενική Απεργία. Η εργατική τάξη της Ιταλίας έδειξε το δρόμο με τις απεργιακές της κινητοποιήσεις. Οι λιμενεργάτες της Κόσκο στον Πειραιά έπιασαν το νήμα με το μπλοκάρισμα στρατιωτικού υλικού που είχε προορισμό το Ισραήλ. Και η σκυτάλη πέρασε στα δεκάδες σωματεία που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της Παλαιστινιακής Παροικίας και της Συμμαχίας Σταματήστε τον Πόλεμο για απεργία στις 10 Οκτώβρη. Ήταν η πρώτη τόσο ευρεία απεργιακή κινητοποίηση που γινόταν στην Ελλάδα για αυτό το ζήτημα.
Η Εργατική Αλληλεγγύη στο φύλλο εκείνων των ημερών περιέγραφε ότι: «το κάλεσμα για απεργία έφτασε να συζητιέται σωματείο το σωματείο, σύλλογο τον σύλλογο, σε γενικές συνελεύσεις, εξορμήσεις και διοικητικά συμβούλια. Έφτασε να συνδέει τις μάχες μεταξύ τους, να εμπνέει, να δίνει όρεξη για οργάνωση των απεργιακών μαχών. Και κυριότερα να βάζει στο κέντρο της συζήτησης το ποια είναι η τάξη που έχει τη δύναμη να σταματήσει τη στήριξη στο κράτος-τρομοκράτη του Ισραήλ και να σταματήσει τη γενοκτονία στη Γάζα.
Συνδικάτα, συνδικαλιστικές κινήσεις και σύλλογοι πριν και κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού ριχνόντουσαν στην πρώτη γραμμή στη μάχη ενάντια στη γενοκτονία. Αυτό που χρειαζόταν ήταν η συντονισμένη κλιμάκωση όλων αυτών των δράσεων σε μέρα Γενικής Απεργίας για την Παλαιστίνη, στην επέτειο των δύο χρόνων από την 7η Οκτώβρη και την αρχή της γενοκτονικής επίθεσης του Ισραήλ…
Περισσότερα από 40 πρωτοβάθμια σωματεία του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και ομοσπονδίες όπως η ΟΛΜΕ κήρυξαν στάση εργασίας, ενώ το Εργατικό Κέντρο Αθήνας και η ΠΟΕ ΟΤΑ κάλεσαν επίσης στο απεργιακό συλλαλητήριο. Ήταν ένα πρώτο πολύ σημαντικό βήμα στην ανάγκη να μπει η σφραγίδα της εργατικής τάξης στον αγώνα για Λευτεριά στην Παλαιστίνη. Η συνέχεια δόθηκε με τη γενική απεργία, τέσσερις ημέρες μετά. Η κλιμάκωση στην ίδια απεργιακή κατεύθυνση είναι αυτό που χρειάζεται να ακολουθήσει».
Δεύτερο σημείο η μαζικοποίηση των ακτιβίστικων κινήσεων αλληλεγγύης τόσο ως προς τη συμμετοχή όσο και στην εμβέλειά τους. Τέτοιες ήταν το March to Gaza και το Global Sumud Flotilla που από προηγούμενες ολιγομελείς προσπάθειες άμεσης αμφισβήτησης του αποκλεισμού της Γάζας, μετατράπηκαν σε μεγάλες καμπάνιες με χιλιάδες συμμετέχοντες/ουσες που βοήθησαν τόσο στην οργάνωση σημαντικών κινητοποιήσεων, όσο και στο συντονισμό των χιλιάδων αγωνιστών/ριών και των συλλογικοτήτων που συμμετέχουν. Τέτοιες κινητοποιήσεις ήταν η ίδια η αποστολή στην Αίγυπτο με στόχο την προσέγγιση της Ράφα και οι μεγάλες διαδηλώσεις της 15ης Ιούνη στην Αθήνα και όλες τις πόλεις. Οι κινητοποιήσεις που ακολούθησαν στην Καλαμάτα ενάντια στην Elbit Systems, στη Σούδα ενάντια στη νατοϊκή βάση και στη Σύρο για την αναχώρηση της ελληνικής αποστολής στον Παγκόσμιο Στόλο αλληλεγγύης. Και σίγουρα η μαζικότερη κινητοποίηση από όλες όσες προγραμμάτισε το March to Gaza, ο μεγάλος ξεσηκωμός σε εκατοντάδες σημεία όλης της χώρας στις 10 Αυγούστου.
Η χρονιά κλείνει με την κυβέρνηση πνιγμένη στα σκάνδαλα. Αυτό του ΟΠΕΚΕΠΕ ήρθε να προστεθεί στα προηγούμενα, να ξηλώσει τον Βορίδη από το υπουργικό συμβούλιο, να χαρίσει τραγελαφικές στιγμές με τους διάφορους μπλεγμένους νεοδημοκράτες Φραπέδες να καταθέτουν στην κοινοβουλευτική επιτροπή, αλλά πάνω απ’ όλα να εκτοξεύσει την οργή των αγροτών που βλέπουν ότι όσο οι ίδιοι καταστρέφονταν από την κυβερνητική πολιτική, οι φίλοι του Μητσοτάκη την έκαναν… λαχείο. Η απεργία της 16ης Δεκέμβρη ενάντια στον προϋπολογισμό όπου σε πολλά σημεία της χώρας εργάτες/ριες ενώθηκαν με τα αγροτικά μπλόκα δείχνει το δρόμο για τη συνέχεια.
«6 χρόνια είναι αρκετά. Δεν θα γίνουνε 7» έλεγε ένα σύνθημα της Εξέγερσης του Πολυτεχνείου αναφερόμενο στη Χούντα. Το 2025 αφήνει την κυβέρνηση ακόμα πιο αδύναμη και τον κόσμο πιο οργισμένο, πιο έμπειρο και πιο διατεθειμένο να μην αφήσει τον Μητσοτάκη και την κυβέρνησή του να κλείσει επταετία.