Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε από τις 7 έως τις 12 Δεκέμβρη, το 3ο Συνέδριο Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας με τίτλο: «Διαστάσεις του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου 1946-1949», που διοργάνωσε το πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου με τη στήριξη του Ιδρύματος Σάκη Καράγιωργα. 

Εκατοντάδες άνθρωποι παρακολούθησαν με ενδιαφέρον τις εκατό περίπου εισηγήσεις, οι οποίες κάλυψαν πολλές και διαφορετικές όψεις του εμφυλίου πολέμου, από την πολιτική του ΔΣΕ και του ΚΚΕ, το εργατικό κίνημα, το ρόλο των ξένων δυνάμεων (Αγγλία, ΗΠΑ) και τη θέση των γυναικών μέχρι την οικονομία, την τοπική ιστορία, το «παιδομάζωμα», την παρουσίαση του εμφυλίου στην τέχνη.

Όπως μας είπε ο Μπάμπης Κουρουνδής, που παρουσίασε στο συνέδριο ανακοίνωση με θέμα τη διαμόρφωση του Συντάγματος την περίοδο του εμφυλίου πολέμου και τις σχετικές προτάσεις του ΚΚΕ, «η συμμετοχή και το ενδιαφέρον του κόσμου ήταν πολύ μεγάλο, σε βαθμό που εντυπωσίασε και τους ίδιους τους διοργανωτές. Τη δεύτερη μέρα του συνεδρίου, έγιναν πολύ σημαντικές εισηγήσεις και συζητήσεις. Πρώτα απ’ όλα, παρουσιάστηκε ο τρόπος απεικόνισης του εμφυλίου στη λογοτεχνία, με ξεχωριστή αναφορά στην αναπαράσταση του γυναικείου εγκλεισμού στην πεζογραφία της εποχής. Στη συνεδρία για τα πολιτικά πρόσωπα, παρουσιάστηκε η δράση πολιτικών, όπως ο Κ. Μητσοτάκης και ο Κ. Καραμανλής, που έπαιξαν μεγάλο ρόλο τα επόμενα χρόνια. Η προσπάθεια ενός εκ των υστέρων εξωραϊσμού της δράσης τους με αναφορές σε αμφιλεγόμενες αντιστασιακές περγαμηνές την περίοδο της Κατοχής, δεν μπορεί να κρύψει την ολοκληρωτική στράτευσή τους στον “αντισυμμοριακό αγώνα” με τον Μητσοτάκη να αρθρογραφεί σε τοπικές εφημερίδες της Κρήτης βάζοντας το δίλημμα «Έθνος ή Μάρκος» (αναφερόμενος στον επικεφαλής του ΔΣΕ, Μάρκο Βαφειάδη). 

Αλήθεια

Στη συνεδρία για τα πολιτικά κόμματα, ο Αλέξης Αλέκου παρουσίασε μεταξύ άλλων την αποφασιστικότητα με την οποία η ελληνοκυπριακή Δεξιά και η Εκκλησία στρατεύτηκαν στο πλευρό των ελλαδιτών “εθνικοφρόνων”, προσπαθώντας να απομονώσουν τον κόσμο της Αριστεράς. Όσο κι αν θέλουν αυτές οι δυνάμεις να πείσουν εκ των υστέρων ότι έκαναν εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, η αλήθεια είναι ότι από εκείνη την περίοδο αναγνώριζαν ως βασικό αντίπαλό τους την Αριστερά και δεν δίσταζαν να καλούν τους βρετανούς αποικιοκράτες να θέσουν εκτός νόμου το ΑΚΕΛ.

Επίσης, ο Κώστας Παλούκης ανέδειξε τη στάση των αρχειομαρξιστών, ενός ρεύματος που αρχικά συμμετείχε στο κίνημα της Αντίστασης αλλά έπειτα μετακινήθηκε σε σοσιαλδημοκρατικές θέσεις και στήριξε την “εθνική κυβέρνηση” απέναντι στον “ολοκληρωτισμό”. 

Η δική μου εισήγηση ανέδειξε τις συντηρητικές καινοτομίες του σχεδίου Συντάγματος του 1948, που έθεσε ως αρχές της εκπαίδευσης την ιδεολογία του “ελληνοχριστιανικού πολιτισμού” και επέβαλλε την πίστη των δημοσίων υπαλλήλων στα “εθνικά ιδεώδη” για να εξασφαλίσει τη νομιμοφροσύνη τους προς το καθεστώς. Επίσης, αναφέρθηκε στις προτάσεις του ΚΚΕ, οι οποίες μιλούσαν για ένα νέο τύπο πολιτεύματος, τη Λαϊκή Δημοκρατία, η οποία είχε σαν στόχο τον αστικοδημοκρατικό μετασχηματισμό της Ελλάδας. Το ΚΚΕ υποστήριζε ότι η Ελλάδα δεν ήταν ακόμα ώριμη για το σοσιαλισμό, γι’ αυτό έπρεπε πρώτα να περάσει ένα στάδιο “προοδευτικής” κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στο έδαφος του καπιταλισμού μέχρι να “ωριμάσουν οι συνθήκες”.

Γενικά, στο συνέδριο συμμετείχαν όχι μόνο ιστορικοί και μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας, αλλά και ένας ευρύτερος κόσμος που αναζητά απαντήσεις, όπως φάνηκε και από τη ζήτηση σχετικών βιβλίων στο Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο που είχε στηθεί έξω από την αίθουσα. Από αυτήν την άποψη, ήταν μια από τις σπάνιες στιγμές που μέλη του ΚΚΕ, του ΣΥΡΙΖΑ, της ΛΑΕ, της ΑΝΤΑΡΣΥΑ και της ευρύτερης επαναστατικής αριστεράς βρέθηκαν στην ίδια αίθουσα και συζήτησαν για το παρελθόν του κινήματος και της Αριστεράς. Σε μια συγκυρία που η «αναθεωρητική» ιστοριογραφία τύπου Καλύβα – Μαραντζίδη προσπαθεί να ξαναγράψει την Ιστορία με την αφήγηση των νικητών, αυτό το συνέδριο συνέβαλλε στην κατανόηση της δεκαετίας του ’40 ως αυτό που πραγματικά ήταν: η κορυφαία στιγμή της ταξικής πάλης στην Ελλάδα.