Διεθνή

Η εκτέλεση του αντικαθεστωτικού Σιίτη κληρικού Σεΐχη Νιμρ αλ Νιμρ μαζί με 46 ακόμα "ληστές" τις πρώτες ώρες του νέου έτους από το καθεστώς της Σαουδικής Αραβίας ήταν αναμφίβολα μια πράξη θηριωδίας: οι εκτελέσεις έγιναν ταυτόχρονα σε δώδεκα διαφορετικές φυλακές -στις τέσσερις με εκτελεστικό απόσπασμα, στις άλλες με αποκεφαλισμό. Ήταν η πιο μαζική εκτέλεση εδώ και τριάντα πέντε χρόνια, από τον δημόσιο αποκεφαλισμό τον Γενάρη του 1980 των 63 "εξτρεμιστών" που είχαν καταλάβει και αιματοκυλήσει λίγες εβδομάδες πριν το Μαστζίντ αλ Χαράμ, το ιερό Τέμενος της Μέκκας. 

 

Η εκτέλεση όξυνε τις ήδη τεταμένες σχέσεις ανάμεσα στο Ιράν και τη Σαουδική Αραβία. Ο Αγιοταλάχ Χαμεϊνί, ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης του Ιράν, συνέκρινε τη Σαουδική Αραβία με το Ισλαμικό Κράτος: δημοσίευσε δυο φωτογραφίες δίπλα δίπλα, ενός Σαουδάραβα δήμιου από τη μια και του διαβόητου εκτελεστή του Ισλαμικού Κράτους, Τζιχάντι Τζον από την άλλη. "Βλέπετε κάποια διαφορά;" έγραφε η λεζάντα από κάτω. Λίγες ώρες αργότερα διαδηλωτές πυρπόλησαν, με την ανοχή ουσιαστικά της αστυνομίας, την πρεσβεία της Σαουδικής Αραβίας στην Τεχεράνη. Το βράδυ η κυβέρνηση του Ριάντ ανακοίνωσε τη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων με το Ιράν και έδωσε διορία 48 ωρών στους διπλωμάτες του να εγκαταλείψουν τη χώρα.

 

Ο Σεΐχης Νιμρ αλ Νιμρ επέκρινε ανοιχτά και δημόσια το "καταπιεστικό καθεστώς" των Αλ Σαούντ (του βασιλικού οίκου της Σαουδικής Αραβίας) - πράγμα που τον είχε οδηγήσει πολλές φορές στις φυλακές. Αλλά δεν ήταν ούτε μαριονέτα του Ιράν, ούτε θιασώτης της σεχταριστικής έντασης ανάμεσα στους Σιιίτες και τους Σουνίτες, ούτε υποστηρικτής της βίας. "Την ευσέβεια υπηρετεί μόνο ο Θεός", έλεγε, "όχι τα έθνη και τα κράτη που κινούνται με βάση τα συμφέροντά τους". Στις ομιλίες του καλούσε τους καταπιεσμένους να ενωθούν ενάντια στους καταπιεστές τους, αντί να γίνονται πιόνια τους. Τα εκατομμύρια των Σουνιτών της Σαουδικής Αραβίας δεν ήταν υπεύθυνα για την καταπίεση της Σιιτικής μειονότητας από το καθεστώς του Ριάντ. Το πρόβλημα, έλεγε, είναι οι "τύραννοι", όχι οι απλοί άνθρωποι. Ο Μπασάρ αλ Άσαντ, ο δικτάτορας της Συρίας και βασικός υπεύθυνος για την καταστροφή της χώρας, ανήκε, σύμφωνα με τον αλ Νιμρ και αυτός στους "τυράννους" -παρόλο που είναι Σιίτης και σύμμαχος της Τεχεράνης. Αλλά οι απλοί Σιίτες της Συρίας δεν ήταν συνυπεύθυνοι για τα εγκλήματά του.

 

Ο αλ Νιμρ ήταν ο αδιαμφισβήτητος πνευματικός ηγέτης της εξέγερσης που ξεκίνησε από τις Σιιτικές περιοχές της Σαουδικής Αραβίας το 2011-12, την εποχή της Αραβικής Άνοιξης. Στην αρχή οι διαδηλώσεις στρέφονταν ενάντια στις διακρίσεις σε βάρος των Σιιτών, πολύ γρήγορα, όμως, μετατράπηκαν σε διαμαρτυρίες ενάντια στην καταπίεση -τις φυλακίσεις χωρίς δίκη, τις διακρίσεις σε βάρος των γυναικών (από τα εκλογικά δικαιώματα μέχρι την απαγόρευση να οδηγούν αυτοκίνητο)- και το ίδιο το καθεστώς των αλ-Σαούντ. 

 

Τον Ιούλη του 2012 η αστυνομία συνέλαβε τον αλ Νιμρ και τον έκλεισε στις φυλακές. Τον Οκτώβρη του 2014 το δικαστήριο τον καταδίκασε, με μια δίκη παρωδία, σε θάνατο. Η απόφαση εκτελέστηκε, με τη ρητή έγκριση της κυβέρνησης, τις πρώτες ώρες του 2016.

 

Αυτό που κρύβεται πίσω από αυτή τη θηριωδία, όμως, δεν είναι "ο φανατισμός ανάμεσα στους Σιιίτες και τους Σουνίτες", όπως έτρεξαν το βράδυ της Κυριακής να μας "εξηγήσουν" τα δελτία ειδήσεων. Κατ' αρχήν από τους 47 εκτελεσθέντες μόνο οι τέσσερις ήταν Σιίτες: οι υπόλοιποι 43 ήταν Σουνίτες, ανάμεσά τους και μερικοί διάσημοι ηγέτες της αλ-Κάιντα της Σαουδικής Αραβίας. 

Αυτό που κρύβεται πίσω από τη θηριωδία είναι ο φόβος. Η Σαουδική Αραβία είναι, όπως και η Τουρκία, το Ισραήλ, το Ιράν, χωμένη μέχρι το λαιμό στον "εμφύλιο" πόλεμο της Συρίας, δίπλα στις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την ΕΕ. Αντί να σταθεροποιήσουν τη Συρία οι παρεμβάσεις αυτές απειλούν τώρα να αποσταθεροποιήσουν τους ίδιους τους "ειρηνοποιούς": η Τουρκία στέλνει ξανά τα τανκς να καταστείλουν τις αντιδράσεις στις Κουρδικές επαρχίες της, το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με τον κίνδυνο μιας νέας Ιντιφάντα, η Ευρώπη-Φρούριο είδε το καλοκαίρι τους πρόσφυγες να γκρεμίζουν τα σύνορά της και τους πληθυσμούς της να στέκονται αλληλέγγυοι στο πλευρό των "εισβολέων". Οι Σαούντ προσπαθούν να προλάβουν τις εξελίξεις με τον τρόπο που ξέρουν: με τον δήμιο, το εκτελεστικό απόσπασμα και την αγχόνη. Οι φόβοι τους δεν είναι αβάσιμοι.

 

Η Σαουδική Αραβία θα έχει φέτος τον πρώτο της προϋπολογισμό λιτότητας εδώ και δεκαετίες. Η αιτία είναι η οικονομική κρίση που έχει συμπιέσει τις τιμές του πετρελαίου -από το οποίο ζει όχι μόνο το καθεστώς αλλά και ολόκληρη η χώρα. Αυτή η στροφή αναμένεται να έχει μεγάλες επιπτώσεις, όχι μόνο για τους ίδιους τους Σαουδάραβες αλλά και για τα εκατομμύρια των φτωχών μεταναστών που δουλεύουν στις πετρελαιοπηγές, τα διυλιστήρια και τους αγωγούς. Το καθεστώς τρέμει τις συνέπειες αυτών των αντιδράσεων. Το "μήνυμα" των εκτελέσεων δεν απευθυνόταν στο Ιράν, ούτε στο Ισλαμικό Κράτος: απευθυνόταν στο εσωτερικό της χώρας. Και το περιεχόμενό του απλό: οι ανταρσίες θα καταστέλλονται, "από όπου και αν προέρχονται". Μέχρι θανάτου.