Η Ιταλία απέρριψε την περασμένη εβδομάδα, με ένα συντριπτικό 54% και μια «ασυνήθιστη» υψηλή συμμετοχή στο δημοψήφισμα, τη μεταρρύθμιση του δικαστικού συστήματος που είχε προτείνει η ακροδεξιά κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι.
Από πρώτη άποψη η μεταρρύθμιση αφορούσε σε κάτι φαινομενικά αδιάφορο για την ίδια την απόδοση της δικαιοσύνης. Αυτό που πρότεινε η κυβέρνηση ήταν να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίον στελεχώνονται τα όργανα που εποπτεύουν τους δικαστές, τους εισαγγελείς και τους ανακριτές. Μέχρι τώρα αυτό γινόταν με εκλογές. Η Μελόνι ήθελε να το αντικαταστήσει με κλήρωση.
Ο στόχος αυτής της μεταρρύθμισης, σύμφωνα με την κυβερνητική προπαγάνδα, ήταν να καταπολεμήσει τις μεγάλες καθυστερήσεις και να βελτιώσει την ποιότητα της δικαιοσύνης. «Όταν η δικαιοσύνη δεν λειτουργεί, είναι αργή, είναι αναποτελεσματική, είναι άδικη τότε … υποφέρουν όλοι» έλεγε η ίδια η Μελόνι, λίγες μέρες πριν το δημοψήφισμα, σε μια συγκέντρωση.
Στην πραγματικότητα, όμως, η μεταρρύθμιση δεν είχε σαν στόχο ούτε να επιταχύνει την ταχύτητα με την οποία εκδίδουν τις αποφάσεις τους τα δικαστήρια ούτε να ενισχύσει την λογοδοσία των δικαστών. Αυτό που ήθελε η Μελόνι είναι να αυξήσει τον έλεγχο της κυβέρνησης πάνω στη δικαιοσύνη, όχι να την βελτιώσει.
Ένα από τα «δυνατά χαρτιά» του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ είναι ο έλεγχος του ανώτατου δικαστηρίου. Από τους εννιά ισόβιους ανώτατους δικαστές οι τρεις έχουν διοριστεί από τον ίδιο, με καθαρά πολιτικά κριτήρια, χωρίς να τηρηθούν τα παλαιότερα προσχήματα της «κοινής αποδοχής» από τα δυο μεγάλα κόμματα. Μαζί με τους τρεις παλαιότερους ρεπουμπλικάνους δικαστές έχουν σχηματίσει μια ισχυρή πλειοψηφία που έχει εξασφαλίσει στον Τραμπ (σχεδόν) τον απόλυτο έλεγχο πάνω στη δικαιοσύνη.
Αυτή η πλειοψηφία επέτρεψε στην αμερικανική ακροδεξιά να ανατρέψει τo 2022, ύστερα από πενήντα σχεδόν χρόνια την ιστορική απόφαση «Ρόου εναντίον Ουέιντ» που κατοχύρωνε το δικαίωμα στην άμβλωση στις ΗΠΑ. Και αυτή η ίδια πλειοψηφία έκρινε, τον περασμένο Ιούνιο, ότι οι τοπικοί, πολιτειακοί δικαστές δεν έχουν τη δικαιοδοσία να σταματήσουν τις επιδρομές της ICE.
Ο έλεγχος της δικαιοσύνης είναι ένα από τα «δυνατά χαρτιά» και του Ορμπάν, του ακροδεξιού πρωθυπουργού της Ουγγαρίας. Στην κατάταξη του World Justice Project η Ουγγαρία βρίσκεται στην τελευταία θέση των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην 79η θέση παγκόσμια σε σχέση με την ποιότητα της δικαιοσύνης της. Το όραμα της Μελόνι δεν είναι μια δικαιοσύνη αλά Τραμπ και Ορμπάν –έστω και αλλά Μητσοτάκη, για να μην ξεχνιόμαστε αφού η Ελλάδα βρίσκεται στην αντι-προτελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην 48η στην παγκόσμια κατάταξη.
Τείχος ενάντια στον φασισμό
Οι συνταγματικές ρυθμίσεις που προσπάθησε να ανατρέψει η Μελόνι έχουν τις ρίζες τους στη δεκαετία του 40, στις προσπάθειες των πρώτων μεταπολεμικών κυβερνήσεων να θωρακίσουν το Ιταλικό κράτος -που κυβερνιόταν μέχρι πριν από λίγο από το Εθνικό Φασιστικό Κόμμα του Μπενίτο Μουσολίνι.
«Ο Μουσολίνι είχε μετατρέψει τη δικαστική εξουσία σε εργαλείο διώξεων και καταπίεσης», γράφει η εφημερίδα Financial Times. «Για να προστατεύσει τους δικαστές από πολιτικές πιέσεις, το σύνταγμα (του 1947) καθιέρωσε το Ανώτατο Συμβούλιο των Ειρηνοδικών σαν ένα αυτόνομο, αυτοδιοικούμενο όργανο … τα δύο τρίτα των δικαστών που το αποτελούν εκλέγονται από τους συναδέλφους τους και το υπόλοιπο τρίτο από τη Βουλή».
Η Μελόνι ξεκίνησε την πολιτική της σταδιοδρομία από τη νεολαία του Ιταλικού Κοινωνικού Κινήματος (MSI), ενός νεοφασιστικού κόμματος που ιδρύθηκε το 1946 από τα υπολείμματα του κόμματος του Μουσολίνι. Το 1998 εκλέχτηκε περιφερειακή σύμβουλος στη Ρώμη με την «Εθνική Συμμαχία» - τον διάδοχο του MSI. Το 2012 ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη της νεοναζιστικής οργάνωσης «Αδελφοί της Ιταλίας». Το 2014 έγινε πρόεδρος των «Αδελφών της Ιταλίας».
«Δεν είναι περίεργο», γράφουν οι Financial Times, «που οι Ιταλοί ψηφοφόροι τρόμαξαν μπροστά στην προοπτική μια πρωθυπουργός που προέρχεται από ένα κόμμα με νεοφασιστικές ρίζες να αποδομήσει, έστω και σταδιακά, ένα σύνταγμα που σχεδιάστηκε το 1947 σαν τείχος απέναντι στον φασισμό».
Στις 14 Μάρτη, μια εβδομάδα πριν το δημοψήφισμα, χιλιάδες διαδηλωτές κατέκλυσαν το κέντρο της Ρώμης με συνθήματα όχι μόνο ενάντια στη δικαστική μεταρρύθμιση αλλά και ενάντια στον πόλεμο στο Ιράν και τη γενοκτονία στη Γάζα. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του AP, στη διαδήλωση, δίπλα στα κόκκινα πανό των συνδικάτων, κυμάτιζαν παλαιστινιακές, κουβανικές και ιρανικές σημαίες ενώ οι το σύνθημα που κυριαρχούσε ήταν «Μελόνι παραιτήσου».
Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος είναι μεγάλο πλήγμα για τη Μελόνι. Θέτει σε αμφισβήτηση όλα της τα σχέδια να διαιωνίσει την εξουσία της με μεταρρυθμίσεις πχ στον εκλογικό νόμο - ονειρεύεται μια «αναλογική» με μπόνους για το πρώτο κόμμα, το σύστημα που μας έχει «χαρίσει» δυο τετραετίες Μητσοτάκη εδώ στην Ελλάδα. Αλλά, το πιο σημαντικό, είναι μια σφαλιάρα στην ακροδεξιά, που κρέμεται απειλητικά στον ορίζοντα πάνω από ολόκληρη την Ευρώπη -και όχι μόνο.