Η ομάδα Συλλογική Μνήμη επέστρεψε με το νέο ντοκιμαντέρ της «Οι Μαθητές που μετρούσαν τ’ άστρα» συνεχίζοντας αυτό που ξέρει πολύ καλά να κάνει. Να αναδεικνύει πτυχές των μεγάλων αγώνων του εγχώριου εργατικού κινήματος που συχνά μένουν στο περιθώριο των κυρίαρχων αφηγήσεων.
Μετά τους “Παρτιζάνους των Αθηνών” για την εργατική ΕΑΜική αντίσταση της Αθήνας, τον “Καινούργιο Ουρανό” για τις γυναίκες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας και το “Συνάδελφοι Ηρωικοί Οικοδόμοι” για τους μεταπολεμικούς αγώνες του οικοδομικού κλάδου, σειρά έχουν οι εργάτες – μαθητές των νυχτερινών σχολείων της δεκαετίας του ’60 και η ιστορία του σωματείου τους, του Συλλόγου Εργαζομένων Μαθητών Μέσης Εκπαίδευσης (ΣΕΜΜΕ).
Η Συλλογική Μνήμη επιστρέφει στη μετεμφυλιακή περίοδο. «Μετά τους δυο πολέμους συγκεντρώθηκαν στα μεγάλα αστικά κέντρα χιλιάδες φτωχές οικογένειες που είτε καταστράφηκαν οι περιουσίες τους στους πολέμους, είτε έμειναν χωρίς δουλειά είτε διώκονταν για τα πολιτικά τους φρονήματα. Τα παιδιά αυτών των οικογενειών προσέφεραν το φθηνό, ανασφάλιστο, πειθαρχημένο εργατικό δυναμικό που χρειαζόταν η ανασυγκροτούμενη εργοδοσία της εποχής εκείνης» σημειώνει το βιβλίο της Ε.Α Δεσύπρη “Οι ήρωες της ανάγκης” που συνοδεύει τις προβολές του ντοκιμαντέρ. Περισσότερα από 20.000 νέα εργατόπαιδα δουλεύουν το πρωί στα εργοστάσια, τις οικοδομές, τα καταστήματα και τις ταβέρνες και το βράδυ πηγαίνουν στα δημόσια και ιδιωτικά νυχτερινά γυμνάσια διεκδικώντας τη μόρφωση και την ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον. Πολλά από αυτά, μέλη της νεολαίας της ΕΔΑ, οργανωμένα μέσα από τους χώρους δουλειάς, πρώην επονίτες ή προερχόμενα από οικογένειες κομμουνιστών. Παρά το κλίμα τρομοκρατίας που καλλιεργούσε το μετεμφυλιακό δεξιό κράτος, παίρνουν την πρωτοβουλία για να συγκροτήσουν τον φορέα που θα εξέφραζε τις συλλογικές διεκδικήσεις των εργαζόμενων μαθητών/ριών.
Ο ΣΕΜΜΕ ιδρύεται το 1962. Η αφορμή δόθηκε με τη θέσπιση του 7ου έτους, ενός επιπλέον χρόνου στη φοίτηση των νυχτερινών σχολείων από την κυβέρνηση του Καραμανλή, αλλά δεν είναι η μόνη. Οι νέοι εργαζόμενοι/ες ήταν αναγκασμένοι να δουλεύουν από νωρίς το πρωί μέχρι τις 7μιση – 8 το απόγευμα, χάνοντας τις πρώτες ώρες του νυχτερινού σχολείου. Το κράτος θέλοντας να κάνει όλο και πιο δύσκολη την αποφοίτηση των εργατών – μαθητών μείωνε το όριο των επιτρεπόμενων απουσιών, ενώ ο χρόνος για τη μελέτη περιοριζόταν στο διάλειμμα από τη δουλειά.
Διεκδικήσεις
Ταυτόχρονα τα ίδια τα δημόσια νυχτερινά σχολεία ήταν λίγα και σε άθλια κατάσταση αναγκάζοντας πολλούς/ες να πληρώνουν με τα μεροκάματά τους τα ιδιωτικά σχολεία. Οι διεκδικήσεις της κατάργησης του 7ου έτους, της 6ωρης εργασίας, της κρατικής χρηματοδότησης για σχολεία αξιοπρεπή κι αρκετά για όλους/ες, συσπειρώνουν τους εργάτες-μαθητές στο ΣΕΜΜΕ και δεν αργούν να ξεσπάσουν οι πρώτες μαθητικές απεργίες και κινητοποιήσεις, έχοντας ως αναντικατάστατο εργαλείο την εφημερίδα του ΣΕΜΜΕ, τη “Μαθητική”.
Ο ΣΕΜΜΕ γίνεται χώρος οργάνωσης, ζύμωσης, ριζοσπαστικοποίησης και πολιτιστικής δραστηριότητας. Συνδέονται με το εργατικό και το φοιτητικό κίνημα. Τα βάζουν με τις κυβερνήσεις της ΕΡΕ αλλά και της Ένωσης Κέντρου που τους επεφύλασσαν διώξεις και καταστολή. Τα μέλη του ΣΕΜΜΕ έρχονται αντιμέτωπα με τους ασφαλίτες, τις συλλήψεις, τους ξυλοδαρμούς της αστυνομίας, ακόμα και με τη «δια παντός αποβολή απ’ όλα τα σχολεία της επικράτειας» που επέβαλλε η εγκύκλιος 1010 του γέρου Παπανδρέου «διά την πάταξιν της κομμουνιστικής προπαγάνδας, της σκοπούσης τον προσηλυτισμόν των νέων». Κι όμως, τα μέτρα δεν εμποδίζουν τους εργάτες - μαθητές από το να παίξουν σημαντικό ρόλο σε όλες τις μάχες της δεκαετίας του ’60, συνδικαλιστικές και πολιτικές, με κορυφαία την εξέγερση των Ιουλιανών του 1965.
Όλοι αυτοί οι αγώνες ξεδιπλώνονται στους “Μαθητές που μετρούσαν τα άστρα” μέσα από πλήθος πολύτιμων μαρτυριών και αρχειακό υλικό. Αξίζει να προβληθεί παντού, να τη δει ο καθένας/μία και να συζητηθεί. Η ταινία έκανε πρεμιέρα την Τετάρτη 13 Μάη στον κατάμεστο κινηματογράφο Τριανόν, παρουσία πολλών από τους αγωνιστές/ριες του ΣΕΜΜΕ. Η Ντούνια Κουσίδου, πρώην μέλος της Νεολαίας Λαμπράκη και ιδρυτικό μέλος του ΣΕΜΜΕ προλόγισε την ταινία και στη διπλανή στήλη μπορείτε να διαβάσετε τα όσα είπε.
Για τις επόμενες προβολές του «Οι Mαθητές που μετρούσαν τ’ άστρα» ενημερωθείτε από τη σελίδα Συλλογική Μνήμη - Collective Memory στο facebook.
Στέλιος Μιχαηλίδης
Η γέννηση του ΣΕΜΜΕ τον Γενάρη του 1962 είναι ένας σταθμός στην ιστορία του εργατικού φοιτητικού μαθητικού κινήματος στη πρώτη διετία του ’60 -στην πιο έντονη καραμανλική τρομοκρατία της ΕΡΕ- για ένα καλύτερο αύριο στην εκπαίδευση των εργαζομένων μαθητών, διότι εκείνη την εποχή η εκπαίδευση ήταν προνόμιο των μεσαίων και ανώτερων κοινωνικών τάξεων. Αντιστέκονταν με τους αγώνες τους στις απαγορεύσεις της εθνικόφρονης καραμανλικής τρομοκρατίας προκειμένου να κατακτήσουν τη μόρφωση για μια καλύτερη ζωή τόσο της δικής τους όσο και της μελλοντικής γενιάς, γιατί το εγκαταστημένο εκπαιδευτικό σύστημα τους έσπρωχνε στον περιθώριο.
Σύνθημα του ΣΕΜΜΕ μεταξύ άλλων βάσει του καταστατικού του ήταν “μέσα στο σκοτάδι της νύχτας ζητάμε το φως με τη μόρφωση” και η συμμετοχή των νυχτερινών μαθητών σε όλες τις μορφές των αγώνων για τη δημοκρατία -114, 15% για την Παιδεία, Μαραθώνιες Πορείες Ειρήνης και ιδιαίτερα στα Ιουλιανά του 1965 με τη δολοφονία του αείμνηστου Σωτήρη Πέτρουλα- ήταν αδιαμφισβήτητη.
Αυτοί οι ανειδίκευτοι εργάτες μαθητές-μαχητές εργάζονταν ως πλασιέ βιβλίων, εμποροϋπάλληλοι, δακτυλογράφοι, βοηθοί οικοδόμων και λοιπά. Και ανάμεσά τους οι μαθητές των οποίων οι γονείς εργάτες ή αγρότες στερούνταν το πιστοποιητικό κοινωνικών και πολιτικών φρονημάτων.
Αυτοί οι νυχτερινοί μαθητές, παιδιά ενός κατώτερου Θεού που διψούσαν για μόρφωση και την κατέκτησαν σκληρά εργαζόμενοι, εξελίχθηκαν σε διακεκριμένους επιστήμονες, επαγγελματίες και καλλιτέχνες. Ο αγώνας για την έξοδο από τη φτώχεια σήμαινε ταυτόχρονα με τα άλλα αιτήματα την ανύψωση της πολιτιστικής δραστηριότητας με εκθέσεις ζωγραφικής, θεατρικές παραστάσεις, εκδρομές. Η εφημερίδα Μαθητική έγραφε για την θεατρική παράσταση “Ένα παιδί μετράει τ’ άστρα” του Μενέλαου Λουντέμη:
Φλόγα
“Ένας θίασος που αποτελείται από μαθητές-εργαζόμενους δεν είναι κάτι συνηθισμένο.Το τόλμημα ήταν μεγάλο, οι δυσκολίες τεράστιες και όμως το τόλμημα έγινε γιατί το επιχείρησαν παιδιά που έκαιγε μέσα τους η φλόγα της δημιουργίας και γιατί το στήριξαν παιδιά που δίψαγαν για κάτι καλό αληθινό δικό τους”.
Η φωνή των εκπαιδευτικών αιτημάτων, κυρίως η κατάργηση του 7ου έτους, η πολιτιστική δράση και η απαίτηση ισότητας για να σπουδάσουν και οι φτωχοί, διαδίδονταν μέσα από τις σελίδες της Μαθητικής της οποίας η διανομή στα σχολεία ήταν επικίνδυνη διότι συνοδεύονταν από την τιμωρία της επ’ αόριστον αποβολής αφού οι εκπαιδευτικοί στην πλειονότητά τους ήταν όχι μόνο ενάντιοι σε κάθε προσπάθεια διάδοσης ανατρεπτικών ιδεών αλλά και σε κάθε δράση που αντιστέκονταν στις κατεστημένες επιβολές. Οι διώξεις αυτές πήραν μορφή χιονοστοιβάδας το 1965 με την εκπαιδευτική εγκύκλιο 1010 του δήθεν Γέρου της Δημοκρατίας Γ. Παπανδρέου, η οποία αφορούσε το σύνολο του δημοκρατικού εκπαιδευτικού σώματος, καθηγητές, φοιτητές και μαθητές.
Τα εν τάχει προλεγόμενα αναπτύσσονται με ενάργεια στις μαρτυρίες των τότε μαθητών του ΣΕΜΜΕ. Η πάροδος των 64 χρόνων, δεν έφερε τη λήθη των γεγονότων. Η θύμησή τους, όμως, δημιούργησε έντονη συγκινησιακή φόρτιση στην αφήγησή τους στους συντελεστές του ντοκιμαντέρ, τους οποίους ευχαριστούμε, διότι απέδωσαν ξεχωριστή τιμή στους νυχτερινούς μαθητικούς αγώνες της εποχής εκείνης (απεργία πείνας, νυχτερινή πορεία στο Καστρί για την κατάργηση του τελευταίου έτους κλπ), στην αναζήτησή τους για τους λόγους της δημιουργίας του ΣΕΜΜΕ και, σε εμάς, αποδίδοντας φόρο τιμής σε όσους δεν είναι κοντά μας.
Ντούνια Κουσίδου