Η συνηθισμένη αναφορά στις εκλογές της 19 Φλεβάρη του 1956 είναι ότι σε αυτές υπερίσχυσε το καινούργιο κόμμα που είχε ιδρύσει ο Καραμανλής, την Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (ΕΡΕ) στις 4 Γενάρη του ίδιου έτους. Όπως έγραφε το πρωτοσέλιδο της Καθημερινής την επόμενη μέρα των εκλογών, η ΕΡΕ «κατήγαγεν περιφανή εκλογικόν θρίαμβον».
Ο Καραμανλής είχε ορκιστεί πρωθυπουργός τον Οκτώβρη του 1955 επειδή ήταν ο εκλεκτός της αμερικάνικης πρεσβείας και του Παλατιού, του βασιλιά Παύλου και της Φρειδερίκης (της Φρίκης, όπως την έλεγε ο κόσμος) σε σημείο που εφημερίδες να τον αποκαλούν …«Μέγα Φρειδερίκο».
Από το 1952 πρωθυπουργός ήταν ο Παπάγος, ο στρατάρχης του Εμφυλίου και αρχηγός του Ελληνικού Συναγερμού. Όμως, ο Παπάγος πέθανε στις 4 Οκτώβρη 1955. Πριν πεθάνει είχε ορίσει αναπληρωτή πρωθυπουργό τον Στ. Στεφανόπουλο, τον έναν από τους δυο αντιπροέδρους της κυβέρνησης, ο άλλος ήτανε ο Π. Κανελλόπουλος. Πριν προλάβει η κοινοβουλευτική ομάδα του Ε.Σ να συνεδριάσει και να επιλέξει, ο Παύλος έδωσε εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Καραμανλή, τσαλαπατώντας ακόμα και τις διατάξεις του Συντάγματος του 1952.
Τον Οκτώβρη του 1961 ο αξεπέραστος Μποστ διηγούταν σε ένα σατιρικό χρονογράφημα τα έργα και ημέρες του Καραμανλή. Το χρονογράφημα είχε τίτλο Χρονικόν του Μορέως «Φραγκικόν ανάγνωσμα δι΄άφραγκους εις 6 συνεχείας», όπου «Εκάστη συνέχεια αντιστοιχεί προς εν έτος ευημερίας». Εκεί ο «ιερομόναχος Παναγιώτης», δηλαδή ο Κανελλόπουλος λέει για τον διορισμό του Καραμανλή: «έφθασεν είδησις αχάριστος και μήνυμα φαρμακερόν όπου έλεγεν ότι ο ανηψιός μου ονόματι Κωνσταντίνος (το 1951 ο Καραμανλής είχε παντρευτεί την ανηψιά του Κανελλόπουλου) νέος απαίδευτος με οφρύδια σκοτεινά, εφόρεσεν την κορώναν δια να λαμβάνη τον Θρόνον… ωμίλησα με φρονιμάδα και περίσκεψιν διά το συγγενικό μου παιδί, καθόσον μικρόν το παιδίον, απαίδευτον και αχαΐρευτον και ήτο εις τα γράμματα ζευζέκης και πολλά αμελής…Πλην δεν με άκουσαν».
Στις εκλογές της 19 Φλεβάρη 1956 η ΕΡΕ ήρθε δεύτερο κόμμα. Πήρε 1.594.112 ψήφους, δηλαδή το 47,38%. Πρώτη σε ψήφους είχε έρθει η εκλογική συμμαχία της Δημοκρατικής Ένωσης (Δ.Ε) που πήρε 1.620.007 ψήφους, δηλαδή το 48,15%. Όμως, όταν κατανεμήθηκαν οι έδρες στη νέα βουλή η ΕΡΕ βρέθηκε με 165 έδρες και η Δημοκρατική¨Ένωση με 132. Με άλλα λόγια με 26.000 ψήφους λιγότερες το κόμμα του Καραμανλή πήρε 33 έδρες περισσότερες.
Πώς έγινε δυνατό αυτό το θαύμα ή τέλος πάντων ο «περιφανής θρίαμβος»; Η απάντηση βρίσκεται στον εκλογικό νόμο που είχε περάσει, ως πρωθυπουργός, ο Καραμανλής τον Δεκέμβρη, τον περιβόητο Ν.3457/1955. Ο νόμος καθιέρωνε ένα «πρωτότυπο» εκλογικό σύστημα που η αντιπολίτευση ονόμασε σαρκαστικά «τριφασικό» (από το τριφασικό ρεύμα που η χρήση του είχε αρχίσει να γενικεύεται). Στην πραγματικότητα επρόκειτο για συνδυασμό τριών εκλογικών συστημάτων, του πλειοψηφικού, της ενισχυμένης και της απλής αναλογικής.
Η κομβική ρύθμιση του νόμου ήταν η διάκριση ανάμεσα στον «επιτυχόντα» και τον «επιλαχόντα» συνδυασμό σε κάθε περιφέρεια. Επιτυχόντας ήταν ο συνδυασμός που έπαιρνε τη σχετική πλειοψηφία των έγκυρων ψήφων. Επιλαχόντας ήταν ο δεύτερος συνδυασμός. Αλλά για να μπει στην κατανομή έμπαινε η προϋπόθεση ότι τόσο ο ίδιος ο συνδυασμός στη συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια όσο και το πολιτικό κόμμα στο οποίο ανήκε σε επίπεδο επικράτειας έπρεπε να συγκεντρώσουν το 15% τουλάχιστον του συνόλου των εγκύρων ψήφων (ή 25% προκειμένου για συνασπισμούς κομμάτων).
Το «τριφασικό» είχε κι άλλες «ομορφιές». Κατέτασσε τις εκλογικές περιφέρειες σε τρεις κατηγορίες, με τρία διαφορετικά εκλογικά συστήματα η κάθε μια. Σε εκείνες που θα εκλέγανε 1 με 3 βουλευτές ίσχυε το πλειοψηφικό, δηλαδή το πρώτο κόμμα έπαιρνε όλες τις έδρες. Στις περιφέρειες που θα εκλέγανε 4 με 10 βουλευτές, ίσχυε ένα είδος ενισχυμένης αναλογικής: σε αυτές ο επιλαχόντας συνδυασμός θα έπαιρνε τα 3/10 των εδρών. Στις περιφέρειες από 11 έδρες και περισσότερες, ίσχυε η αναλογική κατανομή ανάμεσα στον επιτυχόντα και τον επιλαχόντα.
Και για να μην μείνει τίποτα στην τύχη, ο αριθμός των εδρών κάθε περιφέρειας ορίστηκε με βάση την απογραφή του 1940 κι όχι του 1951 που για κάποιον «μυστήριο» λόγο δεν είχε ακόμα δημοσιευτεί επίσημα. Έτσι «φούσκωνε» τεχνητά ο αριθμός των εδρών που τις είχε «σίγουρες» η ΕΡΕ. Πράγματα όπως η ισοδυναμία της ψήφου ήταν περιττές λεπτομέρειες.
Αν αυτό το σύστημα θυμίζει τον γλωσσοδέτη «τρεις 4 τρεις 12 τρεις 15 κι 11» υπάρχει ένα απλό κριτήριο για να το καταλάβουμε και συγκεκριμένα, τι συνέφερε την ΕΡΕ. Οι «αρχιτέκτονές» του, όπως ο Γ. Ράλλης, έκαναν έναν υπολογισμό. Σε ποιες περιοχές ο έλεγχος του αντικομμουνιστικού κράτους της Δεξιάς εξασφάλιζε ότι οι ψηφοφόροι θα ψηφίσουν σωστά; Στις αγροτικές περιφέρειες. Εκεί, η ΕΡΕ θα τα έπαιρνε όλα. Στις άλλες δυο κατηγορίες η ΕΡΕ έδειχνε μεγαλοψυχία, για παράδειγμα σε μια 4εδρική περιφέρεια ο «επιλαχών» θα έπαιρνε μία έδρα, αν η περιφέρεια ήταν 7εδρική ή 9δρική θα έπαιρνε δύο κλπ.
«Βυζαντινής πολυπλοκότητας»
Αυτό το εκλογικό σύστημα «βυζαντινής πολυπλοκότητας», όπως θα το χαρακτήριζε ο Βρετανός ιστορικός Ρ. Κλογκ, είχε διακηρυγμένο στόχο από την εισηγητική έκθεση του νόμου να εξασφαλίσει τον σχηματισμό «Κυβερνήσεως Εθνικής» και την ύπαρξη μιας αντιπολίτευσης στη βουλή για να υπάρχει «σταθερότητα». Γι’ αυτό η κυβερνητική περιγραφή για το εκλογικό σύστημα ήταν: «πλειοψηφικό με περιορισμένη εκπροσώπηση της μειοψηφίας».
Η θυελλώδης δεκαετία του ’40 είχε διαλύσει τα δύο μεγάλα πολιτικά συγκροτήματα της άρχουσας τάξης, γύρω από τα κόμματα των Φιλελευθέρων «Βενιζελικών» και του Λαϊκού των μοναρχικών. Τόσο ο Ε.Σ του Παπάγου όσο -και ακόμα περισσότερο- η ΕΡΕ του Καραμανλή απορρόφησε μια σειρά πολιτικούς που προέρχονταν από τον «κεντρώο» χώρο των Φιλελευθέρων όπως ο Αβέρωφ. Το «Κέντρο» ήταν διασπασμένο και εξασθενημένο. Η βασική ιδέα πίσω από το «τριφασικό» εκλογικό σύστημα ήταν να εξασφαλιστεί η «περιορισμένη εκπροσώπησή» του και ταυτόχρονα, με αυτόν τον τρόπο, να παγιωθεί ο εξοβελισμός της Αριστεράς, της ΕΔΑ.
Όμως, αυτή η μεθόδευση ουσιαστικά απέτυχε. Μπορεί το «τριφασικό» να χάρισε τον «περιφανή θρίαμβον» στην ΕΡΕ, αλλά οι εκλογές του 1956 πέρασαν στην ιστορία σαν εκλογές μετωπικής πόλωσης. Αντί να φέρει «σταθερότητα» για την άρχουσα τάξη έφερε τη συσσώρευση εκρηκτικών καταστάσεων.
Καταρχήν γιατί το εκλογικό σύστημα αντί να εξασφαλίσει την «συνύπαρξιν εθνικής σταθεράς και ισχυράς Κυβερνήσεως και αντιπολιτεύσεως ωσαύτως ισχυράς και αξιολόγου», όπως είχε δηλώσει στη βουλή ο Τριανταφύλλης, υπουργός Εσωτερικών του Καραμανλή, έφερνε «κίνδυνον υπάρξεως δια τα κόμματα Κέντρου», όπως έγραψε σε άρθρο του ο Κ. Ρέντης, παλιός Φιλελεύθερος.
Οπότε το «Κέντρο» έπρεπε όχι μόνο να μαζέψει τα κομμάτια του για να επιβιώσει αλλά έπρεπε να στηριχτεί για αυτό στην ΕΔΑ. Το κόμμα της Αριστεράς που είχε ιδρυθεί το 1951 με πρωτοβουλία του εκτός νόμου ΚΚΕ, είχε επιδείξει μια απίστευτη αντοχή και ζωτικότητα. Για παράδειγμα, παρόλο που ο εκλογικός νόμος του 1952 της στέρησε την κοινοβουλευτική εκπροσώπηση και ενώ η τρομοκρατία έδινε και έπαιρνε (τον Μάρτη εκείνης της χρονιάς είχε εκτελεστεί ο Ν. Μπελογιάννης), είχε κατορθώσει να πάρει στις εκλογές το 9,5%. Όλες οι επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις είτε αναπληρωματικές για έδρες στη βουλή είτε οι δημοτικές του 1954 κατέγραφαν αύξηση της επιρροής της.
Οπότε τον Γενάρη του 1956 τα κόμματα του «Δημοκρατικού Κέντρου» έκαναν την καρδιά τους πέτρα και υπέγραψαν σύμφωνο εκλογικής συνεργασίας με την «Εθνική Κίνηση Αλλαγής» (ΕΚΑ) δηλαδή τη συνεργασία της ΕΔΑ με δυο μικρά κεντρώα κόμματα. Αυτή η συνεργασία κατέβηκε στις εκλογές ως Δημοκρατική Ένωση (τυπικά επικεφαλής τέθηκε ο Γ. Παπανδρέου).
Η ΕΡΕ κι οι εφημερίδες της Δεξιάς σήκωσαν μια υστερική εκστρατεία για το «Λαϊκόν Μέτωπον» που έφερνε στο προσκήνιο τους «σλαβοκομμουνιστάς». Βέβαια, η Δ.Ε δεν ήταν ούτε «λαϊκό» ούτε καν «μέτωπο». Υπήρχε ρητή δέσμευση ότι θα διαλυόταν μετά τις εκλογές και η κάθε συνιστώσα θα συγκροτούσε τη δική της κοινοβουλευτική ομάδα. Κι η ΕΔΑ για να δείξει την ειλικρινή της διάθεση για συνεργασία με το «δημοκρατικό κέντρο» δέχτηκε να έχει μόνο 20 υποψηφίους στους συνδυασμούς της Δ.Ε.
Αλλά στις συνθήκες του 1956 αυτό που καταλάβαιναν εχθροί και φίλοι είναι ότι η επιρροή της Αριστεράς είχε αυξηθεί θεαματικά. Ο Ηλ. Νικολακόπουλος έχει υπολογίσει ότι έφτασε στο 18%. Δεν είναι υπερβολική η εκτίμηση ότι αν η ΕΚΑ κατέβαινε αυτόνομα στις εκλογές θα ερχόταν εκείνη δεύτερο κόμμα. Η επιλογή να μην το κάνει ήταν μια πρώτη γεύση των αδιεξόδων της κοινοβουλευτικής στρατηγικής της που θα αναδεικνυόταν πιο έντονα μετά τον εκλογικό θρίαμβο του 25% στις εκλογές του 1958.
Αν κοιτάξουμε πέρα από τις εκλογικές καταγραφές και τα μαγειρέματα του «τριφασικού» βλέπουμε μια άλλη εικόνα. Όλα τα ζητήματα που ταλάνιζαν την άρχουσα τάξη θα παρέμεναν ενεργά: το Κυπριακό και η Μ. Ανατολή, η σύνδεση με την ΕΟΚ και η οικονομική πολιτική, και το κυριότερο η «εσωτερική απειλή».
Το 1955 ήταν η χρονιά που οι απεργίες εκτινάσσονται και σαν απάντηση στις επιθέσεις της κυβέρνησης Παπάγου. Το 1956 είναι η χρονιά που τα Πανεπιστήμια αρχίζουν να κινούνται, ξεσπάνε οι πρώτοι αγώνες για τη μείωση των διδάκτρων και για δημόσια δωρεάν παιδεία. Το κίνημα έπαιρνε φόρα για τον μεγάλο σεισμό της δεκαετίας του΄’60.