Το 1936 ήταν η χρόνια της ελπίδας, η χρονιά που οι εξεγέρσεις, τα μαζικά κινήματα και οι επαναστάσεις μπήκαν στην ημερήσια διάταξη διεθνώς. Το 1936 ήταν διεθνές, οι μεγάλες αναμετρήσεις ξετυλίχτηκαν σχεδόν παράλληλα επηρεάζοντας η μια την άλλη. Είχαν κοινή ρίζα. Ένα σύστημα στη μεγαλύτερη κρίση που είχε γνωρίσει μέχρι τότε, τους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς και την άνοδο του φασισμού και την αντεπίθεση της εργατικής τάξης που έδειχνε την εναλλακτική στη βαρβαρότητα. 

Ισπανία: Επανάσταση ενάντια στον φασισμό

Toν Φλεβάρη του 1936 το Λαϊκό Μέτωπο κέρδισε τις εκλογές στο ισπανικό κράτος. Δεν ήταν συνηθισμένες εκλογές. Έγιναν σε κατάσταση ακραίας κοινωνικής και πολιτικής πόλωσης. Για κάμποσα χρόνια η χώρα συγκλονιζόταν από μεγάλες ταξικές συγκρούσεις στις πόλεις και την ύπαιθρο. Η απειλή της ακροδεξιάς και του φασισμού τροφοδοτούσε εκείνους τους αγώνες. 

Ωστόσο, η κυβέρνηση, που σχηματίστηκε τον Φλεβάρη ήταν «μετριοπαθής»: πρωθυπουργός έγινε ο επικεφαλής ενός μικρού αστικού δημοκρατικού κόμματος. Αυτό βέβαια δεν καθησύχασε ούτε τους βιομήχανους, ούτε τους αριστοκράτες γαιοκτήμονες και φυσικά ούτε τους στρατηγούς και την Καθολική Εκκλησία. Ο λόγος ήταν απλός και τον εξήγησε χωρίς περιστροφές ένας μοναρχικός βουλευτής κατά τη διάρκεια των προγραμματικών δηλώσεων της νέας κυβέρνησης τον Απρίλη: «Δεν μπορείτε να ελέγξετε τις σοσιαλιστικές και αναρχικές μάζες».

Στις 17 Ιούλη οι στρατηγοί κινήθηκαν. Ο Φράνκο, διοικητής του στρατού στο Μαρόκο (το βόρειο τμήμα του Μαρόκου ήταν ισπανικό «προτεκτοράτο», ουσιαστικά αποικία) ξεκίνησε το πραξικόπημα σε συνεργασία με άλλους ανώτατους αξιωματικούς στη μητροπολιτική Ισπανία. Το φασιστικό πραξικόπημα απέτυχε από την κινητοποίηση της εργατικής τάξης. Ήταν μια επανάσταση. Όπως αναφέρει μια ιστορική μελέτη:

«Σύντομα, ανάμεσα στους δρόμους και την κυβέρνηση, εμφανίστηκαν νέα όργανα εξουσίας… Ήταν οι αμέτρητες τοπικές επιτροπές, πραγματικές κυβερνήσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

Αυτές οι επιτροπές κατείχαν πραγματική εξουσία, την επαναστατική εξουσία που οργανωνόταν ταχύτατα για να εκπληρώσει τεράστια καθήκοντα, το ένα άμεσο το άλλο μακροχρόνιο, της διεξαγωγής του πολέμου και της ανασυγκρότησης της παραγωγής ενόσω φούντωνε η κοινωνική επανάσταση». 

Η Ισπανία θα γινόταν στους μήνες και τα χρόνια που ακολούθησαν, σύμβολο και υπόθεση εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλον τον κόσμο, όπως η Παλαιστίνη σήμερα. Όμως, τους ίδιους μήνες που έπαιρνε φωτιά, η εργατική τάξη της Γαλλίας έμπαινε «θεαματικά» στο προσκήνιο. 

Γαλλία, εργάτες στο κατειλημμένο εργοστάσιο της Renault. Φωτό: AFP

Γαλλία: «Όλα είναι δυνατά!»

Το Λαϊκό Μέτωπο κέρδισε τις εκλογές του Μάη του 1936. Ο Λεόν Μπλουμ εκλέχτηκε πρώτος σοσιαλιστής πρωθυπουργός στην ιστορία της χώρας. H Δεξιά ούρλιαζε για τον «Εβραίο» Μπλουμ και τους «μπολσεβίκους» υποστηρικτές του. Το Λαϊκό Μέτωπο διαμαρτυρόταν: έχουμε το πιο μετριοπαθές πρόγραμμα, έλεγε. 

Όμως, πριν προλάβει να ορκιστεί η νέα κυβέρνηση, η εργατική τάξη πανηγύρισε με τον δικό της τρόπο. Ξεκινώντας από τα μεγάλα εργοστάσια του Παρισιού, ένα τεράστιο απεργιακό κίνημα αγκάλιασε όλους τους χώρους δουλειάς. Οι απεργοί καταλάμβαναν τα εργοστάσια, τα μαγαζιά, τα γραφεία. Ήταν μια γιορτή, με κόκκινες σημαίες, τραγούδι και χορό, αλλά και τρόμο από την πλευρά των αφεντικών. «Όλα είναι δυνατά!» έλεγε ένα σύνθημα που άρχισε να αποκτάει απήχηση. Είναι χαρακτηριστική η κοινή δήλωση των εκπροσώπων από τα εργοστάσια Σιτροέν, Ζάβελ, Ρατό που τελείωνε με τη φράση «μπορούμε εύκολα να οργανώσουμε τη δουλειά μας χωρίς τ’ αφεντικά». 

Μάης ‘36, Θεσσαλονίκη. Φωτό: Κώστας Μπαλάφας

Ελλάδα: «Μέρες Μαγιού»

Τον Μάη του 1936 ο Μακβή, ο Αμερικανός πρέσβης στην Ελλάδα, περιόδευσε στην Μακεδονία. Σε υπηρεσιακή έκθεσή του προς το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανέφερε ότι «οι κραυγές “Ζήτω η Ισπανία!” φαίνεται να είναι συχνές» και σε μια ειδική αναφορά στην Θεσσαλονίκη αναρωτιόταν αν: «προοριζόταν να γίνει μια άλλη Βαρκελώνη και να εξαπλώσει τη μόλυνση της οικονομικής εξέγερσης σε όλο το σάπιο πολιτικό σώμα αυτής της χώρας».

Η Ελλάδα έζησε τις δικές της επαναστατικές μέρες την άνοιξη του 1936. Ήταν οι Μέρες που έδωσαν τον συγκλονιστικό Επιτάφιο του Γ. Ρίτσου και τον τίτλο της ταινίας του Θ. Αγγελόπουλου.

Η απεργία ξεκίνησε 29 Απρίλη στη Θεσσαλονίκη. Τις επόμενες μέρες απλώθηκε σε πολλές πόλεις. Και γινόταν όλο και πιο μαχητική, ιδιαίτερα όταν η αστυνομία χτύπησε τις απεργιακές φρουρές έξω από τα καπνομάγαζα. Και επειδή αυτοί που απεργούσαν ήταν οι καπνεργάτες/ριες, το «βαρύ πυροβολικό» του εργατικού κινήματος εκείνα τα χρόνια, οι δονήσεις της μάχης προκαλούν απεργίες συμπαράστασης σε εργοστάσια και κλάδους. Οι εργάτριες στην κλωστοϋφαντουργία και νηματουργία, για παράδειγμα, βγήκαν δυναμικά τον Μάη στο πλευρό των καπνεργατών.

Τη δέκατη μέρα της απεργίας, ο Κ. Θέος, επικεφαλής της «Ενωτικής» ΓΣΕΕ και στέλεχος του ΚΚΕ, και ο Καλομοίρης της ΓΣΕΕ αναλαμβάνουν να βρουν συμβιβαστική λύση με την κυβέρνηση στην Αθήνα. Όμως, ακριβώς την ίδια μέρα, χάνουν προς στιγμή τον έλεγχο. Στη Θεσσαλονίκη η κυβέρνηση χτυπά τους απεργούς καπνεργάτες στην Εγνατία. Αυτοί, όχι μόνο δεν υποχώρησαν, αλλά ενώθηκαν με τη διαδήλωση των απεργών της νηματουργίας -ένας καινούργιος κλάδος που έμπαινε στη μάχη. Μαζί τους οι οικοδόμοι, οι αυτοκινητιστές, οι εργαζόμενοι στη χημική βιομηχανία, ουσιαστικά οι πάντες. 

Την επόμενη μέρα, 9 Μάη, η χωροφυλακή άνοιξε ξανά πυρ στο ψαχνό και δολοφόνησε 12 εργάτες και εργάτριες. Η απεργία πλέον έγινε απόλυτη. Η χωροφυλακή κλείστηκε φοβισμένη στα τμήματά της, ύστερα από διαταγή του Ζέπου, του διοικητή του Γ' Σώματος Στρατού. Η Κεντρική Απεργιακή Επιτροπή ήταν η μόνη «αρχή» που υπάκουε ο πληθυσμός της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης στην Ελλάδα. 

Η απεργία από «οικονομική» γίνεται πολιτική: το σύνθημα “Κάτω ο Δολοφόνος Μεταξάς!” δονεί όλη χώρα. Κι όπως γράφει ο Γρ. Δαφνής: «Τη νύκτα της 9ης προς 10η Μαΐου, ούτε ο Γενικός Διοικητής, ούτε ο Σωματάρχης, ούτε καμία άλλη αρχή ημπορούσε να ασκήση εξουσίαν!».

Στρατηγική της ήττας

Σε Ισπανία, Γαλλία και Ελλάδα η εργατική τάξη διέψευδε την «κοινή λογική» της εποχής. Ότι δηλαδή η κρίση που συγκλόνιζε τον καπιταλισμό και τους θεσμούς την είχε εξασθενίσει τόσο πολύ με τη φτώχεια και την ανεργία κι ότι το μέλλον ανήκε πλέον στην ακροδεξιά και τους φασίστες. Η επικράτηση των ναζί στη Γερμανία το 1933 έμοιαζε να επιβεβαιώνει αυτόν τον ισχυρισμό. Το ίδιο και η διαρκής διολίσθηση προς τα δεξιά και τις «αυταρχικές λύσεις» στη μια χώρα μετά την άλλη. 

Η ελπίδα που γέννησαν οι πρώτοι μήνες του 1936 δεν έπεσαν βέβαια από τον ουρανό. Το εργατικό κίνημα έδινε μάχες όλα τα προηγούμενα χρόνια. Όμως, το 1936 ήταν σημείο καμπής. Η επαναστατική εναλλακτική στο σύστημα που γεννούσε φτώχεια, μιλιταρισμό και φασισμό έπαιρνε σάρκα και οστά. 

Όμως, δεν προχώρησε, αντίθετα πισωγύρισε. Αποφασιστικό ρόλο σε αυτό το πισωγύρισμα έπαιξαν τα ρεφορμιστικά κόμματα, τα σοσιαλδημοκρατικά και τα σταλινικά ΚΚ. Τα ΚΚ μεγάλωναν σε μέλη και επιρροή γιατί στα μάτια των εργατών ήταν κόμματα που ήθελαν να ανατρέψουν τον καπιταλισμό και η Σοβιετική Ένωση του Στάλιν η χώρα που έχτιζε τον σοσιαλισμό. 

Όμως, το 1936 τα ΚΚ έλεγαν ότι «πρέπει να ξέρουμε πως να σταματάμε μια απεργία», σύμφωνα με την διαβόητη δήλωση του Τορέζ, γραμματέα του γαλλικού κόμματος. Αυτή η στάση ήταν κομμάτι μιας στρατηγικής. Τα ΚΚ πλέον υποστήριζαν ότι αυτό που απαιτούσε η κατάσταση ήταν μια πλατιά συμμαχία με κόμματα που εκπροσωπούσαν την προοδευτική, δημοκρατική μερίδα της αστικής τάξης που θα έπαιρνε την κυβέρνηση, θα έκανε μεταρρυθμίσεις φιλολαϊκές και θα υπεράσπιζε τη δημοκρατία. Ήταν μια «στροφή» στον κοινοβουλευτικό δρόμο που υπάκουε και στη διπλωματία του Στάλιν ο οποίος επεδίωκε τον προσεταιρισμό των «μεγάλων δημοκρατιών» της Γαλλίας και της Βρετανίας. 

Έτσι, στη Γαλλία οι κατακτήσεις του Ιούνη του 1936 εξανεμίστηκαν την επόμενη χρονιά. Και τρία χρόνια μετά το ίδιο κοινοβούλιο που ανεδείκνυε την κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου παρέδιδε την εξουσία στο δωσιλογικό καθεστώς του στρατάρχη Πεταίν. Στην Ισπανία η επαναστατημένη Βαρκελώνη πνίγηκε στο αίμα τον Μάη του 1937 από την επέμβαση της δημοκρατικής κυβέρνησης. Στο τέλος του 1939 ο φασίστας Φράνκο θα έβγαινε νικητής. Στην Ελλάδα, η Θεσσαλονίκη έμεινε μόνη της. Αντί να ενισχύσει το κίνημα που έλεγε «κάτω ο Μεταξάς» η ηγεσία του ΚΚΕ κυνηγούσε τον συμβιβασμό με τους Φιλελεύθερους που είχαν ψηφίσει να γίνει πρωθυπουργός. Το κίνημα υποχώρησε και στις 4 Αυγούστου το Παλάτι, οι στρατηγοί κι ο Μεταξάς έκαναν δικτατορία. Αυτή η κατάληξη ήταν ο προάγγελος των συμβιβασμών που λίγα χρόνια μετά θα οδηγούσαν στην ήττα το κίνημα της Αντίστασης. 

Παλαιστίνη: Η Μεγάλη Εξέγερση

Το 1936 ήταν η χρονιά που ξεκίνησε η πρώτη μεγάλη εξέγερση του Παλαιστινιακού λαού ενάντια στη βρετανική αυτοκρατορία και τoυς σιωνιστές εποίκους. Το «επίσημο» ξεκίνημα ήταν η Γενική Απεργία που ξεκίνησε στις 20 Απρίλη εκείνης της χρονιάς και κράτησε για έξι ολόκληρους μήνες. 

Η ηγεσία του κινήματος, κυρίως συντηρητικοί γαιοκτήμονες που έψαχναν τον συμβιβασμό, πήρε την απόφαση για το κλείσιμο της απεργίας. Όμως, η εξέγερση αγκάλιαζε στην πραγματικότητα όλη την παλαιστινιακή κοινωνία, με τις γυναίκες στην πρώτη γραμμή της αντίστασης, και συνεχίστηκε μέχρι το 1939. 

Οι βρετανοί αποικιοκράτες συνέλαβαν μισό εκατομμύριο Παλαιστίνιους. Εγκατέστησαν 13 στρατόπεδα συγκέντρωσης. Επιτέθηκαν σε ολόκληρα χωριά αφού πρώτα έριχναν προκηρύξεις από τα αεροπλάνα που διέταζαν εκκένωση. Ήταν μια από τις μεθόδους που αντέγραψαν οι σιωνιστικές πολιτοφυλακές που βοηθούσαν τους Βρετανούς στην καταστολή. 

ΗΠΑ: Εργατική Αντεπίθεση

Το Σεπτέμβριο του 1936 ο Γουίλιαμ Κούντσεν, ανώτατο στέλεχος της General Motors, κομπάζει σε συνάδελφό του στη Renault, ότι αυτό που έγινε στη Γαλλία το Μάη και τον Ιούνη και από το οποίο οι εργοδότες ακόμα προσπαθούσαν να συνέλθουν, δεν υπήρχε περίπτωση να συμβεί στις ΗΠΑ. 

Στις 30 Δεκέμβρη του 1936 οι εργάτες στο εργοστάσιο της General Motors στο Φλιντ του Μίσιγκαν, ξεκίνησαν μια κατάληψη που συγκλόνισε όλη την Αμερική. Η κατάληψη κι η απεργία, που σύντομα απλώθηκε σε όλα τα 150 εργοστάσια της εταιρείας, στέφθηκε με νίκη τον Φλεβάρη. Η μεγαλύτερη αυτοκινητοβιομηχανία στον κόσμο αναγκάστηκε να αναγνωρίσει το συνδικάτο UAW και να υπογράψει συλλογική σύμβαση. 

Το 1956 ήταν μια συγκλονιστική χρονιά. Επιφανειακά, όλα έμοιαζαν σταθερά και υπό έλεγχο και στα δυο στρατόπεδα του Ψυχρού Πολέμου. Κι όμως, εκείνη τη χρονιά η σταθερότητα άρχισε να ραγίζει. Οι ρίζες της παγκόσμιας έκρηξης του 1968 βρίσκονται εκεί. 

Ο Νάσερ εθνικοποιεί τη διώρυγα του Σουέζ. Φωτό: Ahram

Τον Ιούλιο του 1956 ο Αιγύπτιος πρόεδρος Νάσερ ανακοίνωνε στην Αλεξάνδρεια την εθνικοποίηση της διώρυγας του Σουέζ, που ανήκε σε μια αγγλογαλλική εταιρεία. Οι κυβερνήσεις της Αγγλίας και της Γαλλίας έβγαζαν αφρούς για το θράσος του Νάσερ. Αλλά η συνταγή για να αντιμετωπίζονται τέτοια προβλήματα ήταν παλιά και δοκιμασμένη: μια στρατιωτική εισβολή θα συνέτριβε τον Αιγυπτιακό στρατό και θα αντικαθιστούσε τον Νάσερ με πειθήνια πιόνια. 

Το σχέδιο μπήκε σε εφαρμογή την 29η Οκτώβρη 1956. Μέσα σε έξι μέρες Άγγλοι, Γάλλοι και οι Ισραηλινοί σύμμαχοί τους είχαν καταλάβει τη διώρυγα του Σουέζ και τη χερσόνησο του Σινά: η ανατροπή του Νάσερ φαινόταν ζήτημα ωρών. 

Όμως η συνταγή, που τόσες φορές είχε δουλέψει στο παρελθόν, τώρα οδήγησε σε ένα εκκωφαντικό φιάσκο. Μέσα σε λίγες μέρες Άγγλοι, Γάλλοι και Ισραηλινοί αποχωρούσαν ντροπιασμένοι. Το φιάσκο του Σουέζ σήμανε το οριστικό τέλος των αυτοκρατοριών της Αγγλίας και της Γαλλίας: μέσα σε λίγα χρόνια, και κάτω από την πίεση τεράστιων κινημάτων, οι παλιές αποικίες της Αφρικής και της Ασίας κέρδισαν την ανεξαρτησία τους. 

Ταυτόχρονα ο Νάσερ μετατρεπόταν σε σύμβολο για εκατομμύρια ανθρώπους στη Μέση Ανατολή και ευρύτερα, που οραματίζονταν τη σύγκρουση με τον ιμπεριαλισμό και το χτίσιμο ενός καλύτερου κόσμου.

Κι αυτό γιατί η ήττα του αγγλογαλλικού ιμπεριαλισμού στο Σουέζ δεν ήταν ένα απομονωμένο γεγονός. Στις 27 Μάη του ’56 ξεκινάει η θρυλική «Μάχη του Αλγερίου» όταν ο γαλλικός στρατός εισέβαλε στην Κάσμπα, το προπύργιο του Μετώπου Εθνικής Απελευθέρωσης (FLN) στην πρωτεύουσα της Αλγερίας. Στις 9 Αυγούστου χιλιάδες γυναίκες διαδηλώνουν στην Πραιτόρια της Ν. Αφρικής ενάντια στους νόμους του απαρτχάιντ που περιόριζαν την ελεύθερη κίνηση των μαύρων γυναικών. 

Στις ίδιες τις ΗΠΑ το 1956 είναι η χρονιά που φουντώνει το κίνημα των μαύρων στο Νότο με το μποϋκοτάζ των λεωφορείων στο Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα να γίνεται μια μάχη που ηλέκτρισε όλη τη χώρα. Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ έκανε τη σύνδεση με τους αγώνες διεθνώς τον Μάρτη όταν τον έσυραν σε δίκη: «Τώρα η απόφαση των Μαύρων να παλέψουν και να συνεχίζουν να παλεύουν ενάντια στις διακρίσεις και τους διαχωρισμούς, προέρχεται από την ίδια ανάγκη για ανθρώπινη αξιοπρέπεια που ξεσηκώνει όλους τους καταπιεσμένους σε όλον τον κόσμο». 

Στις 2 Δεκέμβρη του 1956, 82 μαχητές του κινήματος 26 Ιούλη με επικεφαλής τον Φιντέλ Κάστρο και τον Τσε Γκεβάρα αποβιβάζονται στις ακτές της Κούβας. Ήταν το ξεκίνημα της επανάστασης που δυο χρόνια μετά θα ανέτρεπε τη δικτατορία του Μπατίστα κυριολεκτικά στην πίσω αυλή του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού.

Τον Μάρτη του 1956 ένα σοκ ήρθε από την έδρα του “σοσιαλιστικού στρατοπέδου” στη Μόσχα. Ήταν η “μυστική έκθεση” του Ν. Χρουστσόφ, του γ.γ του ΚΚΣΕ που αποκάλυπτε (κάποια μόνο) από τα εγκλήματα του Στάλιν. Στην πραγματικότητα η ομιλία ήταν μια προσπάθεια να εκτονωθεί η δυσαρέσκεια που σιγόβραζε. Τον Ιούνη θα έβγαινε εκκωφαντικά στην επιφάνεια με την εργατική εξέγερση στο Πόζναν της Πολωνίας, μια εξέγερση που πυροδότησε ένα κίνημα το οποίο συνεχίστηκε μέχρι τον Οκτώβρη.

Ουγγρική Επανάσταση. Φωτό: AP

Ήταν ο μήνας που ξέσπασε η Ουγγρική Επανάσταση. Ξεκίνησε στις 23 Οκτώβρη με μια γιγάντια διαδήλωση. Η πρωτοβουλία γι’ αυτή τη διαδήλωση είχε ξεκινήσει από τους φοιτητές και την ένωση συγγραφέων μια μόλις μέρα πριν. Θα γινόταν για συμπαράσταση στους Πολωνούς εργάτες και φοιτητές. Τις προηγούμενες μέρες ο Χρουστσόφ, ο ηγέτης της Ρωσίας, είχε απειλήσει με στρατιωτική επέμβαση το πολωνικό «κομμουνιστικό» καθεστώς. 

Τα ρωσικά τανκς βγήκαν στους δρόμους να καταστείλουν την «αντεπανάσταση». Η επέμβαση ήταν βιαστική και κακά οργανωμένη. Όμως το σημαντικότερο ήταν ότι οι Ρώσοι διοικητές περίμεναν ότι θα αντιμετωπίσουν ένα όχλο που θα διαλυόταν με τις πρώτες ριπές και βρέθηκαν μπροστά σε ένα γενικό ξεσηκωμό. 

Το πιο εντυπωσιακό γεγονός της επανάστασης ήταν η εμφάνιση χιλιάδων επαναστατικών επιτροπών και συμβουλίων που ανέλαβαν ουσιαστικά την εξουσία σε όλες τις πόλεις και τα βιομηχανικά κέντρα της Ουγγαρίας. Ο Πίτερ Φράηερ, δημοσιογράφος της εφημερίδας του βρετανικού ΚΚ που βρέθηκε στην Ουγγαρία έγραψε για την «εντυπωσιακή ομοιότητα» αυτών των συμβουλίων με τα σοβιέτ στη Ρωσία του 1905 και του 1917 (διαγράφτηκε από το κόμμα γι’ αυτές τις συγκρίσεις).

Η Ουγγρική Επανάσταση έδωσε ένα σκληρό χτύπημα σε δυο μύθους. Ο πρώτος ήταν αυτός που καλλιεργούσαν οι άρχουσες τάξεις της Δύσης. Ότι δηλαδή η δική τους πλευρά στον Ψυχρό Πόλεμο ήταν ο «ελεύθερος κόσμος» και πίσω από το «σιδηρούν παραπέτασμα» οι «μάζες» είχαν υποστεί πλύση εγκεφάλου και ήταν ανίκανες να απελευθερώσουν τον εαυτό τους. 

Όμως, η Ουγγρική Επανάσταση ήταν σκληρό πλήγμα και στον ισχυρισμό αυτών που κυβερνούσαν το ανατολικό μπλοκ ότι τάχα έχτιζαν τον σοσιαλισμό. Δεν υπάρχει σοσιαλισμός ούτε εργατικό κράτος χωρίς την εργατική τάξη να έχει την εξουσία.