«Η ιστορία όλων των ως τώρα κοινωνιών είναι ιστορία ταξικών αγώνων». Με αυτή τη φράση ξεκινάει το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος των Κ. Μαρξ και Φ. Ένγκελς. Η ιστορία των ταξικών αγώνων διεθνώς και στην Ελλάδα κατείχε πάντα σημαντική θέση στο φεστιβάλ επαναστατικών ιδεών Μαρξισμός. 

Την κατέχει και φέτος, με κύκλους συζητήσεων για την Ιστορία των Επαναστάσεων και τα 90 χρόνια από το 1936, τη χρονιά των μεγάλων κινημάτων και επαναστάσεων από τα εργοστάσια των ΗΠΑ μέχρι τις «Μέρες Μαγιού» της Θεσσαλονίκης. 

Ιστορικοί που έχουν φωτίσει με την έρευνα και το γράψιμό τους την ιστορία των ταξικών αγώνων συμμετέχουν στον Μαρξισμό 2026. 

Κώστας Βλασόπουλος

Ο Κώστας Βλασόπουλος είναι καθηγητής που διδάσκει αρχαία ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης. Ένα από τα πιο γνωστά βιβλία του, γραμμένο μαζί με την Ευτυχία Μπαθρέλλου, έχει τίτλο «Η ζωή μου όλη. Καθημερινές ιστορίες δούλων από την αρχαιότητα». Στον Μαρξισμό 2023 είχε μιλήσει με θέμα «Η δουλεία και η διαπολιτισμική αρχαιότητα» και κατέληξε ως εξής:

«Δεν γίνεται να μελετάμε την ιστορία της Αρχαιότητας χωρίς να βάζουμε στο κέντρο τις επαφές και τις ανταλλαγές ανάμεσα στους διαφορετικούς πολιτισμούς και την ιστορία των από τα κάτω. Πάντα να το θυμόμαστε αυτό. Η τάξη μας δεν υπάρχει μόνο στο σήμερα. Από την καταβολή των ταξικών κοινωνιών για χιλιάδες χρόνια παλεύει και δίνει μάχες. Συνήθως μας το κρύβουν, αλλά είναι μια καλή ευκαιρία να τα θυμηθούμε και να τα μάθουμε. Γιατί μας δίνει μια καλή εικόνα για το παρελθόν αλλά και γιατί μας δίνει δύναμη για τις μάχες που έχουμε μπροστά μας».  

Μιχάλης Λυμπεράτος

Ο Μιχάλης Λυμπεράτος είναι ιστορικός και εκπαιδευτικός που έχει κάνει μια πολύτιμη δουλειά και για το κίνημα της Αντίστασης και για την ΕΔΑ στη συνέχεια. Στα πολλά βιβλία του συγκαταλέγονται τα «Από το ΕΑΜ στην ΕΔΑ Η ραγδαία ανασυγκρότηση της ελληνικής Αριστεράς και οι μετεμφυλιακές πολιτικές αναγκαιότητες» και «Ζητήματα Εξουσίας – Από την Κίνα στην Ευρώπη και την Ελλάδα – Αριστερή στρατηγική και αντεπαναστάσεις μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μια συγκριτική παράθεση». Σε μια συνέντευξή του στην Εργατική Αλληλεγγύη για την επέτειο της Απελευθέρωσης της Αθήνας από τους ναζί τόνιζε: 

«Οι γερμανικές επιτελικές εκθέσεις από το καλοκαίρι του 1944 και μετά, διαπίστωναν ότι ο ΕΛΑΣ δεν αντιμετωπιζόταν, αλλά απειλούσε με σφαγή τον γερμανικό στρατό. Ο Α. Σπέερ, υπουργός Εξοπλισμών του Ράιχ έγραφε ότι “απελπισία έχει καταλάβει την ανώτατη ηγεσία της Βέρμαχτ”, ειδικά μετά από τις συνεχείς αποτυχημένες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στην Πίνδο, την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1944. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που αναζητούσαν συμφωνία με το ΕΑΜ ώστε να μην πληγούν από τους αντάρτες κατά την αποχώρηση τους. Ο φόβος τους ήταν μήπως επαναληφθεί στην Αθήνα το φαινόμενο με την εξέγερση στη Βαρσοβία, την 1η Αυγούστου 1944, που απείλησε με διάλυση το γερμανικό στρατό στην Πολωνία.

Οι εκθέσεις των γερμανικού στρατού περιγράφουν το φόβο των αξιωματικών για την κατάρρευση του ηθικού των στρατιωτών. Απειθαρχία, αντιδράσεις φαντάρων στα αντίποινα, αλλά και ανεξέλεγκτα δολοφονική συμπεριφορά όταν ένιωθαν τρομοκρατημένοι, όπως στην Πελοπόννησο».

Προκόπης Παπαστράτης

Ο Προκόπης Παπαστράτης είναι ομότιμος καθηγητής ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Το 2013 ήταν ένας από τους διοργανωτές του συνεδρίου με θέμα «Αριστερά και Αστικός Πολιτικός Κόσμος» στο Πάντειο και το 2014 ενός ανάλογου συνεδρίου με θέμα «Από την Απελευθέρωση στα Δεκεμβριανά: μια τομή στην νεότερη πολιτική ιστορία της Ελλάδας». Σε ένα άρθρο του που δημοσιεύτηκε στην Εργατική Αλληλεγγύη  τον Οκτώβρη του 2020 επεσήμαινε τα εξής για τη στάση της αστικής τάξης απέναντι στην Αντίσταση:

«Είναι ενδεικτικό της πλήρους αντίθεσης που διαμορφώνεται για την αντίσταση ότι ο φόβος για κοινωνική ανατροπή που επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Τσαλδάρης, ο εκλεγμένος πρωθυπουργός στις εκλογές του 1946, διατυπώνεται ταυτόχρονα με τις παλλαϊκές διαδηλώσεις του ελληνικού λαού που καταργούν την πολιτική επιστράτευση. Αυτή η πολιτική στάση και οι πολιτικές ενέργειες που θα την πλαισιώσουν, αποτελεί ένα αναπόσπαστο τμήμα μίας ευρείας και σαφέστατα επιλήψιμης συμμαχίας, επειδή θα συμπεριλαμβάνει και δοσιλογικά τμήματα, απέναντι σε μία Αντίσταση που είναι ένοπλη, ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος της χώρας και ελέγχεται από το ΕΑΜ/ΚΚΕ. Ο λόγος συγκρότησης αυτής της συμμαχίας είναι να εμποδιστεί το ΕΑΜ να καταλάβει την εξουσία κατά την υποχώρηση των Γερμανών. Μπροστά στον κίνδυνο αυτό παραμερίζονται και οι τελευταίοι ηθικοί ενδοιασμοί, που ενδεχομένως υπάρχουν, των εκπροσώπων της αστικής τάξης για τη συνεργασία με οργανώσεις και στρατιωτικά τμήματα που εξοπλίζονται και συνεργάζονται με τους Γερμανούς ώστε να ενταχθούν και αυτές στο αντίπαλο δέος που συγκροτείται απέναντι στο ΕΑΜ/ΚΚΕ».

Δημήτρης Κουσουρής

Ο Δημήτρης Κουσουρής είναι επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης και μας έχει «χαρίσει» ένα πολύτιμο βιβλίο με τίτλο «Δίκες των Δοσιλόγων 1944-1949 – Δικαιοσύνη, συνέχεια του κράτους και εθνική μνήμη». Γράφει για παράδειγμα για την πρώτη δίκη, των δοσιλογικών κυβερνήσεων, που κράτησε εκατό περίπου μέρες:

«Μολονότι το ‘μαρτυρικόν Έθνος’ μνημονευόταν συχνά σε διάφορα κείμενα της εποχής, η παρουσία του στην αίθουσα του δικαστηρίου ήταν περιορισμένη. Η απόρριψη του αιτήματος εκπροσώπων του εαμικού κινήματος να παραστούν στη δίκη ως πολιτική αγωγή σηματοδοτούσε τον πρώτο έμπρακτο αποκλεισμό της εμπειρίας των αντιστασιακών κινημάτων από την ακροαματική διαδικασία. Στην αοριστία που χαρακτήριζε τις περιγραφές του εγκλήματος του δοσιλογισμού στο κατηγορητήριο, ερχόταν τώρα να προστεθεί η απουσία συγκεκριμένης εξέτασης των εγκλημάτων (βασανιστήρια, μπλόκα, κατάχρηση κρατικής εξουσίας, εξόντωση Εβραίων)». 

Η συγκυρία της διεξαγωγής της δίκης έπαιζε καθοριστικό ρόλο. Στην Απελευθέρωση το αίτημα για «λαϊκά δικαστήρια» που θα τιμωρούσαν τους συνεργάτες των ναζί  κυριαρχούσε στις διαδηλώσεις. Το Δικαστικό του ΕΛΑΣ συγκέντρωνε χιλιάδες φακέλους που τελικά τις παρέδωσε στη «Δικαιοσύνη». Την άνοιξη του 1945 όμως, ο ΕΛΑΣ δεν υπήρχε και η Αριστερά ήταν υπό διωγμό. Η «λευκή τρομοκρατία» σάρωνε την ύπαιθρο και τις πόλεις. Η Συμφωνία της Βάρκιζας που είχε υπογράψει η ηγεσία είχε παραδώσει το κίνημα χειροπόδαρα στην εκδικητική μανία του αστικού κράτους που ανασυγκροτούταν. 

Έτσι οι κατηγορούμενοι στη πρώτη δίκη παρίσταναν τα θύματα που υποτίθεται ότι μπήκαν «ασπίδα» για να προστατέψουν το «χειμαζόμενο έθνος» από τα χειρότερα του πολέμου και της κατοχής. Και φυσικά, πρόβαλαν τις αντικομμουνιστικές τους περγαμηνές. Ο Ράλλης, ο πρωθυπουργός που συγκρότησε τα δολοφονικά Τάγματα Ασφαλείας το 1943, δεν έχανε ευκαιρία να μιλάει για αυτή την υπηρεσία. Και οι μάρτυρες κατηγορίας που είχε ορίσει το δικαστήριο από «αξιοσέβαστους» πολιτικούς και αξιωματούχους, έγιναν στην πραγματικότητα μάρτυρες υπεράσπισης. Γράφει ο Κουσουρής:

«Τη στιγμή που ο αστικός Τύπος, μοναρχικός και φιλελεύθερος, παρουσίαζε τους συλληφθέντες αγωνιστές του ΕΑΜ σαν αιμοσταγείς δολοφόνους, στην αίθουσα του Ειδικού Δικαστηρίου το στρατόπεδο των δοσιλόγων περνούσε στην αντεπίθεση. Χαρακτηριστικά, ο πρώην υπουργός και μέλλων πρωθυπουργός Δημήτριος Μάξιμος υποστήριξε ευθαρσώς πως ‘ο λαός ανάσαινε όταν έβλεπε τα Τάγματα’». 

Πάρτε μέρος στις συζητήσεις του Μαρξισμού 2026 για να μιλήσουμε και για την ιστορία με σκοπό να την καθορίσουμε.