Διεθνή

Η πρόβλεψη που έκανα στην αρχή της χρονιάς ότι «οι διαιρέσεις ανάμεσα στους Τόριδες θα οξυνθούν» επιβεβαιώθηκαν πλήρως. Η ένταση του μίσους που περικλείεται στη σύγκρουση του (σ.τ.μ πρώην υπ. Εργασίας που παραιτηθηκε) Ίαν Ντάνκαν Σμιθ με τον Ντέιβιντ Κάμερον και τον (υπουργό του για τα οικονομικά) Τζορτζ Όζμπορν μας υπενθυμίζει ότι πρόκειται για το τελευταίο επεισόδιο ενός πολέμου που διεξάγεται για πάνω από 25 χρόνια.

 

Για την ακρίβεια, οι απαρχές του βρίσκονται στις τελευταίες μέρες της πρωθυπουργίας της Μάργκαρετ Θάτσερ. Στις 30 Οκτωβρίου 1990 απευθύνθηκε στη Βουλή των Κοινοτήτων για να αποκηρύξει τα σχέδια που αποφασίστηκαν στη σύνοδο κορυφής της Ρώμης για περισσότερη ευρωπαϊκή ενοποίηση, συμπεριλαμβάνοντας και αυτό το οποίο μετασχηματίστηκε στο νόμισμα του ευρώ. 

 

Ο δημοσιογράφος Άλαν Γουάτκινς στην ιστορία της πτώσης της το αποκαλεί «η μοιραία έκρηξη της Κας Θάτσερ». Η άρνησή της ήταν κατηγορηματική: «Όχι. Όχι. Όχι.» Το αποτέλεσμα ήταν ότι ο Σέρ Τζόφρυ Χόου(σ.τ.μ. επί μακρόν συνεργάτης της και υπ. οικονομικών)  να παραιτηθεί από την κυβέρνηση και να αποκηρύξει τη Θάτσερ με μια καταστροφική ομιλία. Μέσα σε μια εβδομάδα η πρωθυπουργική της θητεία είχε λήξει.

 

Φυσικά εμπλέκονταν πολύ περισσότερα πράγματα από το τι θα γινόταν με αυτό που σύντομα θα μετασχηματιζόταν σε Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αποτυχία της οικονομικής πολιτικής των Τόριδων είχε σχεδόν διαλύσει την κυβέρνηση το 1989, η εισαγωγή του κεφαλικού φόρου (poll tax) είχε προκαλέσει τεράστια λαϊκή εξέγερση που τραυμάτισε έντονα τη Θάτσερ. 

 

Παρόλα αυτά, η πτώση της μεγάλης ηρωίδας των Τόριδων «εξαιτίας της Ευρώπης» έχει χαραχθεί έντονα στη συλλογική τους συνείδηση. Λογικά το θυμήθηκαν όταν το παλαιό κομματικό στέλεχος Κένεθ Κλαρκ εμφανίστηκε σε τηλεοπτικό πρόγραμμα την περασμένη εβδομάδα για να υπερασπιστεί τον Όζμπορν. Ο φιλο-ευρωπαίος Κλαρκ είχε συμβάλει στην τελική παραίτηση της Θάτσερ.

Ο διάδοχος της Θάτσερ, Τζον Μέιτζορ, πάλεψε χωρίς αποτέλεσμα για να γεφυρώσει το χάσμα εντός του κόμματος σε σχέση με το θέμα της Ευρώπης. Οι διαιρέσεις αυτές οξύνθηκαν αρχικά με τον εξευτελιστικό αποκλεισμό της λίρας από τον Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών του Ευρωπαϊκού Νομισματικού Συστήματος και κατόπιν από την παρατεταμένη κοινοβουλευτική προσπάθεια για την επικύρωση της Συνθήκης του Μάαστριχτ, που έθεσε τα θεμέλια του ευρώ. 

 

Ο Ντάνκαν Σμιθ ταυτίστηκε ως πολέμιος του Μάαστριχτ. Μετά την απομάκρυνσή τους από την κυβέρνηση το 1997, ήταν ένας από τους ατυχείς συνεχιστές της Θάτσερ που σθεναρά αντιτάχθηκε στην ΕΕ αλλά έφαγε τα μούτρα του στα γκάλοπ. Ο Ντάνκαν Σμιθ ήταν τόσο κακός που οι Τοριδες τον ξεφορτώθηκαν πριν φτάσει να ηγηθεί του κόμματος στις εκλογές. 

 

Ο Κάμερον προσπάθησε να αλλάξει κέντρο βάρους. «Κοινωνικά Ευαίσθητος Συντηρητισμός» σήμαινε αντιγραφή της επικοινωνιακά καλής συνταγής του Μπλερ με μείγμα νεοφιλελευθερισμού και «πεφωτισμένων» πολιτικών σε θέματα όπως το φύλο. Το 2008 η οικονομική κρίση του έδωσε την ευκαιρία την οποία αξιοποίησε επιτυχώς για να προωθήσει την πιο ριζοσπαστική εκδοχή του Θατσερισμού. 

 

Το θέμα της ΕΕ όμως δεν λέει να φύγει από την ατζέντα –σε ένα βαθμό εξαιτίας της κρίσης της Ευρωζώνης και των συνεπειών της και σε έναν βαθμό επειδή η Θατσερική πτέρυγα των Τόριδων δεν θέλει να αφήσει το θέμα να βγει από την ατζέντα. Μόνο μια μειοψηφία της κοινοβουλευτικής ομάδας των Τόριδων είχε ψηφίσει τον Κάμερον το 2005 για την ηγεσία του κόμματος. Για αυτό έπρεπε να παραχωρήσει ψίχουλα ευρωσκεπτικισμού στη δεξιά πτέρυγα.   

 

Το δημοψήφισμα είναι το τελευταίο εξ αυτών. Ο συντηρητικός συγγραφέας Άντριου Γκίμσον το αποκαλεί «λαμπρό τέχνασμα», επιχειρηματολογώντας ότι ο Κάμερον «αφού έκλεψε τον αέρα από τα πανιά του UKIP, τώρα αποκαλύπτει την μπλόφα των δικών του ευρωσκεπτικιστών, δίνοντας τους αυτό που πραγματικά ζητούσαν».

 

Μόνο που δεν φαίνεται να είναι και τόσο «λαμπρό» το τέχνασμα. Καταρχήν, στα δημοψηφίσματα είναι δύσκολο να προβλέψεις την έκβασή τους, όπως έδειξε και το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος για την ανεξαρτησία της Σκωτίας. Ο Κάμερον το είδε σαν ευκαιρία για να απορριφθεί εκ του ασφαλούς το Μπρέξιτ και τώρα κοντεύει να το χάσει.

 

Δεύτερον, οι Τόριδες που ήταν ενωμένοι ενάντια στην ανεξαρτησία της Σκωτίας, τώρα είναι διχασμένοι στο θέμα της ΕΕ. Η δυναμική αυτής της μακράς εκστρατείας πολώνει τις δύο πλευρές και πικραίνει τις εσωκομματικές σχέσεις. Ας σημειώσουμε ότι παρά την τουλάχιστον ελλειμματική κοινοβουλευτική παρέμβαση του (ηγέτη των Εργατικών) Τζέρεμι Κόρμπιν την περασμένη εβδομάδα, η στρατηγική του, να αφήσει τους Τόριδες να συγκρούονται μεταξί τους για το Μπρέξιτ ώστε να φαίνονται πιο αδύναμοι, μοιάζει να λειτουργεί.

 

Τρίτον, υπάρχουν και άλλα θέματα που είναι ανοιχτά στο δημοψήφισμα. Η απόρριψη των περαιτέρω περικοπών στα αναπηρικά επιδόματα από τον Ντάνκαν Σμιθ το υπογραμμίζει αυτό. Ο Όζμπορν αναγκάστηκε να σταματήσει τις περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες αφήνοντας μεγάλη τρύπα στον προϋπολογισμό. Το υπόλοιπο πρόγραμμα λιτότητας συνεχίζεται αλλά η κυβέρνηση ξαφνικά μοιάζει πιο αδύναμη. Ο Κάμερον και ο Όζμπορν δεν έχουν φτάσει ακόμα στο δικό τους poll tax, αλλά η πτώση της Θάτσερ δεν μοιάζει πια με αρχαία ιστορία.