Διεθνή

Βρισκόμουν στην Ισταμπούλ συμμετέχοντας στο φεστιβάλ Μαρξισμός 2016 που διοργάνωσε το Επαναστατικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (DSIP). Την χρονιά που πέρασε η τούρκικη πολιτική σκηνή έχει υποστεί μια εκπληκτική ανατροπή. 

 

Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν παραμένει η κυρίαρχη φιγούρα. Ηγήθηκε του ισλαμικού Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) κερδίζοντας για πρώτη φορά το 2003 τις εκλογές. Η κοινωνική βάση του ΑΚΡ είναι οι θεοσεβείς καπιταλιστές των μικρότερων επαρχιακών πόλεων της Ανατολίας και οι οικονομικές πολιτικές που ακολουθεί είναι σταθερά νεοφιλελεύθερες. Ωστόσο ο Ερντογάν με ιδιαίτερα ευρηματικό τρόπο αξιοποίησε την αίσθηση αποκλεισμού της μουσουλμανικής πλειοψηφίας που καλλιεργείται από την εποχή που ο Κεμάλ Ατατούρκ ίδρυσε την κοσμική Τουρκική Δημοκρατία το 1923.

 

Η μεγαλύτερη πρόκληση του Ερντογάν προς το κοσμικό καθεστώς ήρθε όταν πήρε πρωτοβουλία για "ειρηνευτική διαδικασία" που περιλάμβανε διαπραγματεύσεις με το Κουρδικό Εργατικό Κόμμα (ΡΚΚ). Το PKK είχε διεξάγει ένοπλο αγώνα από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 υποστηρίζοντας την εθνική αυτοδιάθεση του κουρδικού λαού, την ύπαρξη του οποίου, από το 1920 ακόμα, είχε πλήρως αρνηθεί το τουρκικό κράτος.

 

Αυτό έφερε τον Ερντογάν σε σύγκρουση με το «βαθύ κράτος» στον πυρήνα του οποίου βρίσκονται οι στρατιωτικοί, που στο παρελθόν με διαδοχικά επιτυχημένα πραξικοπήματα (1960, 1971, 1980, 1997) υποστήριξαν την διεκδίκησή τους να είναι αυτοί οι απόλυτοι πολιτικοί κριτές. Όταν η στρατιωτική συνωμοσία κατά της κυβέρνησης (Ερντογάν) με το κωδικό όνομα Εργκένεκον είδε το φως της δημοσιότητας δεκάδες ήταν οι στρατηγοί που συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν.

 

Σήμερα, όμως, ο Ερντογάν έχει εξαπολύσει το στρατό σε ένα νέο πόλεμο εναντίον των Κούρδων. Τα ίδια τα νούμερα της κυβέρνησης αποκαλύπτουν πως 6.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στις μάχες που έχουν ξεσπάσει στις κουρδικές περιοχές από τον Ιούνιο του περασμένου έτους. 

 

Αυτή η στροφή 180 μοιρών μπορεί εν μέρει να οφείλεται στην προσπάθεια του Ερντογάν να σώσει το τομάρι του. Ένας από τους βασικούς συμμάχους του στον πόλεμο με το στρατό ήταν το ισλαμικό κίνημα υπό την ηγεσία του Φετουλάχ Γκιουλέν που είχε ισχυρή επιρροή στα μέσα ενημέρωσης και το δικαστικό σώμα. Η συνεργασία αυτή όμως κόπηκε το 2013, όταν οι οπαδοί του Γκιουλέν διέρρευσαν υποκλαπείσες συνομιλίες που εκθέτουν τον Ερντογάν και τον γιο του για διαφθορά. 

 

Τότε εκείνος τους επιτέθηκε βάναυσα αποσπώντας τις εφημερίδες τους από τον έλεγχό τους. Τώρα ο Ερντογάν ισχυρίζεται πως η υπόθεση Εργκένεγκον ήταν ένας μύθος. Έχει απελευθερώσει τους στρατηγούς, ενώ οι δικαστές και οι εισαγγελείς που ήταν συνδεδεμένοι με τον Γκιουλέν και διερευνούσαν την υπόθεση είτε έχουν απολυθεί ή έχουν οδηγηθεί ακόμα και στη φυλακή.

 

Αλλά ο πιο βασικός παράγοντας για αυτή την αντιστροφή είναι ο πόλεμος στη Συρία. Ο Ερντογάν πίστευε ότι η ρήξη στο εσωτερικό του αραβικού κόσμου με τις επαναστάσεις του 2011 θα έκαναν την Τουρκία κυρίαρχη της Μέσης Ανατολής. Ο ίδιος επενέβη στο συριακό εμφύλιο πόλεμο επιδιώκοντας την ανατροπή του προέδρου Μπασάρ αλ-Άσαντ.

 

Ο Άσαντ απάντησε με μεγάλη πανουργία τραβώντας τις δυνάμεις του από τις κουρδικές περιοχές στο βόρειο τμήμα της Συρίας. Αυτές καταλήφθηκαν από τους αντάρτες της Συριακής πτέρυγας του PKK. Η δημοκρατία που ίδρυσαν οι Κούρδοι στην Ροζάβα έχει γίνει σημαντικός σύμμαχος τόσο για τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και για τη Ρωσία στις προσπάθειές τους να περιορίσουν και τελικά να νικήσουν το ISIS και άλλες ισλαμιστικές ένοπλες ομάδες, όπως το Μέτωπο Νούσρα. 

 

Η προέλαση του PKK στη Συρία αποτελεί θανάσιμο κίνδυνο για τον Ερντογάν αν τελικά εξαπλωθεί στην Τουρκία. Έτσι αποφάσισε να βάλει τέρμα στην ειρηνευτική διαδικασία. Όταν το PKK οργάνωσε ξεσηκωμό στις πόλεις του τουρκικού Κουρδιστάν, ο στρατός απάντησε με αγριότητα. Οι μαχητές του PKK ανακάλυψαν ότι η αεροπορική υποστήριξη των ΗΠΑ σταματούσε στα τουρκικά σύνορα.

 

Εν μέσω μπλακάουτ στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι νέοι φίλοι του Ερντογάν στο στρατό χρησιμοποίησαν την αεροπορία και το πυροβολικό για να ισοπεδώσουν ολόκληρες πόλεις. Ο απερχόμενος Πρωθυπουργός της Τουρκίας Αχμέτ Νταβούτογλου έριξε φως στο μακελειό όταν δήλωσε ότι η κυβέρνηση θα αναλάβει την ανοικοδόμηση του κέντρου του Ντιγιαρμπακίρ, της κύριας κουρδικής πόλης στην Τουρκία. 

 

Με τις δημοσκοπήσεις να τον φέρνουν στο 50% της δημοφιλίας ο Ερντογάν βρίσκεται ακόμα στην κορυφή. Αλλά ο άνθρωπος που προσπάθησε να αλλάξει την εικόνα του τουρκικού κράτους και ολόκληρης της Μέσης Ανατολής έχει αναγκαστεί να γυρίσει πίσω στο παλιό μονοπάτι των Κεμαλιστών προκατόχων του – να χτυπάει τα τύμπανα του εθνικισμού και να πολεμάει τους Κούρδους. 

 

Ο Ερντογάν δεν θα καταφέρει να τσακίσει τους Κούρδους. Και η πολιτική του επιτυχία είναι εν μέρει συνάρτηση μιας οικονομικής ανάπτυξης που δημιουργήθηκε πάνω σε μια φούσκα ακινήτων, παρόμοια με αυτές που γνώρισαν η Μεγάλη Βρετανία, η Ιρλανδία και η Ισπανία στη δεκαετία του 2000. Ο Ερντογάν έχει αγωνιστεί για να κρατήσει τα επιτόκια χαμηλά, έτσι ώστε η φούσκα να συνεχίζει να μεγαλώνει. Ο ορίζοντας της Κωνσταντινούπολης, όπως και των περισσότερων πόλεων της Τουρκίας, έχει μεταμορφωθεί τα τελευταία χρόνια. 

 

Αλλά γνωρίζουμε από το παγκόσμιο οικονομικό κραχ του 2007-8 πως η φούσκα αργά ή γρήγορα θα σκάσει. Η στιγμή που η τύχη του Ερντογάν θα στερέψει, μπορεί να μην είναι πολύ μακριά.