Γράμματα και σχόλια
Ο αδιάρρηκτος δεσμός κράτους - εφοπλιστών

Σκίτσο: Πέτρος Τσιολάκης / Press24

“Οι εφοπλιστές δεν χρειάζονται την κυβέρνηση, το υπουργείο, την ΙΜΟ (Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός) και τον πρωθυπουργό. Έχουν χεσμένο τον πρωθυπουργό, γι’ αυτούς δεν έχει καμία χρησιμότητα…».

Οι δηλώσεις αυτές ανήκουν στον γνωστό εφοπλιστή Πάνο Λασκαρίδη και έγιναν στο πλαίσιο έρευνας  δημοσιογράφων του οργανισμού EIC (European Investigative Collaboration) για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τη ναυτιλιακή βιομηχανία με τίτλο «Black Trail».

Εκτός από εφοπλιστής, ο Λασκαρίδης είναι μέτοχος της Aegean, έχει στην κατοχή του τον Όμιλο Ξενοδοχείων Lampsa (Μεγάλη Βρετάνια, King George) διαθέτει συμμετοχές στα καζίνο Αθήνας και Θεσσαλονίκης, διαχειρίζεται μεταξύ άλλων ναυπηγεία στην Ισπανία, αλλά και βάση προμήθειας καυσίμων στο Μοντεβιδέο της Ουρουγουάης. Ο Λασκαρίδης, είναι ένας από τους μεγαλύτερους «δωρητές» του υπουργείου Πολιτισμού. Τον περασμένο Αύγουστο δύτες ανέλκυσαν παράνομα στα Αντικύθηρα μία αρχαία άγκυρα και ένα κανόνι του 17ου-18ου αιώνα, τα οποία φόρτωσαν στο γιοτ “Γλάρος” δικής του ιδιοκτησίας. Αφού μεταφορτώθηκαν σε ιδιωτική αποθήκη παραδόθηκαν 10 ημέρες αργότερα στην Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων. Eίχε προηγηθεί καταγγελία και φωτογράφηση του συμβάντος από τουρίστα.

Ήταν τέτοιος ο κυνισμός των δηλώσεων Λασκαρίδη που ο Υπουργός Ναυτιλίας Πλακιωτάκης σάστισε στο άκουσμά τους. Η Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών αποδοκίμασε σε ανακοίνωσή της τις δηλώσεις. Ο Θανάσης Λασκαρίδης, αδελφός του Πάνου, επίσης εφοπλιστής, έσπευσε να διαχωρίσει την θέση του αναδεικνύοντας πτυχές της πραγματικότητας: «Η ελληνική ναυτιλία οφείλει τη μετεωρική άνοδο και εξαιρετική επιτυχία της από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά, κατά κύριο λόγο, στην προστασία και υποστήριξη που επέδειξαν όλες ανεξαιρέτως οι μεταπολεμικές κυβερνήσεις προς αυτήν». 

Πολύπλευροι δεσμοί

To εφοπλιστικό κεφάλαιο είναι αδιάρρηκτα δεμένο με το κράτος και τις κυβερνήσεις με πολύπλευρους δεσμούς. Μέσα σε αυτό το προστατευτικό κέλυφος εκκολάφθηκε το “θαύμα της ελληνικής ναυτιλίας”. Το 1946 οι Έλληνες πλοιοκτήτες προχωράνε σε μία σημαντική κίνηση. Αγοράζουν 98 πλοία Liberty από την αμερικάνικη κυβέρνηση με εγγύηση του δανείου από την αντίστοιχη ελληνική.

Mε τον νόμο Ν.26787/53 καθιερώνεται ο φόρος χωρητικότητας ο οποίος επιβάλλει φορολογία με βάση την χωρητικότητα των πλοίων και όχι με βάση τα κέρδη, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπει σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα αλλοδαπής να εγγραφούν στα ελληνικά νηολόγια, να υψώσουν την ελληνική σημαία ως εισαγόμενο κεφάλαιο και να απολαμβάνουν τα προνόμια του ξένου κεφαλαίου.

Η Χούντα έρχεται για να βάλει ακόμα πιο ισχυρά θεμέλια στην σχέση κράτους εφοπλιστών. Ο νόμος 378/1968 επεκτείνει στην ναυτιλία τα προνόμια που απολάμβανε το ξένο κεφάλαιο από τους νόμους 89/1967 και 2687/1953. «Πλοία υπό ξένη σημαίαν πάσης κατηγορίας, πρακτορευόμενα ή διαχειριζόμενα καθ’ οποιονδήποτε τρόπον… απαλλάσσονται του φόρου εισοδήματος, ως και παντός εν γένει τέλους, φόρου, δασμού, εισφοράς ή κρατήσεως».

Αμέσως μετά την πτώση της δικτατορίας ο Ν. 27/1975 χαρίζει απλόχερα έναν μακρύ κατάλογο με φοροαπαλλαγές. Απαλλαγή από οποιοδήποτε φόρο εισοδήματος στα κέρδη που προκύπτουν από την εκμετάλλευση των πλοίων, από κάθε φορολογία ή υπεραξία που μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε από την πώληση κάποιου πλοίου είτε από την είσπραξη ασφαλιστικής αποζημίωσης. Απαλλαγή από κάθε φόρο, τέλος, εισφορά ή κράτηση στο εισόδημα που δημιουργείται από την εκμετάλλευση πλοίου στο εξωτερικό καθώς και από κάθε φόρο, τέλος ή εισφορά στο εισόδημα που αποκτάται από εταιρείες χαρτοφυλακίου που κατέχουν αποκλειστικά μετοχές εταιρειών πλοιοκτητριών που βρίσκονται υπό ελληνική σημαία.

Ούτε δεκάρα για το περιβάλλον 

Σε ερευνά της ίδιας της ΙΜΟ (2014) για τις εκπομπές ρυπογόνων αερίων, υπολογίσθηκε ότι το 2,2% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα προέρχεται από την παγκόσμια ναυτιλία, ενώ οι εκπομπές οξειδίων του θείου από τη ναυτιλία αντιστοιχούν στο 12% των παγκοσμίων εκπομπών ρύπων. Η κλιματική αλλαγή πιέζει τα κράτη και τους εφοπλιστές για μέτρα αλλά εκείνοι δεν δίνουν δεκάρα για το περιβάλλον. Σύμφωνα με το επιστημονικό περιοδικό Nature σημειώνεται μία έκρηξη στα πλοία που σηκώνουν σημαίες ευκαιρίας και ρυπαίνουν το περιβάλλον. Κομόρες, Παλάου, Μπαχάμες. Σημαίες ευκαιρίας που εκτός από φοροδιαφυγή και πληρώματα χωρίς συλλογικές συμβάσεις και δικαιώματα δίνουν την ευκαιρία στους εφοπλιστές να διαλύουν τα παλιά πλοία (scrap) αφήνοντας πίσω τους ένα βαρύ περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Εκτός από την πολιτική και οικονομική διασύνδεση που υπάρχει ανάμεσα στην ναυτιλιακή βιομηχανία και το κράτος, οι εφοπλιστές έχουν ανάγκη και την στρατιωτική ισχύ του εθνικού κράτους για να εξασφαλίσουν την υπεροχή τους έναντι των γειτονικών κρατών. Ο Λασκαρίδης είναι ένθερμος υποστηρικτής του Πολεμικού Ναυτικού σε βαθμό που προχώρησε στην δωρεά ενός Πλοίου Γενικής Υποστήριξης ανοικτής θαλάσσης. Επίσης αρθρογραφεί συχνά στην Καθημερινή κείμενα με πολεμοχαρές περιεχόμενο (“Οι σχέσεις μας με την Τουρκία και η εθνική άμυνα: Είμαστε σοβαροί;” 30/09/2019) όπου μεταξύ άλλων ζητάει να μεταφερθεί στην Κρήτη ο μισός πολεμικός στόλος, να μετακινηθούν από το Μεγάλο Πεύκο και από τον Βόλο όλες οι μονάδες των ειδικών δυνάμεων και να διατεθούν αμέσως 1,5-2 δισ. για την άμεση επιχειρησιακή αποκατάσταση της δυνατότητας και αξιοπιστίας των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. 

Οι δηλώσεις Λασκαρίδη είναι αντανάκλαση της Ελληνικής αστικής τάξης που παρακολουθεί με αμηχανία τα πολιτικά αδιέξοδα της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Η ΝΔ μετά από 2 χρόνια στην κυβέρνηση τα έχει κάνει θάλασσα. Και αυτό εκνευρίζει τους εφοπλιστές που βλέπουν την φουρτούνα να επιστρέφει.

Άλλωστε, σε όλες τις κρίσιμες καμπές την τελευταία δεκαετία εκπρόσωποι του εφοπλιστικού κεφάλαιου έκαναν την παρουσία τους με δηλώσεις και δημόσιους εκβιασμούς. Το 2012, όταν κατέρρευσε ο δικομματισμός και ανέβηκε εκλογικά η Αριστερά, ο εφοπλιστής Ρέστης (συνελήφθη αργότερα για υπεξαίρεση) δήλωνε στο Bloomberg «Φορολόγησέ με αν με βρεις» απαντώντας στις εξαγγελίες του ΣΥΡΙΖΑ την δεδομένη χρονική περίοδο για φορολόγηση των εφοπλιστών – εξαγγελίες που δεν έγιναν ποτέ πράξη. Και ξανά το 2015 το εφοπλιστικό κεφάλαιο υποστήριξε με λύσσα το ΝΑΙ στο δημοψήφισμα εκβιάζοντας για μεταφορά των γραφείων τους από τον Πειραιά στο Λονδίνο «με το πάτημα ενός κουμπιού».

Κώστας Πολύδωρος