Περιβάλλον
Η “βλέννα” του καπιταλισμού απειλεί το Αιγαίο­­

26/6, Διαδήλωση για την ενέργεια και το περιβάλλον στην Αθήνα. Φωτό: Μάνος Νικολάου

Στο Βόρειο Αιγαίο και στις ακτές της Λήμνου, μετά την Ίμβρο και την Τένεδο, παρουσιάστηκε την περασμένη εβδομάδα, για δεύτερη φορά φέτος, η πηχτή θαλάσσια βλέννα, προϊόν του φαινόμενου του υπερτροφισμού.

Το φαινόμενο ήδη από τον χειμώνα έχει πάρει τεράστια έκταση στην Τουρκία κατακλύζοντας την Θάλασσα του Μαρμαρά κάνοντας την τουρκική κυβέρνηση να μιλάει για «βλεννογόνο καταστροφή» και «εθνική κρίση» καθώς: Καταστρέφει την βιοποικιλότητα προκαλώντας το θάνατο σε ψάρια, μαλάκια, κοράλια, φυτά και άλλους ζωντανούς οργανισμούς επειδή τους στερεί το απαραίτητο οξυγόνο, ιδιαίτερα όταν η βλέννα κατακάθεται στο βυθό. Πλήττει τα ιχθυοτροφεία και νεκρώνει την αλιεία κάνοντας αδύνατο το ψάρεμα καθώς οι εξωλέμβιες μηχανές δεν μπορούν να λειτουργήσουν και τα δίχτυα βαραίνουν και σπάνε. Κάνει αδύνατη την κολύμβηση (η βλέννα δεν είναι από μόνη της τοξική αλλά τοξικές ουσίες μπορεί να έχουν κολλήσει πάνω της) σε ακτές εκατοντάδων χιλιομέτρων σε περιοχές που δέχονται εκατομμύρια κόσμο τους θερινούς μήνες ενώ όταν ξεβραστεί στην παραλία, η αποσύνθεσή της δημιουργεί οσμή σήψης. 

Επιδείνωση

Στην Λήμνο «οι αλιείς υποστηρίζουν ότι το φαινόμενο φέτος είναι χειρότερο από κάθε άλλη χρονιά, ενώ οι επιστήμονες δεν μπορούν προς το παρόν να καταλήξουν στο εάν η βλέννα μεταφέρθηκε από τη Θάλασσα του Μαρμαρά ή δημιουργήθηκε κάπου στην περιοχή» διαβάζουμε στην Καθημερινή. «“Tο φαινόμενο φαίνεται να είναι εντονότερο απ’ ό,τι πριν από τον Απρίλιο, οπότε είχε επανεμφανιστεί”, λέει ο Σωτήρης Ορφανίδης, βιολόγος – υδροβιολόγος στο ΙΝΑΛΕ. “Χθες είχα πάει στην Αλεξανδρούπολη με το σκάφος. Στη διαδρομή έβλεπα ότι τα ρεύματα το έχουν μαζέψει σε λωρίδες, που φθάνουν ένα μέτρο κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Τη στιγμή που περνούσα από μέσα φοβήθηκα ότι η μηχανή δεν θα μπορούσε να τραβήξει νερό και θα χαλούσε”, λέει ο Σταύρος Σταθάκης αντιπρόεδρος των αλιέων της Λήμνου. “Ανά διαστήματα δημιουργείται αυτή η λάσπη, όπως τη λέμε εμείς, και έπειτα από λίγο διαλύεται. Τόσο πολλή όμως δεν έχουμε ξαναδεί την τελευταία δεκαετία. Τώρα δεν δουλεύει κανείς μας στη Λήμνο”».

Σύμφωνα με τους επιστήμονες η βλεννώδης ουσία αποτελείται από νεκρούς και ζωντανούς πλαγκτονικούς οργανισμούς (το λεγόμενο φυτοπλαγκτόν), τις απεκκρίσεις τους, καθώς και βακτήρια που μετατρέπουν σε ανόργανα συστατικά την οργανική αυτή ύλη. Όταν οι μικροοργανισμοί αυτοί σε κατάλληλες συνθήκες, αναπτυχθούν σε μεγάλους πληθυσμούς σε μικρό χρονικό διάστημα παρατηρείται το φαινόμενο του υπερτροφισμού. 

Πρόκειται για ένα φυσικό φαινόμενο που ευνοείται από διάφορους παράγοντες, την ζέστη, τη νηνεμία και τις κλειστές θάλασσες, το οποίο όμως επιδεινώνεται από «ανθρωπογενείς παράγοντες»: Την εισροή θρεπτικών ουσιών -συνήθως από διαρροή λιπασμάτων ή ακάθαρτων υδάτων- και την κλιματική αλλαγή. «Σκεφτείτε τη βλέννα σαν ένα σύμπτωμα θαλάσσιας γρίπης. Η εμφάνισή της είναι σημάδι ευρύτερης πάθησης, που προκαλείται από την κλιματική αλλαγή και τη ρύπανση των θαλασσών», λέει ο Α. Πουτέκου, του Πανεπιστημίου του Κάλιαρι στην Ιταλία που την δεκαετία του 2000 είχε βρεθεί αντιμέτωπη με το φαινόμενο στην Αδριατική. 

«Η γλίτσα δεν προέκυψε τυχαία. Εμείς την προκαλέσαμε με τη λάθος διαχείριση αποβλήτων» καταγγέλλει ο Μουσταφά Σάρι, καθηγητής σε πανεπιστήμιο της Τουρκίας ζητώντας να υπάρξει μια πολιτική διαχείρισης των αποβλήτων στη Θάλασσα του Μαρμαρά. «Τέτοια φαινόμενα είχαν παρατηρηθεί στο παρελθόν στον Σαρωνικό και το Κερατσίνι, ωστόσο μετά τη λειτουργία του Κέντρου Επεξεργασίας Λυμάτων της Ψυττάλειας αυτός καθάρισε καθώς πλέον η έκχυση των λυμάτων γίνεται με οργανωμένο τρόπο» έλεγε σε συνέντευξή της στο Cnn.gr η Κ. Πάγκου, Διευθύντρια Ερευνών στο Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ (Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών).

Απραξία

Παρά το ότι το φαινόμενο επηρεάζει εδώ και μήνες το Βόρειο Αιγαίο, η κυβέρνηση μόνο τώρα, την τελευταία στιγμή ενόψει του «τουριστικού στοιχήματος» αποφάσισε να κινητοποιηθεί στέλνοντας επιστήμονες και τον ίδιο τον υφυπουργό Περιβάλλοντας Αμυρά στην Λήμνο, από την οποία δήλωσε ότι υπάρχει έτοιμο «σχέδιο δράσης». Στην πραγματικότητα το μόνο που κάνει η κυβέρνηση είναι να ελπίζει στα θαλάσσια ρεύματα και τα μελτέμια μπας και διαλυθεί η βλέννα πριν την φουλ σεζόν και να περιμένει τις εργαστηριακές εξετάσεις για να επιβεβαιώσουν αν είναι «τουρκικής προέλευσης». 

Λες και υπάρχουν σύνορα στην μόλυνση του περιβάλλοντος και ακόμη περισσότερο στις πολιτικές που την προκαλούν - με μοναδικό κριτήριο βέβαια το καπιταλιστικό κέρδος. Είτε αυτό αφορά στις βιομηχανίες, είτε στον τουρισμό, είτε στη βιομηχανική αγροτική παραγωγή είτε έχει να κάνει με τον Μαρμαρά είτε με τον Έβρο ο οποίος ρυπαίνεται συστηματικά περνώντας από τρεις χώρες. Τα πραγματικά ερωτήματα πάνω στα οποία πρέπει να απαντήσει η κυβέρνηση είναι άλλα: 

Γίνονται έλεγχοι των επιχειρήσεων για το που καταλήγουν τα λύματα από τις βιομηχανικές ζώνες, βρίσκονται παραβάτες, τιμωρούνται ποτέ; Πόσα Κέντρα Επεξεργασίας Λυμάτων, βιομηχανικών ή αστικών, υπάρχουν σήμερα στην Θράκη και συνολικά στην Ελλάδα, πόσα λειτουργούν, πόσα υπολειτουργούν; Πόσα εγκαταλείπονται - όπως πχ ο βιολογικός καθαρισμός Χαλάστρας στον Θερμαϊκό, που ξεκίνησε να λειτουργεί ξανά φέτος μετά από επτά χρόνια διακοπή; Τι έχει σημάνει η εμπλοκή των ιδιωτικών εταιριών στα κέντρα επεξεργασίας, με το αζημίωτο, για την ποιότητα του έργου που αυτά παράγουν και πόσο ελέγχονται; Πόσα εκατομμύρια ευρώ τρώει σαν πρόστιμα κάθε χρόνο το ελληνικό κράτος από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια για το γεγονός ότι καθυστερεί κέντρα επεξεργασίας αστικών και βιομηχανικών λυμάτων – πχ στο Θριάσιο; Πόσα ειδικά αντιρρυπαντικά σκάφη διαθέτει σήμερα ή του χρόνου ή του παραχρόνου, η κυβέρνηση για να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα που επιδεινώνεται και πόσο προσωπικό; Και βέβαια τι κάνει η ελληνική κυβέρνηση για την κλιματική αλλαγή πέρα από τα φρουφρού και αρώματα του Κούλη στα διεθνή φόρα; 

Αντί να πάρει μέτρα για την διαχείριση των αποβλήτων και την προστασία της θάλασσας, τρέχει να χωθεί σε όλο και μεγαλύτερους ανταγωνισμούς με την Τουρκία για την διαχείριση των ορυκτών καυσίμων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, να κάνει την Αλεξανδρούπολη «ενεργειακό κόμβο», με δυο λόγια να κάνει ό,τι μπορεί για να συμβάλει στην επιδείνωση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής που επηρεάζει τα φαινόμενα του υπερτροφισμού. 

Αυτές οι πολιτικές εκατέρωθεν του Αιγαίου απειλούν να μετατρέψουν σε «νεκρές θάλασσες» σήμερα τη Θάλασσα του Μαρμαρά, αύριο το Αιγαίο. Πρέπει να τους σταματήσουμε.