Περιβάλλον
COP 31: Ξεχειλίζει η υποκρισία

Αθήνα, 20/9/19. Διαδήλωση για το κλίμα. Φωτό: Γιάννης Λιάκος/InTime

Η 31η Σύνοδος του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31), από τις 9 έως τις 20 Νοέμβρη στην Αττάλεια της Τουρκίας, πραγματοποιείται σε μία περίοδο που ο πλανήτης καταγράφει αλλεπάλληλα ρεκόρ θερμότητας και οι καύσωνες, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες και οι πυρκαγιές σκοτώνουν και καταστρέφουν τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Μετά το πιο ζεστό καλοκαίρι στον κόσμο από τότε που ξεκίνησαν να τηρούνται αρχεία το 1850, οι κλιματολόγοι προβλέπουν ότι περισσότεροι από 450.000 άνθρωποι παγκοσμίως θα πεθάνουν μέχρι τον Φεβρουάριο ως αποτέλεσμα της πρόσθετης ζέστης που θα φέρει το «σούπερ Ελ Νίνιο». Σε μία «ειρωνεία της τύχης», λίγες μέρες πριν την Σύνοδο, στις 14 Οκτώβρη, μία πλημμύρα στην Τουρκία σκότωσε 6 κάτοικους. 

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό, το 2026, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία από τον Γενάρη μέχρι τον Σεπτέμβρη ήταν 1,47°C υψηλότερη από την προβιομηχανική περίοδο. Τα τελευταία δώδεκα χρόνια είναι τα θερμότερα στην ιστορία των μετεωρολογικών καταγραφών. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Copernicus, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας έφτασαν στο επίπεδο ρεκόρ των 21,05°C τον Σεπτέμβριο. Ο Αύγουστος του 2026 ισοφάρισε τον Ιούλιο του 2023 ως ο θερμότερος μήνας που έχει μετρηθεί ποτέ και ο Οκτώβριος, με 1,63°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, ήταν ο θερμότερος Οκτώβριος που έχει καταγραφεί. Η οριστική υπέρβαση του ορίου της Συμφωνίας του Παρισιού θα γίνει σε λιγότερο από 4 χρόνια. 

Αλματώδης αύξηση

Σύμφωνα με την έκθεση «Global Carbon Budget 2026», οι συνολικές παγκόσμιες εκπομπές ισοδύναμου CO2 αναμένεται να αυξηθούν, το 2026, από 42,8 σε 43,3 δισεκατομμύρια τόνους. Αυτή η αύξηση θα συνεχιστεί εξαιτίας και της αλματώδους αύξησης των κερδών των εταιριών ορυκτών καυσίμων αλλά και από την εκρηκτική ανάπτυξη των πολεμικών εξοπλισμών και των data centers που δημιουργούν μια τεράστια νέα ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας. Οι 9 μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες είχαν 95 δις δολάρια κέρδη μόνο το τρίτο τρίμηνο του 2026. Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 60% από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η κατανάλωση, μόνο από τα data centers, θα πλησιάσει τις 950 τεραβατώρες έως το 2030, όσο είναι η σημερινή κατανάλωση ολόκληρης της Ιαπωνίας. 

Αλλά, για ακόμη μία Σύνοδο, που θα κοστίσει 2 δις δολάρια (!), οι επίσημες συνομιλίες θα κυριαρχηθούν από αυτά τα συμφέροντα της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων που «αναγκάζουν» τις κυβερνήσεις να τα υπηρετήσουν. 

Η υποκρισία ξεχειλίζει. Η Τουρκία φιλοξενεί τη Σύνοδο και έχει την προεδρία αλλά η Αυστραλία συντονίζει τις διαπραγματεύσεις. Και οι δύο αυτές χώρες αποτελούν σημαντικούς παραγωγούς ή υποστηρικτές της επέκτασης των ορυκτών καυσίμων στηρίζοντας την κερδοφορία των «δικών» τους ενεργειακών κολοσσών σε συνδυασμό και με τις γεωπολιτικές φιλοδοξίες τους.

Η Αυστραλία παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς άνθρακα και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στον κόσμο. Η κυβέρνηση των Εργατικών της Αυστραλίας, παρά το γεγονός ότι εξελέγη με υποσχέσεις για δράση για το κλίμα, έχει εγκρίνει 37 νέα έργα ορυκτών καυσίμων από το 2022. Ανάμεσά τους βρίσκονται επεκτάσεις ανθρακωρυχείων, νέα κοιτάσματα φυσικού αερίου και άδειες εξόρυξης. Η Woodside, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες LNG, θα διπλασιάσει την παραγωγή LNG έως το 2032, ενώ η Santos θα αυξήσει την παραγωγή αργού πετρελαίου κατά οκταπλάσιο έως το 2035.

Η Τουρκία επιδιώκει να μετατραπεί σε ενεργειακό κόμβο μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. H κρατική TPAO θα τριπλασιάσει την παραγωγή φυσικού αερίου. Η Turkiye, η μεγαλύτερη εταιρεία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με καύση άνθρακα στην Ευρώπη, θα αυξήσει την παραγωγή άνθρακα κατά 30% έως το 2035. Από τον Σεπτέμβρη του 2025 έχουν προχωρήσει σε 19 ενεργειακές συμφωνίες που περιλαμβάνουν συμβάσεις LNG και συνεργασίες για έρευνες και εξορύξεις με πολυεθνικές όπως η ExxonMobil, η Chevron και η TotalEnergies. Με την ίδια επιχειρηματολογία του Μητσοτάκη, η κυβέρνηση Ερντογάν προβάλλει την ανάπτυξη των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα και τις πετρελαϊκές έρευνες ως «στρατηγική επιλογή για την ενεργειακή ανεξαρτησία της χώρας». 

Λόμπι

Η υποκρισία ξεχειλίζει και από τον ΟΗΕ. Ο γγ του ΟΗΕ, Γκουτέρες, κατηγόρησε τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων ότι «κάνει φόνο ενώ σκοτώνει τον πλανήτη μας… τα ορυκτά καύσιμα πρέπει να ακολουθήσουν τον δρόμο των δεινοσαύρων αλλά αυτό δεν θα συμβεί από μόνο του. Οι δεινόσαυροι δεν είχαν λόμπι. Αλλά τα ορυκτά καύσιμα έχουν». Αλλά, ποιος επιτρέπει τη παρουσία και την κυριαρχία αυτών των λόμπι στις Συνόδους του ΟΗΕ; 

Ακόμα και το κτήριο της Συνόδου είναι από σκυρόδεμα. Η εταιρεία που κέρδισε το συμβόλαιο για την κατασκευή του είναι χορηγός της COP31. Η Koc Holding, που ελέγχει την εταιρεία διυλιστηρίων Tupras, εμφανίζεται ως «Παγκόσμιος Επιχειρηματικός Συνεργάτης». Η Sabanci Holding, με συμμετοχή στην ηλεκτροπαραγωγή από άνθρακα, είναι «Συνεργάτης Ηλεκτροδότησης». Και σε αυτή την COP, μέσω διαπιστεύσεων κυβερνήσεων και ΜΚΟ, συμμετέχουν αντιπροσωπείες από 103 επιχειρήσεις προώθησης συμφερόντων των ορυκτών καυσίμων ανάμεσα τους και 30 από τις μεγαλύτερες τράπεζες που μόνο την πενταετία 2021–2025 είχαν χρηματοδοτήσει με περισσότερα από 2,2 τρις δολάρια τις εταιρίες ορυκτών καυσίμων. 

Η COP31 παρουσιάζεται ως Σύνοδος «εφαρμογής» των προηγούμενων (εθελοντικών) συμφωνιών. Στην COP30 τα κράτη που παράγουν πετρέλαιο μπλόκαραν μια δεσμευτική διατύπωση και η πρόταση για έναν επίσημο οδικό χάρτη για τη «μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα», η «υπόσχεση» που δόθηκε στην COP28 στο Ντουμπάι, αφαιρέθηκε από το τελικό κείμενο. Τώρα, η «Ατζέντα Δράσης» περιλαμβάνει 10 σημεία, από τα «μηδενικά απόβλητα» έως την «ηλεκτροδότηση» αλλά κανένα δεν κατονομάζει τα ορυκτά καύσιμα. Η Τουρκία επιχειρεί να προωθήσει ως κεντρικό στόχο την αύξηση της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική ενεργειακή κατανάλωση στο 35% έως το 2035 αλλά αυτό δεν σημαίνει απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα όσο η ηλεκτρική ενέργεια συνεχίζει να παράγεται από ορυκτά καύσιμα. 

Οι χώρες παραγωγής αντιστέκονται σε διατυπώσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε περιορισμούς της παραγωγής τους. Δεν ενεργούν από μόνες τους. Οι ΗΠΑ αποχώρησαν επίσημα από τη Συμφωνία του Παρισιού και η κυβέρνηση Τραμπ πρωταγωνιστεί στην επέκταση της χρήσης ορυκτών καυσίμων. 

Οι φτωχότερες χώρες αντιμετωπίζουν τις πιο καταστροφικές συνέπειες. Περισσότεροι από 200 εκατομμύρια άνθρωποι θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους λόγω της κλιματικής αλλαγής, δήλωσε η επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης για να συμπληρώσει ότι «λείπουν οι πολιτικές που να αντιμετωπίζουν τους παράγοντες που τροφοδοτούν τη μετανάστευση ενώ δισεκατομμύρια δολάρια δαπανώνται για την ασφάλεια των συνόρων».

Οι αναπτυσσόμενες χώρες χρειάζονται περίπου 305 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως μέχρι το 2035 αλλά το λεγόμενο «Ταμείο Ζημιών και Απωλειών», που δημιουργήθηκε στην COP28, έχει λάβει, από τις πλούσιες χώρες, λιγότερα από 600 εκατομμύρια δολάρια, δηλαδή, όσα κερδίζουν οι πετρελαϊκές εταιρείες μέσα σε 14 ώρες. Τα χρήματα σε αυτές τις χώρες δίνονται μόνο με τοκογλυφικά δάνεια. «Οι αναπτυσσόμενες χώρες πληρώνουν σχεδόν 1 τρις δολάρια σε τόκους για το δημόσιο χρέος», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Αιθιοπίας, η χώρα του οποίου θα φιλοξενήσει την COP32. 

Αντι-σύνοδος

Η ελπίδα βρίσκεται έξω από τις COP. Συνδικάτα, περιβαλλοντικές οργανώσεις, γυναικεία κινήματα και πολιτικές συλλογικότητες έχουν οργανώσει Αντί-σύνοδο κορυφής και οργάνωσαν και μια μαζική πορεία το Σάββατο 14 Νοέμβρη από την κεντρική πλατεία της Αττάλεια.

«Οι κλιματικές συνθήκες επιδεινώνονται… οι άνθρωποι δεν περιμένουν πολλά από τις συνομιλίες», δήλωσε στην εφημερίδα «Socialist Worker» η Τσιγντέμ Οζμπάς, η οποία συμμετέχει στην οργάνωση της Συνόδου Κορυφής των Λαών για το Κλίμα: «Ξέρουν ότι δεν μπορούν να κερδίσουν μέσα στις συνεδριάσεις του ΟΗΕ… πρέπει να οργανωθούν έξω από την COP σε διεθνές επίπεδο… θα μιλήσουμε για το πώς να ξεπεράσουμε το χάσμα μεταξύ οικολογίας και εργατικών κινημάτων… οι ακτιβιστές στην Τουρκία είναι θυμωμένοι για ‘το τέλος του κόσμου και το τέλος του μήνα’… Το 'τέλος του μήνα' σημαίνει να φροντίζουμε τα παιδιά μας ως άτομα της εργατικής τάξης και ‘το τέλος του κόσμου’ να φροντίζουμε τον ίδιο τον κόσμο. Δεν πρόκειται για αντιφατικούς στόχους, θα πρέπει να ενωθούν».

Πράγματι, αυτοί που βιώνουν τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης είναι η εργατική τάξη, οι φτωχοί και ευάλωτοι πληθυσμοί. Γι’ αυτό και η κλιματική κρίση είναι, καταρχάς, ένα ταξικό ζήτημα.

Η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης απαιτεί να σταματήσουν οι νέες εξορύξεις και να εγκαταλειφθεί η εξάρτηση από τον άνθρακα. Απαιτεί ένα ενιαίο δημόσιο σύστημα ενέργειας, με εργατικό και κοινωνικό έλεγχο, που θα λειτουργεί με βάση τις κοινωνικές ανάγκες. Απαιτεί τεράστιες δημόσιες επενδύσεις για την προστασία μας από τις επιπτώσεις. 

Γι’ αυτό, η μάχη για το κλίμα συνδέεται με τον αγώνα ενάντια στους πολέμους, στον ρατσισμό, στις ιδιωτικοποιήσεις, στην ακρίβεια και στην υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών. Η οργανωμένη εργατική τάξη έχει τη δύναμη να επιβάλει αυτές τις αλλαγές, όχι μόνο επειδή είναι αυτή που πληρώνει τις συνέπειες της αλλά επειδή βρίσκεται στο κέντρο της παραγωγής και έχει την δύναμη να αμφισβητήσει τις επιλογές των καπιταλιστών.

Να αλλάξουμε το σύστημα, όχι το κλίμα. Η πιο επείγουσα ανάγκη για την επιβίωση της ανθρωπότητας.